ગરુડપુરાણમ્

મહતા પુણ્યયોગેન માનુષ્યં લબ્ધવાનહમ્ । તૃતીયે માસિ સમ્પ્રાપ્તે ગન્ધર્વનગરે શુભમ્ ॥ ૨,૫.

મોટા પુણ્યના ફળે મને માનવ જન્મ મળ્યો હતો; ત્રીજા મહિને, હું શુભ ગંધર્વનગર પહોંચું છું.

તૃતીયમાસિકં પિણ્ડં તત્ર ભુક્ત્વા બ્રજત્યસૌ । વ્રજન્નેવં વિલપતે તદગ્રેણાહતઃ પથિ ॥ ૨,૫.

ત્યાં ત્રીજું માસિક પિંડ ભોજન કરીને એ આગળ વધે છે; રસ્તામાં, આગળથી માર પડતાં, એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે:

મયા ન દત્તં ન હુતં હુતાશને તપો ન તપ્તં હિમશૈલગહ્વરે । ન સેવિતં ગાઙ્ગમહો મહાજલં શરીર હે નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૫.

મેં દાન આપ્યું નહોતું, અગ્નિમાં હવન પણ કર્યું નહોતું, બરફીલા પર્વતોની ગુફામાં તપસ્યા પણ કરી નહોતી; ગંગા કે મહાનદીઓની સેવા પણ મેં કરી નહોતી. એ શરીર, હવે તું જે કર્યું છે એ પ્રમાણે આગળ વધ.

તુર્યે શૈલાગમં માસિ પ્રાપ્નુયાત્તત્ર વર્ષણમ્ । તસ્યોપરિ ભવેત્પક્ષિન્પાષાણાનાં નિરન્તરમ્ ॥ ૨,૫.

ચોથા મહિને એ પર્વતોના પ્રદેશમાં પહોંચે છે, જ્યાં ઉપરથી સતત પથ્થરો અને પક્ષીઓ વરસતા રહે છે.

ચતુર્થમાસિકં શ્રાદ્ધં ભુક્ત્વા તત્ર પ્રસર્પતિ । સ પતન્નેવ વિલપન્પાષાણાદ્યતિપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં ચોથું માસિક શ્રાદ્ધ ભોજન કરીને એ આગળ વધે છે; પથ્થરોના ઘા ખાઈને, પડતો પડતો એ દુઃખ વ્યક્ત કરે છે.

ન જ્ઞાનમાર્ગો ન ચ યોગમાર્ગો ન કર્મમાર્ગો ન ચ ભક્તિમાર્ગઃ । ન સાધુસઙ્ગાત્કિમપિ શ્રુતં મયા શરીર હે નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૫.

જ્ઞાનનો માર્ગ, યોગનો માર્ગ, કર્મનો માર્ગ કે ભક્તિનો માર્ગ મેં અપનાવ્યો નહોતો; સારા લોકોની સંગતથી પણ મેં કશું સાંભળ્યું નહોતું. એ શરીર, હવે તું જે કર્યું છે એ પ્રમાણે આગળ વધ.

તતઃ ક્રૂરપુર માસિ પઞ્ચમે યાતિ કાશ્યપ । ભુવિ દત્તં પિણ્ડજલં ભુક્ત્વા ક્રૂરપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૫.

પછી, પાંચમા મહિને, કાશ્યપ, એ ક્રૂરપુર જાય છે; પૃથ્વી પર આપેલું પિંડ અને પાણી ભોજન કરીને એ ક્રૂરપુર તરફ આગળ વધે છે.

વ્રજન્નેવં વિલપતે પટ્ટિશૈઃ પાતિતઃ પથિ । હા માતર્હાપિતર્ભ્રાતઃ સુતા હા હા મમ સ્ત્રિયઃ ॥ ૨,૫.

રસ્તામાં, ભાલાઓના ઘા ખાઈને એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે: 'હાય મા! હાય પિતા! ભાઈ! દિકરો! હાય, હાય, મારી સ્ત્રીઓ!'

યુષ્માભિર્નોપદિષ્ટોઽહમવસ્થાં પ્રાપ્ત ઈદૃશીમ્ । એવં લાલપ્યમાનં તે યમદૂતા વદન્તિહિ ॥ ૨,૫.

'તમે મને કદી સમજાવ્યું નહોતું, એટલે આજે આવી સ્થિતિમાં આવી ગયો છું.' એ રીતે રડતો હોય ત્યારે, યમદૂતોએ એને કહેવું શરૂ કરે છે:

ક્વ માતા ક્વ પિતા મૂઢ ક્વ જાયા ક્વ સુતઃ સુહૃત્ । સ્વકર્મોપાર્જિતે ભુઙ્ક્ષ્વં મૂર્ખ યાતાશ્ચિરં પથિ ॥ ૨,૫.

અરે મૂર્ખ, તારી મા ક્યાં છે? તારો પિતા ક્યાં છે? તારી પત્ની, તારો દીકરો કે મિત્ર ક્યાં છે? તારે તો તારા પોતાના કર્મથી મેળવેલું જ ભોગવવું પડશે, કારણ કે તારા સાથીઓ તો બહુ પહેલાં જ પોતપોતાના રસ્તે ચાલ્યા ગયા છે.

જાનાસિ શમ્બલમલં બલમધ્વગાનાં નોઽશમ્બલઃ પ્રયતતે પરલોકગત્યૈ । ગન્તવ્યમસ્તિ તવ નિશ્ચિતમેવ તેન માર્ગેણ યેન ન ભવેત્ક્રયવિક્રયોઽપિ ॥ ૨,૫.

તને ખબર છે કે મુસાફરો માટે લાકડું જરૂરી છે, પણ જે પાસે લાકડું નથી, એ પરલોકના માર્ગે જવાનો પ્રયત્ન પણ કરતો નથી. તારે તો એ રસ્તે જવું જ પડશે, જ્યાં કોઈ ખરીદી કે વેચાણ થતું નથી.

ઊનષાણ્માસિકે ક્રૌઞ્ચે ભુક્ત્વા પિણ્ડન્તુ સોદકમ્ । ઘટીમાત્રન્તુ વિશ્રમ્ય વિચિત્રનગરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૫.

છ મહિના પછી, જ્યારે તારા માટે પાણી સાથે પિંડ અપાયો હોય અને થોડીક વારમાં આરામ કર્યા પછી, તું વિચિત્ર શહેર તરફ આગળ વધે છે.

વ્રજન્નેવં વિલપતે શૂલાગ્રેણ વિદારિતઃ ॥ ૨,૫.

એ રીતે જતા જતા, ભાલાની અણીથી છેદાયેલો, એ દુઃખમાં આ રીતે રડતો જાય છે.

કુત્ર યામિ ન હિ ગામિ જીવિતં હા મૃતસ્ય મરણં પુનર્ન વૈ । ઇત્થમેવ વિલપન્ પ્રયાત્યસૌ યાતનાર્હધૃતવિગ્રહઃ પતિ ॥ ૨,૫.

હવે હું ક્યાં જઉં? હું તો જઈ શકતો જ નથી. હાય! જીવતુ તો રહ્યું નથી, મરેલા માટે ફરી મરણ ક્યાંથી આવે? આમ રડતો, યાતનાભર્યા શરીર સાથે એ આગળ વધે છે.

વિચિત્રનગરે તત્ર વિચિત્રો નામ પારિથિવઃ । તત્ર ષણ્માસપિણ્ડેન તૃપ્તઃ સન્ વ્રજતે પુરઃ ॥ ૨,૫.

વચિત્ર શહેરમાં, ત્યાં વિચિત્ર નામનો રાજા છે. ત્યાં, છ મહિના સુધી અપાયેલા પિંડથી તૃપ્ત થઈને, એ આગળ વધે છે.

વ્રજન્નેવં વિલપતે પ્રાસાગ્રેણ પ્રપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

એ રીતે જતા જતા, ભાલાની અણીથી પીડાતો, એ આ રીતે રડતો જાય છે.

માતા ભ્રાતા પિતા પુત્રઃ કોઽપિ મે વર્તતે ન વા । યો મામુદ્ધરતે પાપં પતન્તં દુઃ ખસાગરે ॥ ૨,૫.

મારી મા, ભાઈ, પિતા કે દીકરો—કોઈ પણ મારી સાથે નથી, અથવા કદાચ કોઈ હશે. હવે મને પાપી ને દુઃખના દરિયામાં ડૂબતા કોણ ઉઠાવશે?

વ્રજતસ્તત્ર માર્ગે તુ તત્ર વૈતરણી શુભા । શતયોજનવિસ્તીર્ણા પૂયશોણિતસંકુલા ॥ ૨,૫.

એ રસ્તે આગળ વધતા, ત્યાં શુભ વૈતરણી નદી દેખાય છે, જે શતયોજન જેટલી પહોળી છે અને પું અને લોહીથી ભરેલી છે.

આયાતિ તત્ર દૃશ્યન્તે નાવિકા ધીવરાદયઃ । તે વદન્તિ પ્રદત્તા ગૌર્યદિ વૈતરણી ત્વયા । નાવમેનાં સમારોહ સુકેનોત્તર વૈ નદીમ્ ॥ ૨,૫.

ત્યાં, નાવિકો અને માછીમારો દેખાય છે. તેઓ કહે છે: 'જો તું વૈતરણી માટે ગાય દાન આપી હોય તો આ નાવમાં ચઢી ખુશીથી નદી પાર કરી જા.'

તત્ર યેન પ્રદત્તા ગૌઃ સ સુખેનૈવ તાં તરેત્ । અદાયી તત્ર ઘૃષ્યેત કરગ્રાહન્તુ નાવિકૈઃ ॥ ૨,૫.

જેને ગાયનું દાન આપ્યું હોય, એ સરળતાથી નદી પાર કરી જાય છે; પણ જેને દાન આપ્યું નથી, તેને નાવિકો હાથ પકડીને ઘસી ખેંચે છે.

ઉખૈઃ કાકૈર્બકોલૂકૈસ્તીક્ષ્ણતુણ્ડૈર્વિતુદ્યતે । મનુજાનાં હિતં દાનમન્તે વૈતરણી ખગ ॥ ૨,૫.

કાગડા, બગલા અને ઘુવડ જેવા તીખા ચાંચવાળા પક્ષીઓ તેને ફાડી નાખે છે. અંત સમયે આપેલું દાન માનવને વૈતરણી પાર કરવા માટે ફાયદાકારક છે, હે પંખી.

દત્તા પાપં દહેત્સર્વં મમ લોકન્તુ સા નયેત્ । મપ્તમે માસિ સમ્પ્રાપ્તે પુરં બહ્વાપદં મૃતઃ ॥ ૨,૫.

દાન બધાં પાપોને ભસ્મ કરી નાખે છે અને મને પરલોકમાં લઈ જાય છે. મહિનો પૂરો થાય ત્યારે, મૃત વ્યક્તિ અનેક વિપત્તિથી ભરેલા શહેરમાં પહોંચે છે.

વ્રજેત્તુ સોદકં ભુક્ત્વા પિણ્ડં વૈ સપ્તમાસિકમ્ । વ્રજન્નેવં વિલપતે પરિઘાહતિપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

સાતમા મહિને પાણી સાથે પિંડ ભોજન કર્યા પછી, એ આગળ વધે છે અને લોખંડની સળિયાંના મારથી પીડાતો, આ રીતે રડતો જાય છે.

ન દત્તં ન હુતં તપ્તં ન સ્નાતં ન કૃતં હિતમ્ । યાદૃશં ચરિતં કર્મ મૂઢાત્મન્ ભુઙ્ક્ષ્વ તાદૃશમ્ ॥ ૨,૫.

કશું દાન આપ્યું નથી, કશું હવન કર્યું નથી, કશું તપ કર્યું નથી, કશું સ્નાન કર્યું નથી, કશું સારા કામ કર્યું નથી. હે મૂર્ખ આત્મા, જેવું કર્મ કર્યું છે, એનું ફળ હવે ભોગવી લે.

માસ્યષ્ટમે દુઃ ખદે તુ પરે ભુક્ત્વાથ સોદકમ્ । પિણ્ડં પ્રયાત્સયૌ તાર્ક્ષ્ય નાનાક્રન્દપુરં તતઃ ॥ ૨,૫.

આઠમા મહિને, દુઃખ સહન કરીને અને પાણી સાથે પિંડ ભોજન કર્યા પછી, હે તાર્ખ્ષ્ય, એ અનેક રડાણાંના શહેર તરફ આગળ વધે છે.

પ્રયાણે ચ પ્રવદતે મુસલાઘાતપીડિતઃ । ક્વ જાયાચટુલૈશ્ચાટુપટુભિર્વચનૈર્મમ ॥ ૨,૫.

માર્ગમાં, મુંગા અને મસલાની મારથી પીડાતો, એ કહે છે: 'મારી પત્ની ક્યાં છે, જેની મીઠી અને ચતુર વાતો સાંભળવા મળતી?'

ભોજનં ભલ્લભલ્લીભિર્મુસલૈશ્ચ ક્વ મારણમ્ । નવમે માસિ દત્તં વૈ નાનાક્રન્દપુરે તતઃ ॥ ૨,૫.

'ભોજન ક્યાં છે? મુંગા અને મસલાથી મારવામાં આવતું મૃત્યુ ક્યાં છે?' નવમા મહિને પિંડ અપાય છે અને પછી એ અનેક રડાણાંના શહેરમાં પહોંચે છે.

પિણ્ડમશ્રાતિ કરુણં નાનાક્રન્દાન્ કરોત્યપિ । દશમે માસિ દત્તં વૈ સુતપ્તભવનં તતઃ ॥ ૨,૫.

અહીં તે દયાથી પિંડ માટે રડતો રહે છે, અનેક રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે; દસમા મહિનામાં આપેલું પિંડ તેને ગરમ અને આરામદાયક ઘર મળે છે.

સરન્નેવં વિલપતે હલાહતિહતઃ પથિ । ક્વ સૂનુપેશલકરૈઃ પાદસંવાહનં મમ ॥ ૨,૫.

મૃત્યુના હથિયારથી ઘાયલ થઈ રસ્તે જાય છે ત્યારે કહે છે: 'મારા દીકરાના કોમળ અને કુશળ હાથે પગ દબાવવાનું સુખ ક્યાં ગયું?'