ગરુડપુરાણમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શ્રુત્વા વાક્યં વસિષ્ઠસ્ય રાજા મધુપુરીં ગતઃ । ચકાર વિધિવત્સર્વં વૃષોત્સર્ગમહં ખગ ॥ ૨,૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: વશિષ્ઠના વચન સાંભળી, રાજા મધુપુરી ગયો અને તમામ વિધિપૂર્વક વૃષોત્સર્ગ યજ્ઞ કર્યો, હે ખગ.

ગૃહં ગત્વા સ આત્માનં કૃતકૃત્યમમન્યત । કાલેન નિધનં પ્રાપ્તો નીતો વૈવસ્વતાનુગૈઃ ॥ ૨,૬.

પછી ઘર જઈને, તેણે પોતાને કર્તવ્ય પૂર્ણ કર્યું એવું માન્યું; સમય આવતાં તેનું અવસાન થયું અને વૈવસ્વતના દૂતોએ તેને લઈ ગયા.

સ કાલનગરં હિત્વા ગતો દૂરતરં પથિ । શ્રાદ્ધદેવપુરં કુત્રેત્યેવં દૂતાનપૃચ્છત ॥ ૨,૬.

કાળનગર છોડીને, તે માર્ગે વધુ દૂર ગયો અને દૂતોને પૂછ્યું: 'શ્રાદ્ધદેવતાઓનું શહેર ક્યાં છે?'

પાપિનો યત્ર પાત્યન્તે યામ્યૈ પાપવિશુદ્ધયે । યત્ર દેવઃ સ ધર્માધર્મવિચેતનઃ ॥ ૨,૬.

'જ્યાં પાપીઓ યમના દૂતોથી પાપ શુદ્ધિ માટે ફેંકાઈ જાય છે, જ્યાં દેવ ધર્મ અને અધર્મનું વિવેચન કરે છે—'

ગતં પાપપુરં તત્તુ ન દ્રષ્ટવ્યં ભવાદૃશૈઃ । અગ્રે દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજમૂચુસ્તે પરમાદરાત્ ॥ ૨,૬.

'પાપપુર તો તું પસાર થઈ ગયો છે; તે તારા જેવા માટે જોવા યોગ્ય નથી.' પછી આગળ ધર્મરાજને જોઈ, દૂતોએ ખૂબ આદરપૂર્વક તેને સંબોધ્યા.

દિવ્યરૂપસ્તદા દેવો દેવગન્ધર્વસંયુતઃ । આત્માનં દર્શયા માસ તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ ॥ ૨,૬.

ત્યારે દેવો અને ગંધર્વો સાથે, દેવે દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને, તે મહાન આત્માવાળા રાજાને પોતાનું દર્શન આપ્યું.

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્રાજા કૃતાઞ્જલિઃ પુરઃ સ્થિતઃ । તુષ્ટાવ બહુધા દેવં હર્ષપુરિતમાનસઃ ॥ ૨,૬.

રાજાએ દંડવત પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને આગળ ઊભો રહ્યો અને આનંદથી ભરેલા હૃદયે અનેક રીતે દેવની સ્તુતિ કરી.

ધર્મરાજોઽપિ રાજાનં પ્રશસ્યેદમુવાચ હ । નીયતાં દેવલોકાય યત્ર ભોગાઃ સુપુષ્કલાઃ ॥ ૨,૬.

ધર્મરાજાએ પણ રાજાની પ્રશંસા કરીને કહ્યું: 'આ રાજાને દેવલોકમાં લઈ જાઓ, જ્યાં અનેક પ્રકારના સુખ છે.'

તદ્વીરવાહનઃ શ્રુત્વા પપ્રચ્છસમવર્તિનમ્ । ન જાને કેન પુણ્યેન સ્વર્ગં નયસિ માં વિભો ॥ ૨,૬.

આ સાંભળીને, વીર રાજાએ પાસે ઊભેલા દૂતને પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, કયા પુણ્યથી તમે મને સ્વર્ગમાં લઈ જઈ રહ્યા છો, એ તો મને ખબર નથી.'

ધર્મરાજ ઉવાચ । ત્વયા કૃતાનિ પુણ્યાનિ દાનં યજ્ઞાઃ સવિસ્તરાઃ । મથુરાયાં વૃષોત્સર્ગો વસિષ્ઠવચનાત્કિલ ॥ ૨,૬.

ધર્મરાજાએ કહ્યું: તું જે પુણ્યકર્મો કર્યા — દાન, યજ્ઞો, અને વિશેષ કરીને મથુરામાં વસિષ્ઠજીના કહેવા પર વાછરડાનું છોડવું — તે બધું મેં જાણ્યું છે.

