ગરુડપુરાણમ્

ચત્વારિં શત્તથા સપ્ત પ્રત્યહં યાતિ તત્ર સઃ । અષ્ટાચત્વારિંશતા ચ ત્રૈંશતા દિવસૈરિતિ ॥ ૨,૫.

ત્યાં એ દરરોજ સિત્તેર યોજન જેટલું અંતર પસાર કરે છે; એમ કરીને આઠચાલીસ અને ત્રીસ દિવસમાં એ સફર પૂરી થાય છે.

વૈવસ્વતપુરં યાતિ કૃષ્યમાણો યમાનુગૈઃ । એવં ક્રમેણ યાતબ્યે માર્ગે પાપરતૈસ્તુ યત્ ॥ ૨,૫.

યમના દૂતોએ તેને ખેંચી ને વૈવસ્વતના શહેરમાં લઈ જાય છે; પાપમાં રત વ્યક્તિઓએ આવું જ પગલાં પગલાં કરીને એ માર્ગ પાર કરવો પડે છે.

જાયતે સપ્રપઞ્ચં તચ્છૃણુ ત્વમરુણાનુજ । ત્રયોદશદિને દત્તઃ પાશૈર્બદ્ધ્વાતિદારુણૈઃ ॥ ૨,૫.

અરુણના નાના ભાઈ, સાંભળ, એ કેવી રીતે જગત સાથે જન્મે છે: ત્રયોદશ દિવસે તેને અત્યંત કઠોર દોરડાંથી બાંધવામાં આવે છે.

યમસ્યાઙ્કુશહસ્તો વૈ ભૃકુટીકુટિલાનનઃ । દણ્ડપ્રહારસમ્ભ્રાન્તઃ કૃષ્યતે દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ ૨,૫.

યમરાજ હાથમાં અંકુશ લઈને, ભયાનક ગુસ્સાથી મોં વાંકડું કરીને, દંડના મારથી ગભરાઈને, તેને દક્ષિણ દિશામાં ખેંચે છે.

કુશકણ્ટકવલ્મીકશઙ્કુપાષાણકર્કશે । તથા પ્રદીપ્તજ્વલને ક્વચિચ્છ્વભ્રશતોત્કટે ॥ ૨,૫.

કાંટાવાળા ઘાસ, કાંટા, વાંબી, કાંટાવાળા શળાકા, પથ્થર અને ઉગ્ર જમીનમાંથી, તેમજ ક્યારેક પ્રજ્વલિત અગ્નિ અને ભયાનક જીવજંતુઓના ટોળામાંથી પસાર થવું પડે છે.

પ્રદીપ્તાદિત્યતપ્તે ચ દહ્યમાનઃ સદંશકે । કૃષ્યતે યમદૂતૈશ્ચ શિવાવન્નાદભીષણૈઃ ॥ ૨,૫.

પ્રજ્વલિત સૂર્યની તાપમાં દાઝાતો, કટુકટુ ડંખ ખાઈને, યમના ભયાનક દૂતોએ, ભયાનક ચીસો સાથે તેને ખેંચી જાય છે.

પ્રયાતિઃ દારુણે માર્ગે પાપકર્મા યમાલયે । કલેવરે દહ્યમાને મહાન્તં ક્ષયમૃચ્છતિ ॥ ૨,૫.

પાપી વ્યક્તિ એ ભયાનક માર્ગે યમના ઘરમાં પહોંચે છે; તેનું શરીર દાઝાતું જાય છે અને તે મોટું વિનાશ ભોગવે છે.

ભક્ષ્યમાણે તથૈવાઙ્ગે ભિદ્યમાને ચ દારુણમ્ । છિદ્યમાને ચિરતરં જન્તુર્દુઃ ખમવાપ્નુતે ॥ ૨,૫.

જ્યારે તેના અંગો ખાવામાં આવે છે, ભયાનક રીતે તોડી અને કાપી નાખવામાં આવે છે, ત્યારે એ જીવ લાંબા સમય સુધી દુઃખ ભોગવે છે.

સ્વેન કર્મવિ પાકેન દેહાન્તરગતોઽપિ સન્ । પુરાણિ ષોડશામુષ્મન્માર્ગે તાનિ ચ મે શૃણુ ॥ ૨,૫.

પોતાના કર્મફળના પાકથી, બીજું શરીર મળ્યા પછી પણ, એ માર્ગ પર શોળ પ્રાચીન શહેરો આવે છે; એ શહેરોના નામ હવે મારી પાસેથી સાંભળ.

યામ્યં સૌરિપુરં નગેદ્વભવનં ગન્ધર્વશૈલાગમૌ ક્રૌઞ્ચં ક્રૂરપુરં વિચિત્રભવનં બહ્વાપદં દુઃ ખદમ્ । નાનાક્રન્દપુરં સુતપ્તભવનં રૌદ્રં પયોવર્ષણં શીતાઢ્યં બહુભીતિષોડશપુરાણ્યેતાન્યદૃષ્ટનિ તે ॥ ૨,૫.

યામ્ય, સૌરી, નાગેન્દ્રનું ઘર, ગંધર્વ પર્વત, ક્રૌંચ, ક્રૂરપુર, વિચિત્રભવન, બહુ આપત્તિનું સ્થાન, દુઃખનું શહેર, અનેક રડાણાવાળું શહેર, અત્યંત તપેલું ઘર, રૌદ્ર, વરસાદવાળું, ઠંડુ, અનેક ભયવાળું—આ શોળ પ્રાચીન શહેરો, જે તું જોયાં નથી.

તત્ર યામ્ય પુરં ગચ્છન્પુત્રપુત્રેતિ ચ બ્રુવન્ । હાહેતિ ક્રન્દતે નિત્યં સ્વકૃતં દુષ્કૃતં સ્મરન્ ॥ ૨,૫.

ત્યાં, જ્યારે એ યમના શહેર તરફ જાય છે, 'પુત્ર, પુત્ર' કહીને રડતો રહે છે; 'હાય હાય' કહીને સતત પોતાના કરેલા પાપો યાદ કરીને પીડાય છે.

અષ્ટાદશોદિને તાર્ક્ષ્ય તત્પુર પ્રાપ્નુયાદસૌ । પુષ્પભદ્રા નદી યત્ર ન્યગ્રોધઃ પ્રિયદર્શનઃ ॥ ૨,૫.

અઢારમો દિવસ આવે ત્યારે, તાર્ખ્ષ્ય, તે માણસ એ શહેરમાં પહોંચે છે, જ્યાં પુષ્પભદ્રા નદી વહે છે અને સુંદર વટવૃક્ષ છે.

વિશ્રામેચ્છાં કરોત્યત્ર કારયન્તિ ન તે ભટાઃ । ક્ષિતૌ દત્તં સુતૈસ્તસ્ય સ્નેહાદ્વા કૃપયા તથા ॥ ૨,૫.

ત્યાં, જો એને આરામ કરવાની ઈચ્છા થાય તો પણ, ત્યાંના રક્ષકો એને આરામ કરવા દેતા નથી; પૃથ્વી પર તેના પુત્રોએ પ્રેમ કે દયા વડે જે કંઈ આપ્યું હોય, એ જ એને ત્યાં મળે છે.

માસિકં પિણ્ડમશ્નાતિ તતઃ સૌરિપુરં વ્રજેત્ । વ્રજન્નેવં પ્રલપતે મુદ્ગરાહતિપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં એ માસિક પિંડ ખાય છે અને પછી સૂરિપુર તરફ આગળ વધે છે; રસ્તામાં, લાકડીના મારથી પીડાયેલી હાલતમાં, એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે:

જલાશયો નૈવ કૃતો મયા તદા મનુષ્યતૃપ્ત્યૈ પશુપક્ષિતૃપ્તય । ગોતૃપ્તિહેતોર્ન ચ ગોચરઃ કૃતઃ શરીર હે નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૫.

માણસોને સંતોષ મળે એ માટે કે પશુ-પંખીઓ માટે પાણીની તળાવ મેં બનાવ્યું નહોતું; ગાયોની તૃપ્તિ માટે ચરોતર પણ મેં ઊભું કર્યું નહોતું. એ શરીર, હવે તું જે કર્યું છે એ પ્રમાણે આગળ વધ.

તત્ર નામ્ના તુ રાજાસૌ જઙ્ગમઃ કામરૂપધૃક્ । ભયાત્તદ્દર્શનાજ્જાતાદ્ભુઙ્ક્તે પિણ્ડં સ શઙ્કિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં, નામે રાજા, જે ઈચ્છે તેવો રૂપ ધારણ કરી ફરતો હોય છે; એને જોઈને ડરથી, એ યાત્રિક શંકા સાથે પિંડ ગ્રહણ કરે છે.

ત્રિપક્ષે જલસંયુક્તં ક્ષિતૌ દત્તં તતો વ્રજેત્ । વ્રજન્નેવં પ્રલપતે ખડ્ગાઘાતપ્રપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્રણ પખવાડિયા પછી, પૃથ્વી પર આપેલું પાણી અને પિંડ મળ્યા પછી, એ આગળ વધે છે; રસ્તામાં, તલવારના ઘા ખાઈને એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે:

ન નિત્યદાનં ન ગવાહ્નિકં કૃતં પુસ્તં ચ દત્તં ન હિ વેદશાસ્ત્રયોઃ । પુરાણદૃષ્ટો ન હિ સેવિતોઽધ્વા શરીર હે નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૫.

દૈનિક દાન આપ્યું નહોતું, ગાયોની સેવા પણ કરી નહોતી, પવિત્ર ગ્રંથ આપ્યા નહોતા કે વેદ-શાસ્ત્રોનું અધ્યયન કર્યું નહોતું; પુરાણોમાં દર્શાવેલો માર્ગ પણ મેં અપનાવ્યો નહોતો. એ શરીર, હવે તું જે કર્યું છે એ પ્રમાણે આગળ વધ.

નગેન્દ્રનગરં ગત્વા ભુક્ત્વા ચાન્નં તથાવિધમ્ । માસિ દ્વિતીયે યદ્દત્તં બાન્ધવૈસ્તુ તતો વ્રજેત્ ॥ ૨,૫.

નગેન્દ્રનગર પહોંચીને અને ત્યાં એવું જ અન્ન ભોજન કરીને, બીજાં મહિને, જે બાંધવોએ આપ્યું હોય એના આધાર પર એ આગળ જાય છે.

વ્રજન્નેવં પ્રલપતે કૃપાણત્સરુતાડિતઃ । પરાધાનમભૂત્સર્વંમમ મૂર્ખશિરોમણેઃ ॥ ૨,૫.

રસ્તામાં, તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી ઘાયલ થઈને એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે: 'હું તો મૂર્ખોમાં પણ મોખરો, હવે બધું જ બીજાઓ પર આધાર રાખવું પડ્યું છે.'

મહતા પુણ્યયોગેન માનુષ્યં લબ્ધવાનહમ્ । તૃતીયે માસિ સમ્પ્રાપ્તે ગન્ધર્વનગરે શુભમ્ ॥ ૨,૫.

મોટા પુણ્યના ફળે મને માનવ જન્મ મળ્યો હતો; ત્રીજા મહિને, હું શુભ ગંધર્વનગર પહોંચું છું.

તૃતીયમાસિકં પિણ્ડં તત્ર ભુક્ત્વા બ્રજત્યસૌ । વ્રજન્નેવં વિલપતે તદગ્રેણાહતઃ પથિ ॥ ૨,૫.

ત્યાં ત્રીજું માસિક પિંડ ભોજન કરીને એ આગળ વધે છે; રસ્તામાં, આગળથી માર પડતાં, એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે:

મયા ન દત્તં ન હુતં હુતાશને તપો ન તપ્તં હિમશૈલગહ્વરે । ન સેવિતં ગાઙ્ગમહો મહાજલં શરીર હે નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૫.

મેં દાન આપ્યું નહોતું, અગ્નિમાં હવન પણ કર્યું નહોતું, બરફીલા પર્વતોની ગુફામાં તપસ્યા પણ કરી નહોતી; ગંગા કે મહાનદીઓની સેવા પણ મેં કરી નહોતી. એ શરીર, હવે તું જે કર્યું છે એ પ્રમાણે આગળ વધ.

તુર્યે શૈલાગમં માસિ પ્રાપ્નુયાત્તત્ર વર્ષણમ્ । તસ્યોપરિ ભવેત્પક્ષિન્પાષાણાનાં નિરન્તરમ્ ॥ ૨,૫.

ચોથા મહિને એ પર્વતોના પ્રદેશમાં પહોંચે છે, જ્યાં ઉપરથી સતત પથ્થરો અને પક્ષીઓ વરસતા રહે છે.

ચતુર્થમાસિકં શ્રાદ્ધં ભુક્ત્વા તત્ર પ્રસર્પતિ । સ પતન્નેવ વિલપન્પાષાણાદ્યતિપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં ચોથું માસિક શ્રાદ્ધ ભોજન કરીને એ આગળ વધે છે; પથ્થરોના ઘા ખાઈને, પડતો પડતો એ દુઃખ વ્યક્ત કરે છે.

ન જ્ઞાનમાર્ગો ન ચ યોગમાર્ગો ન કર્મમાર્ગો ન ચ ભક્તિમાર્ગઃ । ન સાધુસઙ્ગાત્કિમપિ શ્રુતં મયા શરીર હે નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૫.

જ્ઞાનનો માર્ગ, યોગનો માર્ગ, કર્મનો માર્ગ કે ભક્તિનો માર્ગ મેં અપનાવ્યો નહોતો; સારા લોકોની સંગતથી પણ મેં કશું સાંભળ્યું નહોતું. એ શરીર, હવે તું જે કર્યું છે એ પ્રમાણે આગળ વધ.

તતઃ ક્રૂરપુર માસિ પઞ્ચમે યાતિ કાશ્યપ । ભુવિ દત્તં પિણ્ડજલં ભુક્ત્વા ક્રૂરપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૫.

પછી, પાંચમા મહિને, કાશ્યપ, એ ક્રૂરપુર જાય છે; પૃથ્વી પર આપેલું પિંડ અને પાણી ભોજન કરીને એ ક્રૂરપુર તરફ આગળ વધે છે.

વ્રજન્નેવં વિલપતે પટ્ટિશૈઃ પાતિતઃ પથિ । હા માતર્હાપિતર્ભ્રાતઃ સુતા હા હા મમ સ્ત્રિયઃ ॥ ૨,૫.

રસ્તામાં, ભાલાઓના ઘા ખાઈને એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે: 'હાય મા! હાય પિતા! ભાઈ! દિકરો! હાય, હાય, મારી સ્ત્રીઓ!'

યુષ્માભિર્નોપદિષ્ટોઽહમવસ્થાં પ્રાપ્ત ઈદૃશીમ્ । એવં લાલપ્યમાનં તે યમદૂતા વદન્તિહિ ॥ ૨,૫.

'તમે મને કદી સમજાવ્યું નહોતું, એટલે આજે આવી સ્થિતિમાં આવી ગયો છું.' એ રીતે રડતો હોય ત્યારે, યમદૂતોએ એને કહેવું શરૂ કરે છે: