ગરુડપુરાણમ્

સભુક્ત્વા વિષયાન્ દિવ્યાન્ વિમાનવરમાશ્રિતઃ । તેન રાજકુલે જન્મ વીરસેનસ્ય ધર્મતઃ ॥ ૨,૬.

દિવ્ય ભોગ ભોગવીને, તે ઉત્તમ વિમાનમાં સ્થિત થયો; અને એ રીતે, ધર્મથી, વીરસેનના રાજકુળમાં તેનો જન્મ થયો.

વીરપઞ્ચાનનાખ્યાતઞ્ચતુર્વર્ગૈકસાધકમ્ । પ્રકુર્વતો વૃષોત્સર્ગં તત્ર યે પરિચારકાઃ ॥ ૨,૬.

વીરપંચાનન નામે પ્રસિદ્ધ, જે ચાર પુરુષાર્થ પ્રાપ્ત કરવાનો એકમાત્ર ઉપાય છે, એવા વૃષોત્સર્ગ યજ્ઞમાં જે લોકો સેવા કરે છે—

દિવ્યરૂપાભવન્ સ્પૃષ્ટા ગોપુચ્છોદકશીકરૈઃ । સુરૂપાઃ પુષ્ટવપુષઃ પશ્યન્તો દૂરસંસ્થિતાઃ ॥ ૨,૬.

ગાયની પૂંછડીના પાણીના છાંટાથી સ્પર્શાયાં પછી, તેઓ દિવ્ય રૂપવાળા, સુંદર અને તંદુરસ્ત શરીર ધરાવતા બની ગયા, અને દૂરથી પણ દેખાતા હતા.

તતો દૂરતરા યે ચ દૃશ્યન્તે મલિના જનાઃ । દુર્ભગા મલિના રૂક્ષાઃ કૃશા વિગતવાસસઃ ॥ ૨,૬.

પણ જે લોકો વધુ દૂરથી દેખાય છે, અને જેઓ મેલાં, દુર્ભાગી, ખડાપણાંવાળા, દુર્બળ અને કપડાં વિના છે—

વૃષયજ્ઞમપશ્યન્તો યે ચાસૂયાં પ્રકુર્વતે । સર્વં નિવેદિતં રાજ્ઞશ્ચરિતં પૂર્વજન્મનઃ ॥ ૨,૬.

એ લોકો કે જેઓ વૃષયજ્ઞને જોયા નથી, અથવા ઈર્ષ્યા રાખે છે, રાજાએ પોતાના પૂર્વ જન્મમાં જે જે કર્મ કર્યા છે, તે બધું જ ખુલ્લું થઈ જાય છે.

ધર્મ્યં વિચિત્રમાખ્યાનં શ્રુતં મે યત્પરાશરાત્ । અતસ્ત્વં સ્વગૃહં ગચ્છ કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ ॥ ૨,૬.

ધર્મમય અને અદ્દભુત આ કથા, જે મેં પરાશર પાસેથી સાંભળી છે, હવે તને કહી છે; તેથી, મારા પર દયા કરીને, તું પોતાના ઘરે જા.

શ્રુત્વા વિપશ્ચિદ્વાક્યં સ વિસ્મયં પરમં ગતઃ । ગૃહં જગામ વિપ્રોઽસૌ પ્રાપિતો રાજસેવકૈઃ ॥ ૨,૬.

જ્યારે વિદ્વાન બ્રાહ્મણે આ વચન સાંભળ્યાં, ત્યારે તે ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી ગયો; પછી રાજાના સેવકોની સાથે તે પોતાના ઘરે ગયો.

વસિષ્ઠ ઉવાચ । તસ્માદ્રાજન્ વૃષોત્સર્ગં વરિષ્ઠં સર્વકર્મણામ્ । સમાચર વિધાનેન યદિ ભીતો યમાદપિ ॥ ૨,૬.

વશિષ્ઠે કહ્યું: રાજન, બધાં કર્મોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વૃષોત્સર્ગને યોગ્ય રીતે કરજે—even યમરાજથી પણ જો તને ભય લાગે તો પણ.

વૃષોત્સર્ગસમં કિઞ્ચિત્સાધનં નદિવઃ પરમ્ । મયા ધર્મરહસ્યં તે કથિતં રાજસત્તમ ॥ ૨,૬.

વૃષોત્સર્ગ જેટલું ફળદાયક બીજું કોઈ સાધન નથી—even સ્વર્ગમાં પણ નહીં; ધર્મનું આ રહસ્ય મેં તને કહ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

પતિપુત્રવતી નારી ભર્તુરગ્રે મૃતા યદિ । વૃષોત્સર્ગં ન કુર્વીત ગાં દદ્યાચ્ચ પયસ્વિઃ નીમ્ ॥ ૨,૬.

