ગરુડપુરાણમ્

અતોઽહઙ્કારમુત્સૃજ્ય સાનુબન્ધે કલેવરે । ચરેદસંગો લોકેષુ સ્વપ્નપ્રાયેષુ નિર્મમઃ ॥ ૨,૬.

આથી, દેહ રહે ત્યાં સુધી પણ, અહંકાર ત્યજી, સંસારમાં આસક્તિ વિના, સ્વપ્ન સમાન જગતમાં નિર્મમ બની વર્તવું જોઈએ.

ક્વ સ્વપ્ને નિયતં ધૈર્યમિન્દ્રજાલે ક્વ સત્યતા । ક્વ નિત્યતા શરન્મેઘે ક્વ વા સત્યં કલેવરે ॥ ૨,૬.

સ્વપ્નમાં કયાં સ્થિર ધૈર્ય? માયાજાળમાં કયાં સત્ય? વરસાદના વાદળમાં કયાં શાશ્વતતા? દેહમાં કયાં સત્ય?

અવિદ્યાકર્મજનિતં દૃશ્યમાનં ચરા ચરમ્ । જ્ઞાત્વાચારવશી યોગી તતઃ સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ ॥ ૨,૬.

અવિદ્યા અને કર્મથી ઉત્પન્ન થયેલું, દેખાતું ચરાચર જગત છે; આ જાણીને, વર્તન પર સંયમ રાખનાર યોગી પછી સિદ્ધિ પામે છે.

ઇત્યુક્ત્વા તે ગતાઃ સર્વે સાધવો દીનવત્સલાઃ । સોઽહં તદુક્તમાર્ગેણ તથૈવાચરમન્વહમ્ ॥ ૨,૬.

આ રીતે કહ્યા પછી, બધા સારા અને દુઃખીઓ પર દયા રાખનારા સંતો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. મેં પણ એમણે બતાવેલી રીત પ્રમાણે દરરોજ જીવન વિતાવ્યું.

તતોઽચિરેણાત્મનીદં દૃષ્ટવાનહમદ્ભુતમ્ । જ્યોતિર્મયં સદાનન્દં શરચ્છીતાંશુનિર્મલમ્ ॥ ૨,૬.

થોડા જ સમયમાં, મેં મારા અંદર એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું—એક તેજસ્વી પ્રકાશ, જે હંમેશા આનંદમય અને શરદના ચાંદની જેવી શુદ્ધ હતો.

નિષિચ્ય સુખસન્દોહૈર્માં કૃત્વાધિકસસ્પૃહમ્ । અન્તર્હિતં મહતેજો યથા સૌદામિની દિવિ ॥ ૨,૬.

એ પ્રકાશે મને સુખની લહેરોથી ભરપૂર કરી, વધુની ઇચ્છા જગાવી, અને પછી એ મહાન તેજ આકાશમાં વીજળી જેમ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયું.

ભક્ત્યા તદેવ મનસિ ભાવયન્નહમદ્ભુતમ્ । કાલે કલેવરં ત્યક્ત્વા ગતવાન્ હરિમવ્યયમ્ ॥ ૨,૬.

હું ભક્તિથી એ અદ્ભુત પ્રકાશને મનમાં ચિંતન કરતો રહ્યો; અને સમય આવતાં, શરીર છોડીને, હું અવિનાશી હરિમાં લીન થયો.

તસ્યેચ્છયા પુનર્બ્રહ્મન્ બ્રહ્મણો મેઽભવજ્જનિઃ । અનુગ્રહાદ્ભગવતસ્ત્રિષુ લોકેષુ નિઃ સ્પૃહઃ ॥ ૨,૬.

એના ઇચ્છાથી, હે બ્રાહ્મણ, હું ફરી બ્રહ્માથી જન્મ્યો; અને ભગવાનની કૃપાથી ત્રણેય લોકમાં મારી કોઈ ઇચ્છા રહી નહીં.

આપીડયન્મુહુર્વોણાં ગાયમાનશ્ચરામ્યહમ્ । ઇત્યુક્ત્વા મે સ્વાનુભવં યયૌ યાદૃચ્છિકો મુનિઃ ॥ ૨,૬.

હું વારંવાર હોઠ દબાવીને ગાઈને ફરું છું; આમ મારી પોતાની અનુભૂતિ કહીને, એ મુનિ જેમ આવ્યા હતા તેમ જ ચાલ્યા ગયા.

મમાપિ પરમાશ્ચર્યં સન્તોષશ્ચ મહાનભૂત્ । અતસ્તે સાધુસઙ્ગત્યા ભક્ત્યા ચ પરમાત્મનઃ ॥ ૨,૬.