ધર્મઃ સ્વલ્પોઽપિ નૃપતે યદિ સમ્યગુપાસિતઃ । દ્વિજદેવપ્રસાદેન સ યાતિ બહુવિસ્તરમ્ ॥ ૨,૬.

રાજા, જો થોડું પણ ધર્મ સાચી રીતે પાળવામાં આવે, તો બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓની કૃપાથી એ ઘણું વિસ્તરે છે.

ઇત્યુક્ત્વા યમુનાભ્રાતા ક્ષણાદન્તર્ધિમાયયૌ । વીરબાહુર્દિવં ગત્વા દેવૈઃ સહ મુમોદ હ ॥ ૨,૬.

આ રીતે કહીને યમુનાના ભાઈ ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા; વીરબાહુ સ્વર્ગમાં જઈને દેવતાઓ સાથે આનંદ કરવા લાગ્યા.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । મયા તે કથિતં પક્ષિન્ વૃષયજ્ઞઃ સુવિસ્તરઃ । પ્રાણિનાં કર્મનિર્હારં શ્રુત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૨,૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પંખી, મેં તને વાછરડાના યજ્ઞની વિગતવાર વાત કહી; જીવના કર્મો કેવી રીતે નાશ પામે છે એ સાંભળવાથી પાપો દૂર થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૭ ગરુડ ઉવાચ । શ્રુતં મે મહાદાખ્યાનં વૃષોત્સર્ગફલં હરે । પુનરન્યાં કથાં બ્રૂહિ યત્ર તે મહિમાદ્ભુતઃ ॥ ૨,૭.

ગરુડએ કહ્યું: હરી, મેં વાછરડાને છોડવાના ફળની મહાન કથા સાંભળી; હવે તું બીજી એવી વાત કહેજે જેમાં તારી અદ્ભુત મહિમા દેખાય છે.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અહં તે કથયામ્યદ્ય સંવાદં પરમાદ્ભુતમ્ । સન્તપ્તકસ્ય ચ પ્રેતૈસ્તદ્રૂપજ્ઞાપનાય વૈ ॥ ૨,૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હવે હું તને એક અતિ અદ્ભુત સંવાદ કહું છું, અને સંતપ્તકને જે પ્રેતાત્માઓએ પોતાનું રૂપ બતાવ્યું તેની પણ વાત કહું છું.

વિપ્રઃ સન્તપ્તકઃ કશ્ચિત્તપસાદગ્ધકિલ્બિષઃ । સંસારાસારતાં જ્ઞાત્વારણ્યષ્વેવ ચચાર હ ॥ ૨,૭.

કોઈ બ્રાહ્મણ સંતપ્તક નામે હતા, જેઓ તપથી પાપરહિત થયા હતા; સંસારની વ્યર્થતા સમજીને તેઓ જંગલોમાં ફરતા હતા.

વૈખાનસમુનિવ્રાતૈઃ પ્રાણિપાતકૃતેક્ષણઃ । સ કદાચિત્તીર્થયાત્રામુદ્દિશ્ય સ્માટતિદ્વિજઃ ॥ ૨,૭.

વૈખાનસ મુનિઓની રીત પ્રમાણે વર્તતા અને સર્વ જીવના કલ્યાણમાં લાગેલા એ ઉત્તમ બ્રાહ્મણે ક્યારેક તીર્થયાત્રા માટે નીકળ્યા.

પ્રત્યાકૃષ્ટેન્દ્રિયત્વાચ્ચ બહિર્વૃત્તિનિરોધકઃ । સંસ્કારમાત્રગમનો માર્ગભ્રષ્ટો બભૂવ હ ॥ ૨,૭.

ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખીને અને બહારના કાર્યો રોકી, માત્ર સંસ્કાર માટે જ જતા, પણ રસ્તો ભૂલી ગયા.

ચલન્નેવં સ્નાનકાલે મધ્યાહ્નેઽથાભિલાષુકઃ । જલસ્યોન્મીલ્ય નયને દિશઃ સર્વા ન્યભીલયત્ ॥ ૨,૭.

સ્નાનના સમયે, મધ્યાહ્ને, ઇચ્છાથી ભરેલા, પાણીમાં આંખો ખોલીને ચારેય દિશાઓમાં જોયું.

સ દદર્શ તદા ગુલ્મૈર્વોરુદ્વૃક્ષશતૈશ્ચિતમ્ । ત્વક્સારૈઃ શાખિશાખાભિઃ સંકુલં ગહનંવનમ્ ॥ ૨,૭.

