ગરુડપુરાણમ્

જાનાસિ શમ્બલમલં બલમધ્વગાનાં નોઽશમ્બલઃ પ્રયતતે પરલોકગત્યૈ । ગન્તવ્યમસ્તિ તવ નિશ્ચિતમેવ તેન માર્ગેણ યેન ન ભવેત્ક્રયવિક્રયોઽપિ ॥ ૨,૫.

તને ખબર છે કે મુસાફરો માટે લાકડું જરૂરી છે, પણ જે પાસે લાકડું નથી, એ પરલોકના માર્ગે જવાનો પ્રયત્ન પણ કરતો નથી. તારે તો એ રસ્તે જવું જ પડશે, જ્યાં કોઈ ખરીદી કે વેચાણ થતું નથી.

ઊનષાણ્માસિકે ક્રૌઞ્ચે ભુક્ત્વા પિણ્ડન્તુ સોદકમ્ । ઘટીમાત્રન્તુ વિશ્રમ્ય વિચિત્રનગરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૫.

છ મહિના પછી, જ્યારે તારા માટે પાણી સાથે પિંડ અપાયો હોય અને થોડીક વારમાં આરામ કર્યા પછી, તું વિચિત્ર શહેર તરફ આગળ વધે છે.

વ્રજન્નેવં વિલપતે શૂલાગ્રેણ વિદારિતઃ ॥ ૨,૫.

એ રીતે જતા જતા, ભાલાની અણીથી છેદાયેલો, એ દુઃખમાં આ રીતે રડતો જાય છે.

કુત્ર યામિ ન હિ ગામિ જીવિતં હા મૃતસ્ય મરણં પુનર્ન વૈ । ઇત્થમેવ વિલપન્ પ્રયાત્યસૌ યાતનાર્હધૃતવિગ્રહઃ પતિ ॥ ૨,૫.

હવે હું ક્યાં જઉં? હું તો જઈ શકતો જ નથી. હાય! જીવતુ તો રહ્યું નથી, મરેલા માટે ફરી મરણ ક્યાંથી આવે? આમ રડતો, યાતનાભર્યા શરીર સાથે એ આગળ વધે છે.

વિચિત્રનગરે તત્ર વિચિત્રો નામ પારિથિવઃ । તત્ર ષણ્માસપિણ્ડેન તૃપ્તઃ સન્ વ્રજતે પુરઃ ॥ ૨,૫.

વચિત્ર શહેરમાં, ત્યાં વિચિત્ર નામનો રાજા છે. ત્યાં, છ મહિના સુધી અપાયેલા પિંડથી તૃપ્ત થઈને, એ આગળ વધે છે.

વ્રજન્નેવં વિલપતે પ્રાસાગ્રેણ પ્રપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

એ રીતે જતા જતા, ભાલાની અણીથી પીડાતો, એ આ રીતે રડતો જાય છે.

માતા ભ્રાતા પિતા પુત્રઃ કોઽપિ મે વર્તતે ન વા । યો મામુદ્ધરતે પાપં પતન્તં દુઃ ખસાગરે ॥ ૨,૫.

મારી મા, ભાઈ, પિતા કે દીકરો—કોઈ પણ મારી સાથે નથી, અથવા કદાચ કોઈ હશે. હવે મને પાપી ને દુઃખના દરિયામાં ડૂબતા કોણ ઉઠાવશે?

વ્રજતસ્તત્ર માર્ગે તુ તત્ર વૈતરણી શુભા । શતયોજનવિસ્તીર્ણા પૂયશોણિતસંકુલા ॥ ૨,૫.

એ રસ્તે આગળ વધતા, ત્યાં શુભ વૈતરણી નદી દેખાય છે, જે શતયોજન જેટલી પહોળી છે અને પું અને લોહીથી ભરેલી છે.

આયાતિ તત્ર દૃશ્યન્તે નાવિકા ધીવરાદયઃ । તે વદન્તિ પ્રદત્તા ગૌર્યદિ વૈતરણી ત્વયા । નાવમેનાં સમારોહ સુકેનોત્તર વૈ નદીમ્ ॥ ૨,૫.

ત્યાં, નાવિકો અને માછીમારો દેખાય છે. તેઓ કહે છે: 'જો તું વૈતરણી માટે ગાય દાન આપી હોય તો આ નાવમાં ચઢી ખુશીથી નદી પાર કરી જા.'

તત્ર યેન પ્રદત્તા ગૌઃ સ સુખેનૈવ તાં તરેત્ । અદાયી તત્ર ઘૃષ્યેત કરગ્રાહન્તુ નાવિકૈઃ ॥ ૨,૫.

જેને ગાયનું દાન આપ્યું હોય, એ સરળતાથી નદી પાર કરી જાય છે; પણ જેને દાન આપ્યું નથી, તેને નાવિકો હાથ પકડીને ઘસી ખેંચે છે.

