ગરુડપુરાણમ્

સપિણ્ડીકરણાદૂર્ધ્વં યાનિ શ્રાદ્ધાનિ ષોડશ । એકોદ્દિષ્ટવિધાનેન ચરેદ્વા પાર્વણાદૃતે ॥ ૨,૫.

સપીંડીકરણ પછી સોળ શ્રાદ્ધ, એકોદ્દિષ્ટ વિધિ પ્રમાણે કરવું, પાર્વણ શ્રાદ્ધ સિવાય.

પ્રત્યબ્દં યો યથા કુર્યાત્તથા કુર્યાત્સ તાન્યપિ । એકાદશે દ્વાદશેઽહ્નિ પ્રેતો ભુઙ્ક્તે દિનદ્વયમ્ ॥ ૨,૫.

જેવું પ્રત્યેક વર્ષે કરવું, એ જ રીતે આ વિધિઓ પણ કરવી; અગિયારમા અને બારમા દિવસે પ્રેત બે દિવસ સુધી ભોજન ગ્રહણ કરે છે.

યોષિતઃ પુરુષસ્યાપિ પિણ્ડં પ્રેતેતિ નિર્વપેત્ । સાપિણ્ડ્યે તુ કૃતે તસ્ય પ્રેતશબ્દો નિવર્તતે ॥ ૨,૫.

સ્ત્રી માટે પણ, પુરુષની જેમ, પ્રેતને પિંડ અર્પણ કરવો; પણ જ્યારે સપીંડ્ય થાય, ત્યારે તેને 'પ્રેત' કહેવું બંધ થાય છે.

દીપદાનં પ્રકર્તવ્યમાવર્ષન્તુ ગૃહાદ્બહિઃ । અન્નં દીપો જલં વસ્ત્રમન્યદ્વાદીયતે ચ યત્ ॥ ૨,૫.

વરસાદના સમયમાં ઘરના બહાર દીવો આપવો જોઈએ. અનાજ, દીવો, પાણી, કપડાં અને બીજું જે કંઈ આપવામાં આવે તે બધું મહત્વનું છે.

તૃપ્તિદં પ્રેતશબ્દેન સપિણ્ડીકરણાવધિ । અબ્દકૃત્યં મયોક્તન્તે સમાસાદ્વિનતાસુત ॥ ૨,૫.

વિનતા પુત્ર, જ્યારે સુધી 'સપિંડીકરણ' વિધિ પૂર્ણ ન થાય, ત્યાં સુધી જે પિતૃઓને તૃપ્તિ આપે છે, એ બધું 'પ્રેત' કહેવાય છે. એ વાર્ષિક કર્તવ્ય મેં તને સમજાવ્યું છે.

વૈવસ્વતગૃહે યાનં યથા તત્તુ નિબોધમેઃ । ત્રયોદશેઽહ્નિ શ્રવણાકર્મણોનન્તરન્તુ સઃ ॥ ૨,૫.

હવે સાંભળ, વૈવસ્વતના ઘર તરફ જવાનું કેવી રીતે થાય છે: તે શ્રવણ વિધિ પછી ત્રયોદશ દિવસે જ થાય છે.

ત્વગ્ગૃહીતાહિવત્તાર્ક્ષ્ય ગૃહીતો યમકિઙ્કરૈઃ । તસ્મિન્માર્ગે વ્રજત્યેકો ગૃહીત ઇવ મર્કટઃ ॥ ૨,૫.

તાર્ક્ષ્ય, જેમ સાપને ત્વચા પકડીને પકડે છે, એમ યમના દૂતોએ તેને પકડી લીધો હોય છે. એ રસ્તે એ એકલો જ જાય છે, જાણે વાંદરાને પકડી લીધો હોય એમ.

વાય્વગ્રસારિવદ્રૂપં દેહમન્યત્પ્રપદ્યતે । તત્પિણ્ડજં પાતનાર્થમન્યત્તુ પિતૃસમ્ભવમ્ ॥ ૨,૫.

એ પવન કે સારિવા જેવી બીજી કાયામાં પ્રવેશે છે; એક કાયાનો જન્મ પિંડમાંથી દુઃખ ભોગવવા માટે થાય છે અને બીજી કાયા પિતૃઓમાંથી મળે છે.

તત્પ્રમાણવયોઽવસ્થાસંસ્થાનાં પ્રગ્ભવો યથા । ષડશીતિ સહસ્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ ॥ ૨,૫.

એ કાયાનું કદ, વય, સ્થિતિ અને આકાર આ પ્રમાણે છે: એ છયાશી હજાર યોજન જેટલી વિશાળ છે.