ત્યારે તેમણે જોયું કે ગાઢ જંગલ છે, જેમાં ઝાડીઓ અને મોટી મોટી ઝાડોની શતાબ્દીઓ છે, શાખાઓ અને ડાળીઓથી ભરેલું, રસ ટપકતું.

તત્ર તાલાસ્તમાલાશ્ચ પ્રિયાલાઃ પનસાસ્તથા । શ્રીપર્ણો શાલશાખોટસ્યન્દનાસ્તિન્દુકાસ્તથા ॥ ૨,૭.

ત્યાં તાળ, તમાલ, પ્રિયાળ, પનસ, શ્રીપર્ણ, સાળ, ખડિર, સ્યંદન અને તિંડુક જેવા ઝાડો હતાં.

સર્જાર્જુનામ્રાતકાશ્ચ શ્લેષ્મા તકભિભીતકૌ । પિચુમર્દશ્ચિઞ્ચિણી ચ કર્કન્ધૂકર્ણિકારકાઃ ॥ ૨,૭.

ત્યાં સરજ, અર્જુન, અમ્રાતક, શ્લેષ્માતક, ભીતક, પિચુમર્દ, ચિંચીણી, કરકંદૂ અને કર્ણિકારના ઝાડો પણ હતાં.

એતે ચાન્યે ચ બહવો વૃક્ષાસ્તેષુ ન દૃશ્યતે । પક્ષિણામપિ વૈ પન્થા મનુષ્યસ્ય કુતઃ પુનઃ ॥ ૨,૭.

આ ઉપરાંત પણ અનેક ઝાડો હતાં; ત્યાં પંખીઓ માટે પણ રસ્તો દેખાતો નહોતો, તો મનુષ્યો માટે તો પ્રશ્ન જ નથી.

તસ્મિન્ વને મહાઘોરે સિંહવ્યાઘ્રસમાકુલે । તરક્ષુગવયૈરૃક્ષૈર્મહિષૈશ્ચ નિષેવિતે ॥ ૨,૭.

એ ભયાનક જંગલમાં સિંહો, વાઘો, તદુપરાંત તરક્ષુ, જંગલી ગાય, રીંછ અને મહિષો રહેતા હતા.

કુઞ્જ રૈરુરુભિર્નાગૈર્મર્કટૈશ્ચ તથામૃગૈઃ । શ્વાપદૈશ્ચ તથા ચાન્યૈઃ પિશાચૈ રાક્ષસૈર્વૃતે ॥ ૨,૭.

મહાનાગો, વાંદરો, હરણ, અન્ય જંગલી પ્રાણીઓ, અને સાથે પિશાચો અને રાક્ષસો પણ ત્યાં ભટકતા હતા.

સન્તપ્તકો દ્વિજઃ કિઞ્ચિદ્ભયસન્ત્રસ્તમાનસઃ । કાન્દિશીકઃ સમભવઢ્યદ્ભવિષ્યો યયૌ પુનઃ ॥ ૨,૭.

સંતપ્તક બ્રાહ્મણનો મન થોડું ભયથી ગભરાઈ ગયો, દિશા ભૂલી ગયા અને આગળ વધતા રહ્યા.

ઝઙ્કારેષુ ચ ઝિલ્લીનાં ઘૂકાનાં ઘૂત્કૃતેષ્વપિ । દત્તકર્ણઃ કુનીલાઙ્ગશ્ચચાલ પદપઞ્ચકમ્ ॥ ૨,૭.

જ્યારે ઝીંગણીઓની ઝણકાર અને ઘૂકના ટહુકા સંભળાતા, ત્યારે તેમણે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું, શરીર કાંપતું હતું અને થોડાં પગલાં આગળ વધ્યા.

સ તત્ર વટવૃક્ષાગ્રે સ્નાયુબદ્ધં શવં તથા । દદર્શ તદ્ભુજશ્ચૈવ પઞ્ચ પ્રેતાન્ સુદારુણાન્ ॥ ૨,૭.

ત્યાં વટવૃક્ષની ટોચ પર, સ્નાયુથી બંધાયેલું એક મૃતદેહ તેણે જોયું, અને તેના હાથ પકડીને પાંચ ભયાનક પ્રેતો ઊભા હતા.

શિરાસ્થિચર્મશેષાઙ્ગાન્ પૃષ્ઠલગ્નોદરાન્ ખગ । ત્યક્તાન્નાસિકયા નેત્રકૂપપાતભયાદિવ ॥ ૨,૭.

તેમના શરીરે માત્ર નસો, હાડકાં અને ચામડી જ બાકી હતી; પીઠ પેટ સાથે ચોંટેલી, જાણે નાક છોડીને બેઠા હોય અને ડરથી આંખો ખોખામાં ધસી ગઈ હોય એમ લાગતું હતું.