ગરુડપુરાણમ્

ઉખૈઃ કાકૈર્બકોલૂકૈસ્તીક્ષ્ણતુણ્ડૈર્વિતુદ્યતે । મનુજાનાં હિતં દાનમન્તે વૈતરણી ખગ ॥ ૨,૫.

કાગડા, બગલા અને ઘુવડ જેવા તીખા ચાંચવાળા પક્ષીઓ તેને ફાડી નાખે છે. અંત સમયે આપેલું દાન માનવને વૈતરણી પાર કરવા માટે ફાયદાકારક છે, હે પંખી.

દત્તા પાપં દહેત્સર્વં મમ લોકન્તુ સા નયેત્ । મપ્તમે માસિ સમ્પ્રાપ્તે પુરં બહ્વાપદં મૃતઃ ॥ ૨,૫.

દાન બધાં પાપોને ભસ્મ કરી નાખે છે અને મને પરલોકમાં લઈ જાય છે. મહિનો પૂરો થાય ત્યારે, મૃત વ્યક્તિ અનેક વિપત્તિથી ભરેલા શહેરમાં પહોંચે છે.

વ્રજેત્તુ સોદકં ભુક્ત્વા પિણ્ડં વૈ સપ્તમાસિકમ્ । વ્રજન્નેવં વિલપતે પરિઘાહતિપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

સાતમા મહિને પાણી સાથે પિંડ ભોજન કર્યા પછી, એ આગળ વધે છે અને લોખંડની સળિયાંના મારથી પીડાતો, આ રીતે રડતો જાય છે.

ન દત્તં ન હુતં તપ્તં ન સ્નાતં ન કૃતં હિતમ્ । યાદૃશં ચરિતં કર્મ મૂઢાત્મન્ ભુઙ્ક્ષ્વ તાદૃશમ્ ॥ ૨,૫.

કશું દાન આપ્યું નથી, કશું હવન કર્યું નથી, કશું તપ કર્યું નથી, કશું સ્નાન કર્યું નથી, કશું સારા કામ કર્યું નથી. હે મૂર્ખ આત્મા, જેવું કર્મ કર્યું છે, એનું ફળ હવે ભોગવી લે.

માસ્યષ્ટમે દુઃ ખદે તુ પરે ભુક્ત્વાથ સોદકમ્ । પિણ્ડં પ્રયાત્સયૌ તાર્ક્ષ્ય નાનાક્રન્દપુરં તતઃ ॥ ૨,૫.

આઠમા મહિને, દુઃખ સહન કરીને અને પાણી સાથે પિંડ ભોજન કર્યા પછી, હે તાર્ખ્ષ્ય, એ અનેક રડાણાંના શહેર તરફ આગળ વધે છે.

પ્રયાણે ચ પ્રવદતે મુસલાઘાતપીડિતઃ । ક્વ જાયાચટુલૈશ્ચાટુપટુભિર્વચનૈર્મમ ॥ ૨,૫.

માર્ગમાં, મુંગા અને મસલાની મારથી પીડાતો, એ કહે છે: 'મારી પત્ની ક્યાં છે, જેની મીઠી અને ચતુર વાતો સાંભળવા મળતી?'

ભોજનં ભલ્લભલ્લીભિર્મુસલૈશ્ચ ક્વ મારણમ્ । નવમે માસિ દત્તં વૈ નાનાક્રન્દપુરે તતઃ ॥ ૨,૫.

'ભોજન ક્યાં છે? મુંગા અને મસલાથી મારવામાં આવતું મૃત્યુ ક્યાં છે?' નવમા મહિને પિંડ અપાય છે અને પછી એ અનેક રડાણાંના શહેરમાં પહોંચે છે.

પિણ્ડમશ્રાતિ કરુણં નાનાક્રન્દાન્ કરોત્યપિ । દશમે માસિ દત્તં વૈ સુતપ્તભવનં તતઃ ॥ ૨,૫.

અહીં તે દયાથી પિંડ માટે રડતો રહે છે, અનેક રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે; દસમા મહિનામાં આપેલું પિંડ તેને ગરમ અને આરામદાયક ઘર મળે છે.

સરન્નેવં વિલપતે હલાહતિહતઃ પથિ । ક્વ સૂનુપેશલકરૈઃ પાદસંવાહનં મમ ॥ ૨,૫.

મૃત્યુના હથિયારથી ઘાયલ થઈ રસ્તે જાય છે ત્યારે કહે છે: 'મારા દીકરાના કોમળ અને કુશળ હાથે પગ દબાવવાનું સુખ ક્યાં ગયું?'

ક્વ દૂતવજ્રપ્રતિમકૈર્મત્પદકર્ષણમ્ । દશમે માસિ પિણ્ડાદિ તત્ર ભુક્ત્વા પ્રસર્પતિ ॥ ૨,૫.

