ગરુડપુરાણમ્

તિર્યક્ત્વં તમસા જન્તુર્વાસનાનુગતોઽબુધઃ । માતુર્લબ્ધ્વા પુનર્જન્મ મ્રિયતે ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૨,૬.

તમોગુણથી, વાસનાના પીછા કરતો અને અજ્ઞાન જીવ, પશુ બને છે; માતા પાસેથી જન્મ લઈને, વારંવાર મરે છે.

એવં ગત્વા હ્યસંખ્યાતા યોનીસ્તાઃ કર્મભૂરપિ । માનુષ્યં દુર્લભં લબ્ધ્વા કદાચિદ્દૈવયોગતઃ ॥ ૨,૬.

આ રીતે, અનંત યોનિઓમાં ફરી, જે કર્મભૂમિ છે, ત્યાંથી ક્યારેક ભાગ્યે માનવ જન્મ મળે છે.

અનુગ્રહેણ મહતાં હરિં જ્ઞાત્વા વિમુચ્યતે । રોગગ્રાહં મોહજાલમપારં ભવસાગરમ્ ॥ ૨,૬.

મહાન લોકોની કૃપાથી, હરિને ઓળખીને, દુઃખના રોગ, મોહના જાળ અને અપરંપાર સંસાર સાગરથી મુક્તિ મળે છે.

ન પશ્યામિ તિતીર્ષોરન્યદ્રામસ્મરણં વિના । નવનીયં યથા દધ્નો જ્યોતિઃ કાષ્ઠાદપિ ક્વચિત્ ॥ ૨,૬.

જે પાર ઉતરવા ઈચ્છે છે, તેને રામના સ્મરણ સિવાય બીજું કોઈ સાધન દેખાતું નથી; જેમ દહીંમાંથી ઘી, અથવા ક્યારેક લાકડામાંથી અગ્નિ મળે છે.

મન્થનૈઃ સાધનૈરેવં પરં જ્ઞાત્વા સુખી ભવેત્ । આત્મા નિત્યોઽવ્યયઃ સત્યઃ સર્વગઃ સર્વભૃન્મહાન્ ॥ ૨,૬.

આવી રીતના સાધનો વડે, પરમ તત્વને જાણી, મનુષ્ય સુખી થાય છે; આત્મા શાશ્વત, અવિનાશી, સત્ય, સર્વત્ર વ્યાપક અને સર્વનો આધાર છે.

અપ્રમેયઃ સ્વયઞ્જ્યોતિરગ્રાહ્યો મનસાપિ યઃ । સચ્ચિદાનન્દરૂપોઽસૌ સર્વપ્રાણિહૃદિ સ્થિતઃ ॥ ૨,૬.

તે અપરિમિત છે, પોતે પ્રકાશરૂપ છે, મનથી પણ પકડાય નહીં; તે સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ છે અને સર્વ જીવના હૃદયમાં વસે છે.

વિનશ્યત્સ્વપિ ભાવેષુ ન વિનશ્યતિ કર્હિચિત્ । આકાશઃ સર્વભૂતેષુ સ્થિતસ્તેજોજલે તથા ॥ ૨,૬.

બધા અવસ્થાઓ નાશ પામે ત્યારે પણ, તે ક્યારેય નાશ પામતો નથી; આકાશ જેવું, સર્વ જીવમાં અને અગ્નિ-પાણીમાં પણ તે વ્યાપે છે.

આત્મા સર્વત્ર નિર્લેપઃ પાર્થિવેષુ યથાનિલઃ । ભક્તાનુકમ્પી ભગવાન્ સાધૂનાં રક્ષણાય ચ ॥ ૨,૬.

આત્મા સર્વત્ર છે, અસ્પર્શ છે, જેમ પૃથ્વી પર પવન; ભગવાન ભક્તો પર દયાળુ છે અને સજ્જનોની રક્ષા કરે છે.

આવિર્ભવતિ લોકેષુગુણીવાજ્ઞૈઃ પ્રતીયતે । એવંવિવેકત્વયા યો બુદ્ધ્યા સંશીલયેદ્ધૃદિ ॥ ૨,૬.

તે જગતમાં પ્રગટ થાય છે, પોતાના ગુણ અને આજ્ઞાથી ઓળખાય છે; આવી વિવેકપૂર્ણ બુદ્ધિથી, તેને હૃદયમાં ધ્યાન કરવું જોઈએ.

ભક્તિયોગેન સન્તુષ્ટ આત્માનં દર્શયેદજઃ । તતઃ કૃતાર્થો ભવતિ સદા સર્વત્ર નિઃ સ્પૃહઃ ॥ ૨,૬.

ભક્તિયોગથી પ્રસન્ન થઈ, અજન્મા આત્માને દર્શન આપે છે; પછી મનુષ્ય સર્વત્ર અને સર્વ સમયે નિર્લોભ બની પૂર્ણતા પામે છે.

અતોઽહઙ્કારમુત્સૃજ્ય સાનુબન્ધે કલેવરે । ચરેદસંગો લોકેષુ સ્વપ્નપ્રાયેષુ નિર્મમઃ ॥ ૨,૬.

આથી, દેહ રહે ત્યાં સુધી પણ, અહંકાર ત્યજી, સંસારમાં આસક્તિ વિના, સ્વપ્ન સમાન જગતમાં નિર્મમ બની વર્તવું જોઈએ.

ક્વ સ્વપ્ને નિયતં ધૈર્યમિન્દ્રજાલે ક્વ સત્યતા । ક્વ નિત્યતા શરન્મેઘે ક્વ વા સત્યં કલેવરે ॥ ૨,૬.

સ્વપ્નમાં કયાં સ્થિર ધૈર્ય? માયાજાળમાં કયાં સત્ય? વરસાદના વાદળમાં કયાં શાશ્વતતા? દેહમાં કયાં સત્ય?

અવિદ્યાકર્મજનિતં દૃશ્યમાનં ચરા ચરમ્ । જ્ઞાત્વાચારવશી યોગી તતઃ સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ ॥ ૨,૬.

અવિદ્યા અને કર્મથી ઉત્પન્ન થયેલું, દેખાતું ચરાચર જગત છે; આ જાણીને, વર્તન પર સંયમ રાખનાર યોગી પછી સિદ્ધિ પામે છે.

ઇત્યુક્ત્વા તે ગતાઃ સર્વે સાધવો દીનવત્સલાઃ । સોઽહં તદુક્તમાર્ગેણ તથૈવાચરમન્વહમ્ ॥ ૨,૬.

આ રીતે કહ્યા પછી, બધા સારા અને દુઃખીઓ પર દયા રાખનારા સંતો ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. મેં પણ એમણે બતાવેલી રીત પ્રમાણે દરરોજ જીવન વિતાવ્યું.

તતોઽચિરેણાત્મનીદં દૃષ્ટવાનહમદ્ભુતમ્ । જ્યોતિર્મયં સદાનન્દં શરચ્છીતાંશુનિર્મલમ્ ॥ ૨,૬.

થોડા જ સમયમાં, મેં મારા અંદર એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું—એક તેજસ્વી પ્રકાશ, જે હંમેશા આનંદમય અને શરદના ચાંદની જેવી શુદ્ધ હતો.

નિષિચ્ય સુખસન્દોહૈર્માં કૃત્વાધિકસસ્પૃહમ્ । અન્તર્હિતં મહતેજો યથા સૌદામિની દિવિ ॥ ૨,૬.

એ પ્રકાશે મને સુખની લહેરોથી ભરપૂર કરી, વધુની ઇચ્છા જગાવી, અને પછી એ મહાન તેજ આકાશમાં વીજળી જેમ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયું.

ભક્ત્યા તદેવ મનસિ ભાવયન્નહમદ્ભુતમ્ । કાલે કલેવરં ત્યક્ત્વા ગતવાન્ હરિમવ્યયમ્ ॥ ૨,૬.

હું ભક્તિથી એ અદ્ભુત પ્રકાશને મનમાં ચિંતન કરતો રહ્યો; અને સમય આવતાં, શરીર છોડીને, હું અવિનાશી હરિમાં લીન થયો.

તસ્યેચ્છયા પુનર્બ્રહ્મન્ બ્રહ્મણો મેઽભવજ્જનિઃ । અનુગ્રહાદ્ભગવતસ્ત્રિષુ લોકેષુ નિઃ સ્પૃહઃ ॥ ૨,૬.

એના ઇચ્છાથી, હે બ્રાહ્મણ, હું ફરી બ્રહ્માથી જન્મ્યો; અને ભગવાનની કૃપાથી ત્રણેય લોકમાં મારી કોઈ ઇચ્છા રહી નહીં.

આપીડયન્મુહુર્વોણાં ગાયમાનશ્ચરામ્યહમ્ । ઇત્યુક્ત્વા મે સ્વાનુભવં યયૌ યાદૃચ્છિકો મુનિઃ ॥ ૨,૬.

હું વારંવાર હોઠ દબાવીને ગાઈને ફરું છું; આમ મારી પોતાની અનુભૂતિ કહીને, એ મુનિ જેમ આવ્યા હતા તેમ જ ચાલ્યા ગયા.

મમાપિ પરમાશ્ચર્યં સન્તોષશ્ચ મહાનભૂત્ । અતસ્તે સાધુસઙ્ગત્યા ભક્ત્યા ચ પરમાત્મનઃ ॥ ૨,૬.

મને પણ અત્યંત આશ્ચર્ય અને મહાન સંતોષ થયો; તેથી, સારા લોકોની સંગત અને પરમાત્મા પ્રત્યે ભક્તિથી—

વિશુદ્ધં નિર્મલં શાન્તં મનો નિર્વૃતિમેષ્યતિ । અનેકજન્મજનિતં પાતકં સાધુસંગમે ॥ ૨,૬.

મન શુદ્ધ, નિર્મળ અને શાંત બની આનંદ પામે છે; અને અનેક જન્મના પાપો પણ સારા લોકોની સંગતમાં નાશ પામે છે.

ક્ષિપ્રં નશ્યતિ ધર્મજ્ઞ જલાનાં શરદો યથા । વૈશ્ય ઉવાચ । પીત્વા તે વાક્યપીયૂષં સ્વાન્તં મે શાન્તિમાગમત્ ॥ ૨,૬.

હે ધર્મને જાણનારા, એ પાપ ઝડપથી નાશ પામે છે, જેમ શરદમાં પાણી સુકાઈ જાય છે. વૈશ્યએ કહ્યું: 'તમારા વચનોના અમૃત પીધા પછી મારું મન શાંત થઈ ગયું.'

સર્વતીર્થફલં મેઽધ્ય સઞ્જાતં તવ દર્શનાત્ । ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય પ્રોવાચ ઋપિસત્તમઃ ॥ ૨,૬.

તમારા દર્શનથી મને બધા તીર્થફળ મળ્યા છે; એમ સાંભળી, એ શ્રેષ્ઠ ઋષિએ ઉત્તર આપ્યો—

લોમશ ઉવાચ । હિતાય તવ રાજેન્દ્ર ત્રિવર્ગફલમિચ્છતઃ । યત્ત્વયા સુકૃતં ભૂરિવૃષોત્સર્ગં વિના કૃતમ્ ॥ ૨,૬.

લોમશએ કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, તું ત્રણ પુરુષાર્થના ફળ ઇચ્છે છે, એ માટે તારે જે સારા કામ કર્યા છે, તેમાં મહાન વૃષદાન સિવાય બીજું બધું—

મન્યેઽકિઞ્ચત્કરં સર્વં નીહારસલિલં યથા । વૃષોત્સર્ગસમં કિઞ્ચિત્સાધનં ન મહીતલે ॥ ૨,૬.

મને તો એ બધું ધૂંધ અને પાણી જેવું ઓછું જ લાગે છે; પૃથ્વી પર વૃષદાન જેવું બીજું કોઈ પુણ્યકર્મ નથી.

અનાયાસેન ગચ્છન્તિ ગતિં તે પુણ્યકર્મણામ્ । વૃષોત્સર્ગઃ કૃતો યેન અશ્વમેધસ્ય યાજકઃ ॥ ૨,૬.

સારા કર્મો કરનારને સરળતાથી ગતિ મળે છે; અને જેમણે વૃષદાન કર્યું છે, તેઓ અશ્વમેઘ યજ્ઞના યજમાન સમાન છે.

ઉભૌ સમૌ મયા દૃષ્ટૌ દિવ્યૌ તૌ શક્રસન્નિધૌ । અતસ્ત્વં પુષ્કરં ગત્વા વૃષોત્સર્ગં વિધાય ચ ॥ ૨,૬.

મેં બંનેને ઇન્દ્રની હાજરીમાં દિવ્ય રૂપે જોયા છે; તેથી, તું પુષ્કર જઈને વૃષદાન કર.

તતો યાહિ ગૃહં સાધો યેન સર્વં કૃતં ભવેત્ । વિપશ્ચિદુવાચ । તતઃ સ પુનરાગત્ય કાર્તિક્યાં પુષ્કરે વરે ॥ ૨,૬.

પછી ઘેર પાછા આવજે, હે સારા મનુષ્ય, જેથી બધું પૂર્ણ થાય. વિદ્વાને કહ્યું: પછી તે કાર્તિક મહિનામાં પુષ્કર ખાતે પાછો ગયો.

વરાહરૂપી ભગવાન્ યત્રાસ્તે યજ્ઞપૂરકઃ । ચકાર વિધિવત્સર્વં યુદ્કમૃષિસત્તમૈઃ ॥ ૨,૬.

જ્યાં યજ્ઞપૂર્ણ કરનાર વરાહરૂપ ભગવાન વિરાજે છે, ત્યાં તેણે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ સાથે તમામ વિધિ પ્રમાણે કર્મો કર્યા.