જે સ્ત્રીને પતિ અને પુત્ર છે અને જે પતિના જીવતા મૃત્યુ પામે છે, તેને વૃષોત્સર્ગ કરવો નહીં, પણ દૂધ આપતી ગાય દાન આપવી.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શ્રુત્વા વાક્યં વસિષ્ઠસ્ય રાજા મધુપુરીં ગતઃ । ચકાર વિધિવત્સર્વં વૃષોત્સર્ગમહં ખગ ॥ ૨,૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: વશિષ્ઠના વચન સાંભળી, રાજા મધુપુરી ગયો અને તમામ વિધિપૂર્વક વૃષોત્સર્ગ યજ્ઞ કર્યો, હે ખગ.

ગૃહં ગત્વા સ આત્માનં કૃતકૃત્યમમન્યત । કાલેન નિધનં પ્રાપ્તો નીતો વૈવસ્વતાનુગૈઃ ॥ ૨,૬.

પછી ઘર જઈને, તેણે પોતાને કર્તવ્ય પૂર્ણ કર્યું એવું માન્યું; સમય આવતાં તેનું અવસાન થયું અને વૈવસ્વતના દૂતોએ તેને લઈ ગયા.

સ કાલનગરં હિત્વા ગતો દૂરતરં પથિ । શ્રાદ્ધદેવપુરં કુત્રેત્યેવં દૂતાનપૃચ્છત ॥ ૨,૬.

કાળનગર છોડીને, તે માર્ગે વધુ દૂર ગયો અને દૂતોને પૂછ્યું: 'શ્રાદ્ધદેવતાઓનું શહેર ક્યાં છે?'

પાપિનો યત્ર પાત્યન્તે યામ્યૈ પાપવિશુદ્ધયે । યત્ર દેવઃ સ ધર્માધર્મવિચેતનઃ ॥ ૨,૬.

'જ્યાં પાપીઓ યમના દૂતોથી પાપ શુદ્ધિ માટે ફેંકાઈ જાય છે, જ્યાં દેવ ધર્મ અને અધર્મનું વિવેચન કરે છે—'

ગતં પાપપુરં તત્તુ ન દ્રષ્ટવ્યં ભવાદૃશૈઃ । અગ્રે દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજમૂચુસ્તે પરમાદરાત્ ॥ ૨,૬.

'પાપપુર તો તું પસાર થઈ ગયો છે; તે તારા જેવા માટે જોવા યોગ્ય નથી.' પછી આગળ ધર્મરાજને જોઈ, દૂતોએ ખૂબ આદરપૂર્વક તેને સંબોધ્યા.

દિવ્યરૂપસ્તદા દેવો દેવગન્ધર્વસંયુતઃ । આત્માનં દર્શયા માસ તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ ॥ ૨,૬.

ત્યારે દેવો અને ગંધર્વો સાથે, દેવે દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને, તે મહાન આત્માવાળા રાજાને પોતાનું દર્શન આપ્યું.

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્રાજા કૃતાઞ્જલિઃ પુરઃ સ્થિતઃ । તુષ્ટાવ બહુધા દેવં હર્ષપુરિતમાનસઃ ॥ ૨,૬.

રાજાએ દંડવત પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને આગળ ઊભો રહ્યો અને આનંદથી ભરેલા હૃદયે અનેક રીતે દેવની સ્તુતિ કરી.

ધર્મરાજોઽપિ રાજાનં પ્રશસ્યેદમુવાચ હ । નીયતાં દેવલોકાય યત્ર ભોગાઃ સુપુષ્કલાઃ ॥ ૨,૬.

ધર્મરાજાએ પણ રાજાની પ્રશંસા કરીને કહ્યું: 'આ રાજાને દેવલોકમાં લઈ જાઓ, જ્યાં અનેક પ્રકારના સુખ છે.'

તદ્વીરવાહનઃ શ્રુત્વા પપ્રચ્છસમવર્તિનમ્ । ન જાને કેન પુણ્યેન સ્વર્ગં નયસિ માં વિભો ॥ ૨,૬.

આ સાંભળીને, વીર રાજાએ પાસે ઊભેલા દૂતને પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, કયા પુણ્યથી તમે મને સ્વર્ગમાં લઈ જઈ રહ્યા છો, એ તો મને ખબર નથી.'

ધર્મરાજ ઉવાચ । ત્વયા કૃતાનિ પુણ્યાનિ દાનં યજ્ઞાઃ સવિસ્તરાઃ । મથુરાયાં વૃષોત્સર્ગો વસિષ્ઠવચનાત્કિલ ॥ ૨,૬.

ધર્મરાજાએ કહ્યું: તું જે પુણ્યકર્મો કર્યા — દાન, યજ્ઞો, અને વિશેષ કરીને મથુરામાં વસિષ્ઠજીના કહેવા પર વાછરડાનું છોડવું — તે બધું મેં જાણ્યું છે.

ધર્મઃ સ્વલ્પોઽપિ નૃપતે યદિ સમ્યગુપાસિતઃ । દ્વિજદેવપ્રસાદેન સ યાતિ બહુવિસ્તરમ્ ॥ ૨,૬.

રાજા, જો થોડું પણ ધર્મ સાચી રીતે પાળવામાં આવે, તો બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓની કૃપાથી એ ઘણું વિસ્તરે છે.

ઇત્યુક્ત્વા યમુનાભ્રાતા ક્ષણાદન્તર્ધિમાયયૌ । વીરબાહુર્દિવં ગત્વા દેવૈઃ સહ મુમોદ હ ॥ ૨,૬.

આ રીતે કહીને યમુનાના ભાઈ ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા; વીરબાહુ સ્વર્ગમાં જઈને દેવતાઓ સાથે આનંદ કરવા લાગ્યા.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । મયા તે કથિતં પક્ષિન્ વૃષયજ્ઞઃ સુવિસ્તરઃ । પ્રાણિનાં કર્મનિર્હારં શ્રુત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૨,૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પંખી, મેં તને વાછરડાના યજ્ઞની વિગતવાર વાત કહી; જીવના કર્મો કેવી રીતે નાશ પામે છે એ સાંભળવાથી પાપો દૂર થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૭ ગરુડ ઉવાચ । શ્રુતં મે મહાદાખ્યાનં વૃષોત્સર્ગફલં હરે । પુનરન્યાં કથાં બ્રૂહિ યત્ર તે મહિમાદ્ભુતઃ ॥ ૨,૭.

ગરુડએ કહ્યું: હરી, મેં વાછરડાને છોડવાના ફળની મહાન કથા સાંભળી; હવે તું બીજી એવી વાત કહેજે જેમાં તારી અદ્ભુત મહિમા દેખાય છે.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અહં તે કથયામ્યદ્ય સંવાદં પરમાદ્ભુતમ્ । સન્તપ્તકસ્ય ચ પ્રેતૈસ્તદ્રૂપજ્ઞાપનાય વૈ ॥ ૨,૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હવે હું તને એક અતિ અદ્ભુત સંવાદ કહું છું, અને સંતપ્તકને જે પ્રેતાત્માઓએ પોતાનું રૂપ બતાવ્યું તેની પણ વાત કહું છું.

વિપ્રઃ સન્તપ્તકઃ કશ્ચિત્તપસાદગ્ધકિલ્બિષઃ । સંસારાસારતાં જ્ઞાત્વારણ્યષ્વેવ ચચાર હ ॥ ૨,૭.

કોઈ બ્રાહ્મણ સંતપ્તક નામે હતા, જેઓ તપથી પાપરહિત થયા હતા; સંસારની વ્યર્થતા સમજીને તેઓ જંગલોમાં ફરતા હતા.

વૈખાનસમુનિવ્રાતૈઃ પ્રાણિપાતકૃતેક્ષણઃ । સ કદાચિત્તીર્થયાત્રામુદ્દિશ્ય સ્માટતિદ્વિજઃ ॥ ૨,૭.

વૈખાનસ મુનિઓની રીત પ્રમાણે વર્તતા અને સર્વ જીવના કલ્યાણમાં લાગેલા એ ઉત્તમ બ્રાહ્મણે ક્યારેક તીર્થયાત્રા માટે નીકળ્યા.

પ્રત્યાકૃષ્ટેન્દ્રિયત્વાચ્ચ બહિર્વૃત્તિનિરોધકઃ । સંસ્કારમાત્રગમનો માર્ગભ્રષ્ટો બભૂવ હ ॥ ૨,૭.

ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખીને અને બહારના કાર્યો રોકી, માત્ર સંસ્કાર માટે જ જતા, પણ રસ્તો ભૂલી ગયા.

ચલન્નેવં સ્નાનકાલે મધ્યાહ્નેઽથાભિલાષુકઃ । જલસ્યોન્મીલ્ય નયને દિશઃ સર્વા ન્યભીલયત્ ॥ ૨,૭.

સ્નાનના સમયે, મધ્યાહ્ને, ઇચ્છાથી ભરેલા, પાણીમાં આંખો ખોલીને ચારેય દિશાઓમાં જોયું.