મને પણ અત્યંત આશ્ચર્ય અને મહાન સંતોષ થયો; તેથી, સારા લોકોની સંગત અને પરમાત્મા પ્રત્યે ભક્તિથી—

વિશુદ્ધં નિર્મલં શાન્તં મનો નિર્વૃતિમેષ્યતિ । અનેકજન્મજનિતં પાતકં સાધુસંગમે ॥ ૨,૬.

મન શુદ્ધ, નિર્મળ અને શાંત બની આનંદ પામે છે; અને અનેક જન્મના પાપો પણ સારા લોકોની સંગતમાં નાશ પામે છે.

ક્ષિપ્રં નશ્યતિ ધર્મજ્ઞ જલાનાં શરદો યથા । વૈશ્ય ઉવાચ । પીત્વા તે વાક્યપીયૂષં સ્વાન્તં મે શાન્તિમાગમત્ ॥ ૨,૬.

હે ધર્મને જાણનારા, એ પાપ ઝડપથી નાશ પામે છે, જેમ શરદમાં પાણી સુકાઈ જાય છે. વૈશ્યએ કહ્યું: 'તમારા વચનોના અમૃત પીધા પછી મારું મન શાંત થઈ ગયું.'

સર્વતીર્થફલં મેઽધ્ય સઞ્જાતં તવ દર્શનાત્ । ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રોવાચ ઋપિસત્તમઃ ॥ ૨,૬.

તમારા દર્શનથી મને બધા તીર્થફળ મળ્યા છે; એમ સાંભળી, એ શ્રેષ્ઠ ઋષિએ ઉત્તર આપ્યો—

લોમશ ઉવાચ । હિતાય તવ રાજેન્દ્ર ત્રિવર્ગફલમિચ્છતઃ । યત્ત્વયા સુકૃતં ભૂરિવૃષોત્સર્ગં વિના કૃતમ્ ॥ ૨,૬.

લોમશએ કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, તું ત્રણ પુરુષાર્થના ફળ ઇચ્છે છે, એ માટે તારે જે સારા કામ કર્યા છે, તેમાં મહાન વૃષદાન સિવાય બીજું બધું—

મન્યેઽકિઞ્ચત્કરં સર્વં નીહારસલિલં યથા । વૃષોત્સર્ગસમં કિઞ્ચિત્સાધનં ન મહીતલે ॥ ૨,૬.

મને તો એ બધું ધૂંધ અને પાણી જેવું ઓછું જ લાગે છે; પૃથ્વી પર વૃષદાન જેવું બીજું કોઈ પુણ્યકર્મ નથી.

અનાયાસેન ગચ્છન્તિ ગતિં તે પુણ્યકર્મણામ્ । વૃષોત્સર્ગઃ કૃતો યેન અશ્વમેધસ્ય યાજકઃ ॥ ૨,૬.

સારા કર્મો કરનારને સરળતાથી ગતિ મળે છે; અને જેમણે વૃષદાન કર્યું છે, તેઓ અશ્વમેઘ યજ્ઞના યજમાન સમાન છે.

ઉભૌ સમૌ મયા દૃષ્ટૌ દિવ્યૌ તૌ શક્રસન્નિધૌ । અતસ્ત્વં પુષ્કરં ગત્વા વૃષોત્સર્ગં વિધાય ચ ॥ ૨,૬.

મેં બંનેને ઇન્દ્રની હાજરીમાં દિવ્ય રૂપે જોયા છે; તેથી, તું પુષ્કર જઈને વૃષદાન કર.

તતો યાહિ ગૃહં સાધો યેન સર્વં કૃતં ભવેત્ । વિપશ્ચિદુવાચ । તતઃ સ પુનરાગત્ય કાર્તિક્યાં પુષ્કરે વરે ॥ ૨,૬.

પછી ઘેર પાછા આવજે, હે સારા મનુષ્ય, જેથી બધું પૂર્ણ થાય. વિદ્વાને કહ્યું: પછી તે કાર્તિક મહિનામાં પુષ્કર ખાતે પાછો ગયો.

વરાહરૂપી ભગવાન્ યત્રાસ્તે યજ્ઞપૂરકઃ । ચકાર વિધિવત્સર્વં યુદ્કમૃષિસત્તમૈઃ ॥ ૨,૬.

જ્યાં યજ્ઞપૂર્ણ કરનાર વરાહરૂપ ભગવાન વિરાજે છે, ત્યાં તેણે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ સાથે તમામ વિધિ પ્રમાણે કર્મો કર્યા.

ગતાનિ બહુતીર્થાનિ તતો લોમશસંગતિઃ । તતોઽધિકતરં જાતં પુણ્યં નીલવિવાહજમ્ ॥ ૨,૬.

