ગરુડપુરાણમ્

અથ વા રક્તવર્ણસ્તુ સર્વેષામેવ શસ્યતે । પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ॥ ૨,૬.

અથવા, લાલ રંગનો વાછરડો સૌ માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે—પિતા, પિતામહ અને પ્રપિતામહ માટે પણ.

આશાસતે સુતં જાતં વૃષોત્સર્ગં કરિષ્યતિ । ધર્મસ્ત્વં વૃષરૂપેણ જગદાનન્દદાયકઃ ॥ ૨,૬.

પિતાઓ આશા રાખે છે કે પુત્ર જન્મે અને વૃષોત્સર્ગ કરશે; તું ધર્મરૂપે વિશ્વને આનંદ આપનાર છે.

અષ્ટમૂર્તેરધિષ્ઠાનમતઃ શાન્તિં પ્રયચ્છ મે । ગઙ્ગાયમુનયોઃ પેયમન્તર્વેદિ તૃણં ચર ॥ ૨,૬.

અષ્ટમૂર્તિના નિવાસસ્થાન, મને શાંતિ આપ; ગંગા-યમુનાનું પાણી પી અને યજ્ઞસ્થળમાં ઘાસ ચર.

ધર્મરાજસ્ય પુરતો વાચ્યં મે સુકૃતં વૃષ । દક્ષિણાંસે ત્રિશૂલાઙ્કં વામોરૌ ચક્રચિહ્નિતમ્ ॥ ૨,૬.

ધર્મરાજા સામે તું મારા સારા કર્મોનું વર્ણન કરજે, વાછરડા; તારા જમણા ખભા પર ત્રિશૂલનું અને ડાબા જાંઘ પર ચક્રનું નિશાન છે.

ઇતિ સંપ્રાર્થ્ય વૃષભં ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ । વૃષં તત્સતરીયુક્તં પૂજયિત્વા સમુત્સૃજેત્ ॥ ૨,૬.

આ રીતે વાછરડાને સુગંધ, ફૂલો, અક્ષત વગેરેથી પૂજા કરીને, ગાય સાથે જોડાયેલ વાછરડાની પૂજા કરી, પછી તેને છોડવું.

તસ્માદ્રાજન્ વિધાનેન વૃષોત્સર્ગં સમાચર । બહુસાધનયુક્તસ્ય નાન્યથા સદ્ગતિસ્તવ ॥ ૨,૬.

અત્યારે, રાજા, નિયમ પ્રમાણે વૃષોત્સર્ગ કર; અનેક સાધનો ધરાવનાર માટે સદગતિનો બીજો માર્ગ નથી.

આસીત્ત્રેતાયુગે પૂર્વં વિદેહનગરે નૃપ । બ્રાહ્મણો ધર્મવત્સેતિ સ્વકર્મનિરતઃ સુધીઃ ॥ ૨,૬.

ત્રેતાયુગમાં, વિદેહ શહેરમાં, ધર્મવત નામનો એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણ પોતાનાં કર્મમાં તત્પર રહેતો હતો.

વિષ્ણુભક્તોઽતિતેજસ્વી યથાલાભેન તુષ્ટિકૃત્ । પિતૃપર્વણિ સંપ્રાપ્તે કુશાર્યો કાનનં યયૌ ॥ ૨,૬.

વિષ્ણુભક્ત, તેજસ્વી અને મળતું મળતું સંતોષ માનનાર એ બ્રાહ્મણ, પિતૃપક્ષ આવતા, કુશા લેવા માટે વનમાં ગયો.

અટન્નિતસ્તતસ્તત્ર ચિન્વન્ કુશપલાશકમ્ । સહસોપેત્ય પુરુષાશ્ચાત્વારશ્ચારુદર્શનાઃ ॥ ૨,૬.

તે ત્યાં-અહીં ફરતો, કુશ અને પલાશ એકઠાં કરતો હતો, ત્યારે અચાનક ભયાનક દેખાવવાળા ચાર પુરુષો તેની પાસે આવ્યા.

વિભ્રાન્તમનસં ગૃહ્ય પ્રત્યગ્જગ્મુર્વિહાયસા । બહુવૃક્ષસમાકીર્ણં ગિરિદુર્ગભયાનકમ્ ॥ ૨,૬.

મૂંઝાયેલા મનવાળા તેને પકડી, પશ્ચિમ દિશામાં આકાશ મારફતે લઇ ગયા, જ્યાં અનેક વૃક્ષો અને પહાડોથી ભરેલું ભયાનક જંગલ હતું.

વનાદ્વનાન્તરં નિન્યુર્નદીનદસમાકુલમ્ । સ તત્ર નગરં રાજન્ દદર્શ બહુવિસ્તરમ્ ॥ ૨,૬.

તેઓએ તેને એક જંગલમાંથી બીજાં જંગલમાં, નદીઓ અને નાળાઓથી ભરેલા પ્રદેશોમાં લઇ ગયા; ત્યાં, રાજા, તેણે વિશાળ શહેર જોયું.

ગોપુરદ્વારરચિતં સૌધપ્રાસાદમણ્ડિતમ્ । ચત્વરાપણપણ્યાદિનરનારીસમાકુલમ્ ॥ ૨,૬.

ઉચ્ચ મકાન અને મહેલો વડે શોભાયમાન, ગોપુરવાળા દરવાજા ધરાવતું, ચૌક, બજાર, વેપારીઓ અને અનેક પુરુષ-મહિલાઓથી ભરેલું એવું શહેર હતું.

તૂર્યદ્વન્દ્વાભિનિર્ઘોષવીણાપટહનાદિતમ્ । કાંશ્ચિત્ક્ષુધાર્દિતાન્દીનાન્મલિનાન્વિગતૌજસઃ ॥ ૨,૬.

ત્યાં જુદા જુદા વાદ્યોના ગૂંજીલા, વીણા અને ઢોલના અવાજો સંભળાતા હતા; અને એમાં કેટલાક લોકો ભૂખ્યા, દુઃખી, ગંદા અને નિર્વળ શક્તિથી દેખાતા હતા.

તતોઽતિતુષ્ટાન્મલિનાન્વસ્ત્રખણ્ડસમાવૃતાન્ । અગ્રતો હૃષ્ટપુષ્ટાંશ્ચ સ્વર્ણવસ્ત્રોપશોભિતાન્ ॥ ૨,૬.

પછી તેણે કેટલાક લોકોને ખૂબ જ સંતોષી જોયા, ભલે તેઓ ફાટેલા કપડાં પહેરેલા હતા; અને આગળ, કેટલાક આનંદિત, તંદુરસ્ત અને સોનાના દાગીના તથા સુંદર વસ્તુઓથી શોભતા હતા.

તતોઽપિ સુરસંકાશાન્સ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતોઽભવત્ । કિં સ્વપ્ન ઉત માયા વૈ મદીયો માનસો ભ્રમઃ ॥ ૨,૬.

પછી તો તેણે દેવતા જેવાં તેજસ્વી લોકો જોયા, જેને જોઈને તે આશ્ચર્યચકિત થયો: 'આ સ્વપ્ન છે કે માયા છે કે મારા મનની કોઈ ભ્રાંતિ છે?' એમ વિચાર્યો.

સન્દિહાનં દ્વિજં નિન્યુઃ પુરુષા રાજસન્નિધિમ્ । સતદ્દદર્શ વિપ્રસ્તુ સ્વર્ણપ્રાસાદમન્દિરે ॥ ૨,૬.

જ્યારે તે સંશયમાં હતો, ત્યારે કેટલાક માણસોએ તેને રાજાના દરબારમાં લઈ ગયા; અને ત્યાં બ્રાહ્મણે સોનાથી શોભતા મહેલને જોયો.

સિંહાસનંમહાદિવ્યં છત્રચામરવીજિતમ્ । તત્રોપ વિષ્ટં રાજાનં કિરીટકનકોજ્જ્વલમ્ ॥ ૨,૬.

ત્યાં એક ભવ્ય અને દિવ્ય સિંહાસન હતું, જેના ઉપર છત્રી અને ચામરાથી પંખો કરવામાં આવતો; અને એ સિંહાસન પર સોનાની મુકૂટથી તેજસ્વી રાજા બેઠો હતો.

મહત્યા ચ શ્રિયા યુક્તં સ્તૂયમાનં સુવન્દિભિઃ । રાજાપિ દૃષ્ટ્વા તં વિપ્રં પ્રત્યુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૨,૬.

મહાન વૈભવથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ ભટ્ટો દ્વારા સ્તુતિ પામતો એ રાજા, બ્રાહ્મણને જોઈને, ઊભો રહી, હાથ જોડીને તેનું સ્વાગત કરવા લાગ્યો.

પૂજયામાસ વિધિવન્મધુપર્કાસ નાદિભિઃ । સન્તુષ્ટમનસં દેવમસ્તૌષીત્પરયા મુદા ॥ ૨,૬.

પછી તેણે નિયમ પ્રમાણે, મધુપર્ક વગેરેથી પૂજા કરી; મનથી પ્રસન્ન થઈ, પરમ આનંદથી ભગવાનની સ્તુતિ કરી.

અદ્ય મે સફલં જન્મ પાવિતઞ્ચ કુલં પ્રભો । વિષ્ણુભક્તસ્ય ધર્મસ્ય યત્તે દૃગ્ગોચરં ગતઃ ॥ ૨,૬.

'હવે તો મારું જન્મ સફળ થયું અને કુળ પવિત્ર થયું, પ્રભુ! કેમ કે આપના દર્શન માટે વિષ્ણુભક્ત અને ધર્મનિષ્ઠ વ્યક્તિ અહીં આવ્યો છે.'

નત્વા સ્તુત્વા બહુવિધમુવાચાનુવસન્નૃપઃ । યતઃ સમાગતો દેવઃ પુનસ્તત્રૈવ નીયતામ્ ॥ ૨,૬.

નમન કરી અને અનેક રીતે સ્તુતિ કરીને, રાજાએ બેઠા બેઠા કહ્યું: 'જ્યારે ભગવાન આવ્યા છે, ત્યારે તેમને પાછા ત્યાં લઈ જવામાં આવે.'

ઇતિ શ્રુત્વા વચો રાજ્ઞઃ પપ્રચ્છ દ્વિજપુઙ્ગવઃ । બ્રાહ્મણ ઉવાચ । કોઽયં દેશ કુતો લોકા ઉત્તમા મધ્યમાધમાઃ ॥ ૨,૬.

રાજાના આ વચન સાંભળી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'આ કયું સ્થળ છે? અને આ ઉત્તમ, મધ્યમ અને નીચલા લોકો ક્યાંથી આવ્યા છે?'

કેન પુણ્યેન તુ ભવાન્પારમેષ્ટ્યવિભૂષિતઃ । કિમર્થમહમાનીતઃ પુનસ્તત્રૈવ નીયતે ॥ ૨,૬.

'કયા પુણ્યથી આપ બ્રહ્માજીના સમાન વૈભવથી શોભાઈ રહ્યા છો? અને મને અહીં શા માટે લાવવામાં આવ્યો છે અને હવે પાછા કેમ લઈ જવામાં આવે છે?'

અપૂર્વમિવ પશ્યામિ સર્વં સ્વપ્નગતો યથા । રાજોવાચ । સ્વધર્મનિરતો યસ્તુ હરિભક્તિરતઃ સદા ॥ ૨,૬.

'મને બધું જ અપૂર્વ લાગે છે, જાણે સ્વપ્નમાં છું.' રાજાએ કહ્યું: 'જે પોતાનાં કર્તવ્યમાં અને હંમેશા હરિભક્તિમાં તત્પર રહે છે—'

વિરક્ત ઇન્દ્રિયાર્થેભ્યઃ સ મે પૂજ્યો ન સંશયઃ । તીર્થયાત્રાપરો નિત્યં વૃષોત્સર્ગવિશેષવિત્ ॥ ૨,૬.

'જે ઇન્દ્રિયોના વિષયોથી વિમુખ છે, એ નિશ્ચયે મારા પૂજ્ય છે; જે હંમેશા તીર્થયાત્રા કરે છે અને વૃષોત્સર્ગના વિશેષ વિધિ જાણે છે.'

સત્યદાનપરો યસ્તુ સ નમસ્યો દિવૌકસામ્ । દર્શનાર્થમિહાનીતઃ પૂજાર્હશ્ચ પરન્તપ ॥ ૨,૬.

'જે સત્ય અને દાનમાં તત્પર છે, તે દેવતાઓ દ્વારા પણ વંદનીય છે; તેમને દર્શન માટે અહીં લાવવામાં આવ્યા છે અને તેઓ પૂજ્ય છે, હે પરંતપ.'

અનુગૃહાણ માં દેવ ક્ષમસ્વ મમ સાહસમ્ । ઇત્યુક્ત્વા દર્શયામાસ મન્ત્રિણાં સંજ્ઞયા ભ્રુવઃ ॥ ૨,૬.

'હે દેવ, કૃપા કરીને મને આશીર્વાદ આપો અને મારા અપરાધને માફ કરો.' એમ કહી, રાજાએ ભ્રૂભંગથી મંત્રીઓને સંકેત આપ્યો.

વદિષ્યતિ સમગ્રં તે સ્વયં વક્તું ન સામ્પ્રતમ્ । સામન્તઃ સર્વવેદજ્ઞો જ્ઞાત્વા હાર્દં નૃપસ્ય ચ ॥ ૨,૬.

'તમે જે પૂછો છો તે બધું એ પોતે કહેશે; હમણાં હું કહેવાનું યોગ્ય નથી.' સર્વ વેદો જાણતા અને રાજાના હૃદયને સમજતા મુખ્ય મંત્રીએ—

વિપશ્ચિદુવાચ । પૂર્વજન્મનિ વૈશ્યોઽયં વિશ્વમ્ભર ઇતિ શ્રુતઃ । વિરાધનગરે વિપ્ર દ્વિજદેવવિભૂષિતે ॥ ૨,૬.

પંડિતે કહ્યું: 'પૂર્વજન્મમાં આ વૈશ્ય હતો, તેનું નામ વિશ્વંભર હતું; હે બ્રાહ્મણ, જે વિરાધનપુરમાં રહેતો અને જ્યાં બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓનું વિશેષ મહત્વ હતું.'