'મૃત્યુદૂતના વીજળી જેવા હાથે પગ ખેંચવાનું સુખ હવે ક્યાં રહ્યું?' દસમા મહિનામાં આપેલા પિંડને ભોજન કરીને તે આગળ વધે છે.

માસે ચૈકાદશે પૂર્ણે પુરં રૌદ્રં સ ગચ્છતિ । ગચ્છન્નેવ વિલપતે યથા પૃષ્ઠે પ્રપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

જ્યારે અગિયારમો મહિનો પૂરો થાય છે, ત્યારે તે ભયાનક શહેર તરફ જાય છે; રસ્તામાં પાછળથી પીડાતા માણસ જેવું રડતો જાય છે.

ક્વાહં સતૂલીશયને પરિવર્તન્ ક્ષણે ક્ષણે । ભટહસ્તભ્રષ્ટયષ્ટિકૃષ્ટપૃષ્ઠઃ ક્વ વા પુનઃ ॥ ૨,૫.

'હું તો પહેલા નરમ ગાદી પર પલટાં મારતો સુખથી સુતો હતો, અને હવે તો રક્ષકના હાથમાંથી પડી ગયેલી લાકડીથી પીઠ ખેંચાય છે, એ શું હાલત છે!'

ક્ષિતૌ દત્તઞ્ચ પિણ્ડાદિ ભુક્ત્વા તત્ર તતો વ્રજેત્ । પયોવર્ષણમિત્યેતન્નામકં પુરમણ્ડજ ॥ ૨,૫.

પૃથ્વી પર આપેલા પિંડાદિક ભોજન કરીને તે ત્યાંથી 'પયોવર્ષણ' નામના શહેર તરફ જાય છે.

વ્રજન્નેવં વિલપતે કુઠારૈર્મૂર્ધ્નિ તાડિતઃ । ક્વ ભૃત્યકોમલકરૈર્ગન્ધતૈલાવસેચનમ્ ॥ ૨,૫.

રસ્તામાં, જ્યારે તેના માથા પર કુહાડાથી માર પડે છે, ત્યારે રડતો કહે છે: 'મારા દાસના કોમળ હાથે સુગંધિત તેલ લગાડવાનું સુખ હવે ક્યાં રહ્યું?'

ક્વ કીનાશાનુગૈઃ ક્રોધાત્કુઠારૈઃ શિરસિ વ્યથા । ઊનાબ્દિકઞ્ચ યચ્છ્રાદ્ધં તત્ર ભુઙ્ક્તે સુદુઃ ખિતઃ ॥ ૨,૫.

'મૃત્યુદૂતના ગુસ્સાવાળા સાથીઓના કુહાડાથી માથામાં થતો દુઃખ હવે ક્યાં છે?' વર્ષ પૂરું થવાને પહેલાં કરેલું શ્રાદ્ધ ત્યાં ભારે દુઃખ સાથે ભોગવે છે.

સંપૂર્ણે તુ તતો વર્ષે શીતાઢ્યં નગરં વ્રજેત્ । ગચ્છન્નેવં છુરિકયા ચ્છિન્નજિહ્વસ્તુ રોદિતિ ॥ ૨,૫.

પછી, વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે, તે ઠંડા શહેરમાં જાય છે; રસ્તામાં તેની જીભ છરીથી કપાઈ જાય છે અને તે રડતો રહે છે.

પ્રિયાલાપૈઃ ક્વ ચ સસમધુરત્વસ્ય વર્ણનમ્ । ઉક્તમાત્રેઽસિપત્રાદિજિહ્વાચ્છેદઃ ક્વ ચૈવ હિ ॥ ૨,૫.

'મીઠા વચન અને પ્રેમભર્યા વર્ણન ક્યાં ગયા? અને અહીં તો, તલવારના જંગલમાં નામ જ લેવાતાં જીભ કપાઈ જાય છે!'

વાર્ષિકં પિણ્ડદાનાદિ ભુક્ત્વા તત્ર પ્રસર્પતિ । બહુભીતિકરં તત્તત્પિણ્ડજં દેવમાસ્થિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં વાર્ષિક પિંડાદિક ભોજન કરીને, અનેક ભયથી ડરતો, તે પોતાના માટે કરેલા પિંડના દેવતા પાસે જાય છે.

પ્રકાશયતિ પાપ્પાનમાત્માનઞ્ચ વિનિન્દતિ । યોષિદપ્યેવમેતસ્મિન્માર્ગે વૈ પરિદેવતિ ॥ ૨,૫.

તે પોતે કરેલા પાપભર્યા પાનનું ખુલાસું કરે છે અને પોતાને ધિક્કારે છે; એ જ રસ્તે સ્ત્રી પણ આવી રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે.

તતો યામ્યં નાતિદૂરે નગરં સ હિ ગચ્છતિ । ચત્વારિંશદ્યોજનાનિ ચતુર્યુક્તાનિવિસ્તૃતમ્ ॥ ૨,૫.

પછી તે યમના શહેર તરફ જાય છે, જે બહુ દૂર નથી; એ શહેર ચારેય દિશામાં ચાળીસ યોજન જેટલું વિસ્તરેલું છે.

ત્રયોદશ પ્રતીહારાઃ શ્રવણા નામ તત્ર વૈ । શ્રવણાકર્મતસ્તુષ્યન્ત્યન્યથા ક્રોધમાપ્નુયુઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં ત્રેળીસ દરવાજા રક્ષક છે, જેમને શ્રવણ કહે છે; જો તેમની ફરજ પ્રમાણે વર્તાય તો ખુશ થાય, નહિ તો ગુસ્સે થાય.

તતસ્તત્રાશુ રક્તાક્ષં ભિન્નાઞ્જનચયોપમમ્ । મૃત્યુકાલાન્તકાદીનાં મધ્યે પશ્યતિ વૈ યમમ્ ॥ ૨,૫.

પછી, ત્યાં જલદી, તે મૃત્યુ, સમય વગેરે વચ્ચે લાલ આંખો અને તૂટેલા કાજળ જેવા કાળાં શરીરવાળા યમને જુએ છે.

દંષ્ટ્રાકરાલવદનં ભૃકુટીદારુણાકૃતિમ્ । વિરૂપૈર્ભોષણૈર્વક્ત્રૈર્વૃતં વ્યાધિશતૈઃ પ્રભુમ્ ॥ ૨,૫.

તે યમને જુએ છે, જેના મોઢામાં મોટાં દાંત છે, ભયાનક ભ્રૂભંગ છે, ભયાનક આભૂષણો અને અનેક રોગોથી ઘેરાયેલો છે.

દણ્ડાસક્તમહાબાહું પાશહસ્તં સુભૈરવમ્ । તન્નિર્દિષ્ટાં તતો જન્તુર્ગતિં યાતિ શુભાશુભામ્ ॥ ૨,૫.

તે યમને જુએ છે, જેના હાથમાં દંડ અને ફાંસ છે, અને જે બહુ ભયાનક છે; પછી તે જીવ યમ દ્વારા નક્કી કરેલી સારી કે ખરાબ ગતિ તરફ જાય છે.

પાપી પાપાં ગતિં યાતિ યથા તે કથિતં પુરા । છત્રોપાનહદાતારો યે ચ વેશ્મપ્રદાયકાઃ ॥ ૨,૫.

પાપી માણસ પાપમય ગતિ પામે છે, જેમ તમે અગાઉ સાંભળ્યું છે; જે લોકો છત્રી, ચપ્પલ અને ઘર આપે છે, તેઓને અલગ ફળ મળે છે.

યે તુ પુણ્યકૃતસ્તત્ર તે પશ્યન્તિ યમં તદા । સૌમ્યાકૃતિં કુણ્ડલિનં મૌલિમન્તં ધૃતશ્રિયમ્ ॥ ૨,૫.

પણ જે લોકો સારા કર્મ કરે છે, તેઓ ત્યાં યમને એ સમયે શાંત સ્વરૂપે, કાનમાં કુંડળ પહેરેલા, મસ્તક પર મુગટ ધારણ કરેલા અને તેજસ્વી રૂપે જુએ છે.

એકાદશે દ્વાદશે હિ ષણ્માસે આબ્દિકે તથા । વિપ્રાન્ બહૂન્ ભોજયેત્તત્ર યન્મહતી ક્ષુધા ॥ ૨,૫.

અગિયારસ કે બારસના દિવસે, કે છઠ્ઠા મહિને, કે વર્ષ પૂર્ણ થ્યે ત્યારે, ત્યાં ઘણા બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ, કેમ કે તેમને મોટી ભૂખ હોય છે.

જીવન્ પુત્રકલત્રાદિપ્રદિષ્ટમિતરૈઃ ખગ । યો ન સાધયતિ સ્વાર્થમેવં પશ્ચાદ્ધિખિદ્યતે ॥ ૨,૫.

હે ખગ, જે મનુષ્ય જીવતો હોય ત્યારે પુત્ર, પત્ની અને બીજાઓએ જે કરવું કહ્યું હોય તે નથી કરતો અને ફક્ત પોતાનો જ લાભ જુએ છે, તેને પછી પસ્તાવો થાય છે.

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં સંયમિન્યાં યથાગતિ । પ્રોક્તમાવર્ષકૃત્યં તે કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ॥ ૨,૫.

હું તને સંયમનીમાં યાત્રા વિશે બધું સમજાવ્યું છે અને વર્ષમાં કરવાના કર્મો પણ કહી દીધાં છે. હવે તને બીજું શું સાંભળવું છે?