ઉખૈઃ કાકૈર્બકોલૂકૈસ્તીક્ષ્ણતુણ્ડૈર્વિતુદ્યતે । મનુજાનાં હિતં દાનમન્તે વૈતરણી ખગ ॥ ૨,૫.

કાગડા, બગલા અને ઘુવડ જેવા તીખા ચાંચવાળા પક્ષીઓ તેને ફાડી નાખે છે. અંત સમયે આપેલું દાન માનવને વૈતરણી પાર કરવા માટે ફાયદાકારક છે, હે પંખી.

દત્તા પાપં દહેત્સર્વં મમ લોકન્તુ સા નયેત્ । મપ્તમે માસિ સમ્પ્રાપ્તે પુરં બહ્વાપદં મૃતઃ ॥ ૨,૫.

દાન બધાં પાપોને ભસ્મ કરી નાખે છે અને મને પરલોકમાં લઈ જાય છે. મહિનો પૂરો થાય ત્યારે, મૃત વ્યક્તિ અનેક વિપત્તિથી ભરેલા શહેરમાં પહોંચે છે.

વ્રજેત્તુ સોદકં ભુક્ત્વા પિણ્ડં વૈ સપ્તમાસિકમ્ । વ્રજન્નેવં વિલપતે પરિઘાહતિપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

સાતમા મહિને પાણી સાથે પિંડ ભોજન કર્યા પછી, એ આગળ વધે છે અને લોખંડની સળિયાંના મારથી પીડાતો, આ રીતે રડતો જાય છે.

ન દત્તં ન હુતં તપ્તં ન સ્નાતં ન કૃતં હિતમ્ । યાદૃશં ચરિતં કર્મ મૂઢાત્મન્ ભુઙ્ક્ષ્વ તાદૃશમ્ ॥ ૨,૫.

કશું દાન આપ્યું નથી, કશું હવન કર્યું નથી, કશું તપ કર્યું નથી, કશું સ્નાન કર્યું નથી, કશું સારા કામ કર્યું નથી. હે મૂર્ખ આત્મા, જેવું કર્મ કર્યું છે, એનું ફળ હવે ભોગવી લે.

માસ્યષ્ટમે દુઃ ખદે તુ પરે ભુક્ત્વાથ સોદકમ્ । પિણ્ડં પ્રયાત્સયૌ તાર્ક્ષ્ય નાનાક્રન્દપુરં તતઃ ॥ ૨,૫.

આઠમા મહિને, દુઃખ સહન કરીને અને પાણી સાથે પિંડ ભોજન કર્યા પછી, હે તાર્ખ્ષ્ય, એ અનેક રડાણાંના શહેર તરફ આગળ વધે છે.

પ્રયાણે ચ પ્રવદતે મુસલાઘાતપીડિતઃ । ક્વ જાયાચટુલૈશ્ચાટુપટુભિર્વચનૈર્મમ ॥ ૨,૫.

માર્ગમાં, મુંગા અને મસલાની મારથી પીડાતો, એ કહે છે: 'મારી પત્ની ક્યાં છે, જેની મીઠી અને ચતુર વાતો સાંભળવા મળતી?'

ભોજનં ભલ્લભલ્લીભિર્મુસલૈશ્ચ ક્વ મારણમ્ । નવમે માસિ દત્તં વૈ નાનાક્રન્દપુરે તતઃ ॥ ૨,૫.

'ભોજન ક્યાં છે? મુંગા અને મસલાથી મારવામાં આવતું મૃત્યુ ક્યાં છે?' નવમા મહિને પિંડ અપાય છે અને પછી એ અનેક રડાણાંના શહેરમાં પહોંચે છે.

પિણ્ડમશ્રાતિ કરુણં નાનાક્રન્દાન્ કરોત્યપિ । દશમે માસિ દત્તં વૈ સુતપ્તભવનં તતઃ ॥ ૨,૫.

અહીં તે દયાથી પિંડ માટે રડતો રહે છે, અનેક રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે; દસમા મહિનામાં આપેલું પિંડ તેને ગરમ અને આરામદાયક ઘર મળે છે.

સરન્નેવં વિલપતે હલાહતિહતઃ પથિ । ક્વ સૂનુપેશલકરૈઃ પાદસંવાહનં મમ ॥ ૨,૫.

મૃત્યુના હથિયારથી ઘાયલ થઈ રસ્તે જાય છે ત્યારે કહે છે: 'મારા દીકરાના કોમળ અને કુશળ હાથે પગ દબાવવાનું સુખ ક્યાં ગયું?'

ક્વ દૂતવજ્રપ્રતિમકૈર્મત્પદકર્ષણમ્ । દશમે માસિ પિણ્ડાદિ તત્ર ભુક્ત્વા પ્રસર્પતિ ॥ ૨,૫.

'મૃત્યુદૂતના વીજળી જેવા હાથે પગ ખેંચવાનું સુખ હવે ક્યાં રહ્યું?' દસમા મહિનામાં આપેલા પિંડને ભોજન કરીને તે આગળ વધે છે.

માસે ચૈકાદશે પૂર્ણે પુરં રૌદ્રં સ ગચ્છતિ । ગચ્છન્નેવ વિલપતે યથા પૃષ્ઠે પ્રપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

જ્યારે અગિયારમો મહિનો પૂરો થાય છે, ત્યારે તે ભયાનક શહેર તરફ જાય છે; રસ્તામાં પાછળથી પીડાતા માણસ જેવું રડતો જાય છે.

ક્વાહં સતૂલીશયને પરિવર્તન્ ક્ષણે ક્ષણે । ભટહસ્તભ્રષ્ટયષ્ટિકૃષ્ટપૃષ્ઠઃ ક્વ વા પુનઃ ॥ ૨,૫.

'હું તો પહેલા નરમ ગાદી પર પલટાં મારતો સુખથી સુતો હતો, અને હવે તો રક્ષકના હાથમાંથી પડી ગયેલી લાકડીથી પીઠ ખેંચાય છે, એ શું હાલત છે!'

ક્ષિતૌ દત્તઞ્ચ પિણ્ડાદિ ભુક્ત્વા તત્ર તતો વ્રજેત્ । પયોવર્ષણમિત્યેતન્નામકં પુરમણ્ડજ ॥ ૨,૫.

પૃથ્વી પર આપેલા પિંડાદિક ભોજન કરીને તે ત્યાંથી 'પયોવર્ષણ' નામના શહેર તરફ જાય છે.

વ્રજન્નેવં વિલપતે કુઠારૈર્મૂર્ધ્નિ તાડિતઃ । ક્વ ભૃત્યકોમલકરૈર્ગન્ધતૈલાવસેચનમ્ ॥ ૨,૫.

રસ્તામાં, જ્યારે તેના માથા પર કુહાડાથી માર પડે છે, ત્યારે રડતો કહે છે: 'મારા દાસના કોમળ હાથે સુગંધિત તેલ લગાડવાનું સુખ હવે ક્યાં રહ્યું?'

ક્વ કીનાશાનુગૈઃ ક્રોધાત્કુઠારૈઃ શિરસિ વ્યથા । ઊનાબ્દિકઞ્ચ યચ્છ્રાદ્ધં તત્ર ભુઙ્ક્તે સુદુઃ ખિતઃ ॥ ૨,૫.

'મૃત્યુદૂતના ગુસ્સાવાળા સાથીઓના કુહાડાથી માથામાં થતો દુઃખ હવે ક્યાં છે?' વર્ષ પૂરું થવાને પહેલાં કરેલું શ્રાદ્ધ ત્યાં ભારે દુઃખ સાથે ભોગવે છે.

સંપૂર્ણે તુ તતો વર્ષે શીતાઢ્યં નગરં વ્રજેત્ । ગચ્છન્નેવં છુરિકયા ચ્છિન્નજિહ્વસ્તુ રોદિતિ ॥ ૨,૫.

પછી, વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે, તે ઠંડા શહેરમાં જાય છે; રસ્તામાં તેની જીભ છરીથી કપાઈ જાય છે અને તે રડતો રહે છે.

પ્રિયાલાપૈઃ ક્વ ચ સસમધુરત્વસ્ય વર્ણનમ્ । ઉક્તમાત્રેઽસિપત્રાદિજિહ્વાચ્છેદઃ ક્વ ચૈવ હિ ॥ ૨,૫.

'મીઠા વચન અને પ્રેમભર્યા વર્ણન ક્યાં ગયા? અને અહીં તો, તલવારના જંગલમાં નામ જ લેવાતાં જીભ કપાઈ જાય છે!'

વાર્ષિકં પિણ્ડદાનાદિ ભુક્ત્વા તત્ર પ્રસર્પતિ । બહુભીતિકરં તત્તત્પિણ્ડજં દેવમાસ્થિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં વાર્ષિક પિંડાદિક ભોજન કરીને, અનેક ભયથી ડરતો, તે પોતાના માટે કરેલા પિંડના દેવતા પાસે જાય છે.

પ્રકાશયતિ પાપ્પાનમાત્માનઞ્ચ વિનિન્દતિ । યોષિદપ્યેવમેતસ્મિન્માર્ગે વૈ પરિદેવતિ ॥ ૨,૫.

તે પોતે કરેલા પાપભર્યા પાનનું ખુલાસું કરે છે અને પોતાને ધિક્કારે છે; એ જ રસ્તે સ્ત્રી પણ આવી રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે.