ગરુડપુરાણમ્

વિશુદ્ધં નિર્મલં શાન્તં મનો નિર્વૃતિમેષ્યતિ । અનેકજન્મજનિતં પાતકં સાધુસંગમે ॥ ૨,૬.

મન શુદ્ધ, નિર્મળ અને શાંત બની આનંદ પામે છે; અને અનેક જન્મના પાપો પણ સારા લોકોની સંગતમાં નાશ પામે છે.

ક્ષિપ્રં નશ્યતિ ધર્મજ્ઞ જલાનાં શરદો યથા । વૈશ્ય ઉવાચ । પીત્વા તે વાક્યપીયૂષં સ્વાન્તં મે શાન્તિમાગમત્ ॥ ૨,૬.

હે ધર્મને જાણનારા, એ પાપ ઝડપથી નાશ પામે છે, જેમ શરદમાં પાણી સુકાઈ જાય છે. વૈશ્યએ કહ્યું: 'તમારા વચનોના અમૃત પીધા પછી મારું મન શાંત થઈ ગયું.'

સર્વતીર્થફલં મેઽધ્ય સઞ્જાતં તવ દર્શનાત્ । ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રોવાચ ઋપિસત્તમઃ ॥ ૨,૬.

તમારા દર્શનથી મને બધા તીર્થફળ મળ્યા છે; એમ સાંભળી, એ શ્રેષ્ઠ ઋષિએ ઉત્તર આપ્યો—

લોમશ ઉવાચ । હિતાય તવ રાજેન્દ્ર ત્રિવર્ગફલમિચ્છતઃ । યત્ત્વયા સુકૃતં ભૂરિવૃષોત્સર્ગં વિના કૃતમ્ ॥ ૨,૬.

લોમશએ કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, તું ત્રણ પુરુષાર્થના ફળ ઇચ્છે છે, એ માટે તારે જે સારા કામ કર્યા છે, તેમાં મહાન વૃષદાન સિવાય બીજું બધું—

મન્યેઽકિઞ્ચત્કરં સર્વં નીહારસલિલં યથા । વૃષોત્સર્ગસમં કિઞ્ચિત્સાધનં ન મહીતલે ॥ ૨,૬.

મને તો એ બધું ધૂંધ અને પાણી જેવું ઓછું જ લાગે છે; પૃથ્વી પર વૃષદાન જેવું બીજું કોઈ પુણ્યકર્મ નથી.

અનાયાસેન ગચ્છન્તિ ગતિં તે પુણ્યકર્મણામ્ । વૃષોત્સર્ગઃ કૃતો યેન અશ્વમેધસ્ય યાજકઃ ॥ ૨,૬.

સારા કર્મો કરનારને સરળતાથી ગતિ મળે છે; અને જેમણે વૃષદાન કર્યું છે, તેઓ અશ્વમેઘ યજ્ઞના યજમાન સમાન છે.

ઉભૌ સમૌ મયા દૃષ્ટૌ દિવ્યૌ તૌ શક્રસન્નિધૌ । અતસ્ત્વં પુષ્કરં ગત્વા વૃષોત્સર્ગં વિધાય ચ ॥ ૨,૬.

મેં બંનેને ઇન્દ્રની હાજરીમાં દિવ્ય રૂપે જોયા છે; તેથી, તું પુષ્કર જઈને વૃષદાન કર.

તતો યાહિ ગૃહં સાધો યેન સર્વં કૃતં ભવેત્ । વિપશ્ચિદુવાચ । તતઃ સ પુનરાગત્ય કાર્તિક્યાં પુષ્કરે વરે ॥ ૨,૬.

પછી ઘેર પાછા આવજે, હે સારા મનુષ્ય, જેથી બધું પૂર્ણ થાય. વિદ્વાને કહ્યું: પછી તે કાર્તિક મહિનામાં પુષ્કર ખાતે પાછો ગયો.

વરાહરૂપી ભગવાન્ યત્રાસ્તે યજ્ઞપૂરકઃ । ચકાર વિધિવત્સર્વં યુદ્કમૃષિસત્તમૈઃ ॥ ૨,૬.

જ્યાં યજ્ઞપૂર્ણ કરનાર વરાહરૂપ ભગવાન વિરાજે છે, ત્યાં તેણે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ સાથે તમામ વિધિ પ્રમાણે કર્મો કર્યા.

ગતાનિ બહુતીર્થાનિ તતો લોમશસંગતિઃ । તતોઽધિકતરં જાતં પુણ્યં નીલવિવાહજમ્ ॥ ૨,૬.

પછી તેણે અનેક તીર્થોનું દર્શન કર્યું, પછી લોમશ સાથે મુલાકાત કરી; અને પછી નીલ ખાતેના લગ્નથી વધુ પુણ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.

સભુક્ત્વા વિષયાન્ દિવ્યાન્ વિમાનવરમાશ્રિતઃ । તેન રાજકુલે જન્મ વીરસેનસ્ય ધર્મતઃ ॥ ૨,૬.

દિવ્ય ભોગ ભોગવીને, તે ઉત્તમ વિમાનમાં સ્થિત થયો; અને એ રીતે, ધર્મથી, વીરસેનના રાજકુળમાં તેનો જન્મ થયો.

વીરપઞ્ચાનનાખ્યાતઞ્ચતુર્વર્ગૈકસાધકમ્ । પ્રકુર્વતો વૃષોત્સર્ગં તત્ર યે પરિચારકાઃ ॥ ૨,૬.

વીરપંચાનન નામે પ્રસિદ્ધ, જે ચાર પુરુષાર્થ પ્રાપ્ત કરવાનો એકમાત્ર ઉપાય છે, એવા વૃષોત્સર્ગ યજ્ઞમાં જે લોકો સેવા કરે છે—

દિવ્યરૂપાભવન્ સ્પૃષ્ટા ગોપુચ્છોદકશીકરૈઃ । સુરૂપાઃ પુષ્ટવપુષઃ પશ્યન્તો દૂરસંસ્થિતાઃ ॥ ૨,૬.

ગાયની પૂંછડીના પાણીના છાંટાથી સ્પર્શાયાં પછી, તેઓ દિવ્ય રૂપવાળા, સુંદર અને તંદુરસ્ત શરીર ધરાવતા બની ગયા, અને દૂરથી પણ દેખાતા હતા.

તતો દૂરતરા યે ચ દૃશ્યન્તે મલિના જનાઃ । દુર્ભગા મલિના રૂક્ષાઃ કૃશા વિગતવાસસઃ ॥ ૨,૬.

પણ જે લોકો વધુ દૂરથી દેખાય છે, અને જેઓ મેલાં, દુર્ભાગી, ખડાપણાંવાળા, દુર્બળ અને કપડાં વિના છે—

વૃષયજ્ઞમપશ્યન્તો યે ચાસૂયાં પ્રકુર્વતે । સર્વં નિવેદિતં રાજ્ઞશ્ચરિતં પૂર્વજન્મનઃ ॥ ૨,૬.

એ લોકો કે જેઓ વૃષયજ્ઞને જોયા નથી, અથવા ઈર્ષ્યા રાખે છે, રાજાએ પોતાના પૂર્વ જન્મમાં જે જે કર્મ કર્યા છે, તે બધું જ ખુલ્લું થઈ જાય છે.

ધર્મ્યં વિચિત્રમાખ્યાનં શ્રુતં મે યત્પરાશરાત્ । અતસ્ત્વં સ્વગૃહં ગચ્છ કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ ॥ ૨,૬.

ધર્મમય અને અદ્દભુત આ કથા, જે મેં પરાશર પાસેથી સાંભળી છે, હવે તને કહી છે; તેથી, મારા પર દયા કરીને, તું પોતાના ઘરે જા.

શ્રુત્વા વિપશ્ચિદ્વાક્યં સ વિસ્મયં પરમં ગતઃ । ગૃહં જગામ વિપ્રોઽસૌ પ્રાપિતો રાજસેવકૈઃ ॥ ૨,૬.

જ્યારે વિદ્વાન બ્રાહ્મણે આ વચન સાંભળ્યાં, ત્યારે તે ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી ગયો; પછી રાજાના સેવકોની સાથે તે પોતાના ઘરે ગયો.

વસિષ્ઠ ઉવાચ । તસ્માદ્રાજન્ વૃષોત્સર્ગં વરિષ્ઠં સર્વકર્મણામ્ । સમાચર વિધાનેન યદિ ભીતો યમાદપિ ॥ ૨,૬.

વશિષ્ઠે કહ્યું: રાજન, બધાં કર્મોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વૃષોત્સર્ગને યોગ્ય રીતે કરજે—even યમરાજથી પણ જો તને ભય લાગે તો પણ.

વૃષોત્સર્ગસમં કિઞ્ચિત્સાધનં નદિવઃ પરમ્ । મયા ધર્મરહસ્યં તે કથિતં રાજસત્તમ ॥ ૨,૬.

વૃષોત્સર્ગ જેટલું ફળદાયક બીજું કોઈ સાધન નથી—even સ્વર્ગમાં પણ નહીં; ધર્મનું આ રહસ્ય મેં તને કહ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

પતિપુત્રવતી નારી ભર્તુરગ્રે મૃતા યદિ । વૃષોત્સર્ગં ન કુર્વીત ગાં દદ્યાચ્ચ પયસ્વિઃ નીમ્ ॥ ૨,૬.

જે સ્ત્રીને પતિ અને પુત્ર છે અને જે પતિના જીવતા મૃત્યુ પામે છે, તેને વૃષોત્સર્ગ કરવો નહીં, પણ દૂધ આપતી ગાય દાન આપવી.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શ્રુત્વા વાક્યં વસિષ્ઠસ્ય રાજા મધુપુરીં ગતઃ । ચકાર વિધિવત્સર્વં વૃષોત્સર્ગમહં ખગ ॥ ૨,૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: વશિષ્ઠના વચન સાંભળી, રાજા મધુપુરી ગયો અને તમામ વિધિપૂર્વક વૃષોત્સર્ગ યજ્ઞ કર્યો, હે ખગ.

ગૃહં ગત્વા સ આત્માનં કૃતકૃત્યમમન્યત । કાલેન નિધનં પ્રાપ્તો નીતો વૈવસ્વતાનુગૈઃ ॥ ૨,૬.

પછી ઘર જઈને, તેણે પોતાને કર્તવ્ય પૂર્ણ કર્યું એવું માન્યું; સમય આવતાં તેનું અવસાન થયું અને વૈવસ્વતના દૂતોએ તેને લઈ ગયા.

સ કાલનગરં હિત્વા ગતો દૂરતરં પથિ । શ્રાદ્ધદેવપુરં કુત્રેત્યેવં દૂતાનપૃચ્છત ॥ ૨,૬.

કાળનગર છોડીને, તે માર્ગે વધુ દૂર ગયો અને દૂતોને પૂછ્યું: 'શ્રાદ્ધદેવતાઓનું શહેર ક્યાં છે?'

પાપિનો યત્ર પાત્યન્તે યામ્યૈ પાપવિશુદ્ધયે । યત્ર દેવઃ સ ધર્માધર્મવિચેતનઃ ॥ ૨,૬.

'જ્યાં પાપીઓ યમના દૂતોથી પાપ શુદ્ધિ માટે ફેંકાઈ જાય છે, જ્યાં દેવ ધર્મ અને અધર્મનું વિવેચન કરે છે—'

ગતં પાપપુરં તત્તુ ન દ્રષ્ટવ્યં ભવાદૃશૈઃ । અગ્રે દૃષ્ટ્વા ધર્મરાજમૂચુસ્તે પરમાદરાત્ ॥ ૨,૬.

'પાપપુર તો તું પસાર થઈ ગયો છે; તે તારા જેવા માટે જોવા યોગ્ય નથી.' પછી આગળ ધર્મરાજને જોઈ, દૂતોએ ખૂબ આદરપૂર્વક તેને સંબોધ્યા.

દિવ્યરૂપસ્તદા દેવો દેવગન્ધર્વસંયુતઃ । આત્માનં દર્શયા માસ તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ ॥ ૨,૬.

ત્યારે દેવો અને ગંધર્વો સાથે, દેવે દિવ્ય રૂપ ધારણ કરીને, તે મહાન આત્માવાળા રાજાને પોતાનું દર્શન આપ્યું.

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્રાજા કૃતાઞ્જલિઃ પુરઃ સ્થિતઃ । તુષ્ટાવ બહુધા દેવં હર્ષપુરિતમાનસઃ ॥ ૨,૬.

રાજાએ દંડવત પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને આગળ ઊભો રહ્યો અને આનંદથી ભરેલા હૃદયે અનેક રીતે દેવની સ્તુતિ કરી.

ધર્મરાજોઽપિ રાજાનં પ્રશસ્યેદમુવાચ હ । નીયતાં દેવલોકાય યત્ર ભોગાઃ સુપુષ્કલાઃ ॥ ૨,૬.

ધર્મરાજાએ પણ રાજાની પ્રશંસા કરીને કહ્યું: 'આ રાજાને દેવલોકમાં લઈ જાઓ, જ્યાં અનેક પ્રકારના સુખ છે.'

તદ્વીરવાહનઃ શ્રુત્વા પપ્રચ્છસમવર્તિનમ્ । ન જાને કેન પુણ્યેન સ્વર્ગં નયસિ માં વિભો ॥ ૨,૬.

આ સાંભળીને, વીર રાજાએ પાસે ઊભેલા દૂતને પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, કયા પુણ્યથી તમે મને સ્વર્ગમાં લઈ જઈ રહ્યા છો, એ તો મને ખબર નથી.'