પછી તેણે અનેક તીર્થોનું દર્શન કર્યું, પછી લોમશ સાથે મુલાકાત કરી; અને પછી નીલ ખાતેના લગ્નથી વધુ પુણ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.

સભુક્ત્વા વિષયાન્ દિવ્યાન્ વિમાનવરમાશ્રિતઃ । તેન રાજકુલે જન્મ વીરસેનસ્ય ધર્મતઃ ॥ ૨,૬.

દિવ્ય ભોગ ભોગવીને, તે ઉત્તમ વિમાનમાં સ્થિત થયો; અને એ રીતે, ધર્મથી, વીરસેનના રાજકુળમાં તેનો જન્મ થયો.

વીરપઞ્ચાનનાખ્યાતઞ્ચતુર્વર્ગૈકસાધકમ્ । પ્રકુર્વતો વૃષોત્સર્ગં તત્ર યે પરિચારકાઃ ॥ ૨,૬.

વીરપંચાનન નામે પ્રસિદ્ધ, જે ચાર પુરુષાર્થ પ્રાપ્ત કરવાનો એકમાત્ર ઉપાય છે, એવા વૃષોત્સર્ગ યજ્ઞમાં જે લોકો સેવા કરે છે—

દિવ્યરૂપાભવન્ સ્પૃષ્ટા ગોપુચ્છોદકશીકરૈઃ । સુરૂપાઃ પુષ્ટવપુષઃ પશ્યન્તો દૂરસંસ્થિતાઃ ॥ ૨,૬.

ગાયની પૂંછડીના પાણીના છાંટાથી સ્પર્શાયાં પછી, તેઓ દિવ્ય રૂપવાળા, સુંદર અને તંદુરસ્ત શરીર ધરાવતા બની ગયા, અને દૂરથી પણ દેખાતા હતા.

તતો દૂરતરા યે ચ દૃશ્યન્તે મલિના જનાઃ । દુર્ભગા મલિના રૂક્ષાઃ કૃશા વિગતવાસસઃ ॥ ૨,૬.

પણ જે લોકો વધુ દૂરથી દેખાય છે, અને જેઓ મેલાં, દુર્ભાગી, ખડાપણાંવાળા, દુર્બળ અને કપડાં વિના છે—

વૃષયજ્ઞમપશ્યન્તો યે ચાસૂયાં પ્રકુર્વતે । સર્વં નિવેદિતં રાજ્ઞશ્ચરિતં પૂર્વજન્મનઃ ॥ ૨,૬.

એ લોકો કે જેઓ વૃષયજ્ઞને જોયા નથી, અથવા ઈર્ષ્યા રાખે છે, રાજાએ પોતાના પૂર્વ જન્મમાં જે જે કર્મ કર્યા છે, તે બધું જ ખુલ્લું થઈ જાય છે.

ધર્મ્યં વિચિત્રમાખ્યાનં શ્રુતં મે યત્પરાશરાત્ । અતસ્ત્વં સ્વગૃહં ગચ્છ કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ ॥ ૨,૬.

ધર્મમય અને અદ્દભુત આ કથા, જે મેં પરાશર પાસેથી સાંભળી છે, હવે તને કહી છે; તેથી, મારા પર દયા કરીને, તું પોતાના ઘરે જા.

શ્રુત્વા વિપશ્ચિદ્વાક્યં સ વિસ્મયં પરમં ગતઃ । ગૃહં જગામ વિપ્રોઽસૌ પ્રાપિતો રાજસેવકૈઃ ॥ ૨,૬.

જ્યારે વિદ્વાન બ્રાહ્મણે આ વચન સાંભળ્યાં, ત્યારે તે ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી ગયો; પછી રાજાના સેવકોની સાથે તે પોતાના ઘરે ગયો.

વસિષ્ઠ ઉવાચ । તસ્માદ્રાજન્ વૃષોત્સર્ગં વરિષ્ઠં સર્વકર્મણામ્ । સમાચર વિધાનેન યદિ ભીતો યમાદપિ ॥ ૨,૬.

વશિષ્ઠે કહ્યું: રાજન, બધાં કર્મોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વૃષોત્સર્ગને યોગ્ય રીતે કરજે—even યમરાજથી પણ જો તને ભય લાગે તો પણ.

વૃષોત્સર્ગસમં કિઞ્ચિત્સાધનં નદિવઃ પરમ્ । મયા ધર્મરહસ્યં તે કથિતં રાજસત્તમ ॥ ૨,૬.

વૃષોત્સર્ગ જેટલું ફળદાયક બીજું કોઈ સાધન નથી—even સ્વર્ગમાં પણ નહીં; ધર્મનું આ રહસ્ય મેં તને કહ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.