અધ્વાન્તરાલિકો જ્ઞેયો યમમાનુષલોકયોઃ । સાધિકાર્ધક્રોશયુતં યોજનાનાં શતદ્વયમ્ ॥ ૨,૫.

યમના લોક અને માનવલોક વચ્ચેનો અંતરાળ માર્ગ જાણવો જોઈએ; એ બે હજાર યોજન અને અડધો ક્રોશ જેટલો છે.

ચત્વારિં શત્તથા સપ્ત પ્રત્યહં યાતિ તત્ર સઃ । અષ્ટાચત્વારિંશતા ચ ત્રૈંશતા દિવસૈરિતિ ॥ ૨,૫.

ત્યાં એ દરરોજ સિત્તેર યોજન જેટલું અંતર પસાર કરે છે; એમ કરીને આઠચાલીસ અને ત્રીસ દિવસમાં એ સફર પૂરી થાય છે.

વૈવસ્વતપુરં યાતિ કૃષ્યમાણો યમાનુગૈઃ । એવં ક્રમેણ યાતબ્યે માર્ગે પાપરતૈસ્તુ યત્ ॥ ૨,૫.

યમના દૂતોએ તેને ખેંચી ને વૈવસ્વતના શહેરમાં લઈ જાય છે; પાપમાં રત વ્યક્તિઓએ આવું જ પગલાં પગલાં કરીને એ માર્ગ પાર કરવો પડે છે.

જાયતે સપ્રપઞ્ચં તચ્છૃણુ ત્વમરુણાનુજ । ત્રયોદશદિને દત્તઃ પાશૈર્બદ્ધ્વાતિદારુણૈઃ ॥ ૨,૫.

અરુણના નાના ભાઈ, સાંભળ, એ કેવી રીતે જગત સાથે જન્મે છે: ત્રયોદશ દિવસે તેને અત્યંત કઠોર દોરડાંથી બાંધવામાં આવે છે.

યમસ્યાઙ્કુશહસ્તો વૈ ભૃકુટીકુટિલાનનઃ । દણ્ડપ્રહારસમ્ભ્રાન્તઃ કૃષ્યતે દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ ૨,૫.

યમરાજ હાથમાં અંકુશ લઈને, ભયાનક ગુસ્સાથી મોં વાંકડું કરીને, દંડના મારથી ગભરાઈને, તેને દક્ષિણ દિશામાં ખેંચે છે.

કુશકણ્ટકવલ્મીકશઙ્કુપાષાણકર્કશે । તથા પ્રદીપ્તજ્વલને ક્વચિચ્છ્વભ્રશતોત્કટે ॥ ૨,૫.

કાંટાવાળા ઘાસ, કાંટા, વાંબી, કાંટાવાળા શળાકા, પથ્થર અને ઉગ્ર જમીનમાંથી, તેમજ ક્યારેક પ્રજ્વલિત અગ્નિ અને ભયાનક જીવજંતુઓના ટોળામાંથી પસાર થવું પડે છે.

પ્રદીપ્તાદિત્યતપ્તે ચ દહ્યમાનઃ સદંશકે । કૃષ્યતે યમદૂતૈશ્ચ શિવાવન્નાદભીષણૈઃ ॥ ૨,૫.

પ્રજ્વલિત સૂર્યની તાપમાં દાઝાતો, કટુકટુ ડંખ ખાઈને, યમના ભયાનક દૂતોએ, ભયાનક ચીસો સાથે તેને ખેંચી જાય છે.

પ્રયાતિઃ દારુણે માર્ગે પાપકર્મા યમાલયે । કલેવરે દહ્યમાને મહાન્તં ક્ષયમૃચ્છતિ ॥ ૨,૫.

પાપી વ્યક્તિ એ ભયાનક માર્ગે યમના ઘરમાં પહોંચે છે; તેનું શરીર દાઝાતું જાય છે અને તે મોટું વિનાશ ભોગવે છે.

ભક્ષ્યમાણે તથૈવાઙ્ગે ભિદ્યમાને ચ દારુણમ્ । છિદ્યમાને ચિરતરં જન્તુર્દુઃ ખમવાપ્નુતે ॥ ૨,૫.

જ્યારે તેના અંગો ખાવામાં આવે છે, ભયાનક રીતે તોડી અને કાપી નાખવામાં આવે છે, ત્યારે એ જીવ લાંબા સમય સુધી દુઃખ ભોગવે છે.

સ્વેન કર્મવિ પાકેન દેહાન્તરગતોઽપિ સન્ । પુરાણિ ષોડશામુષ્મન્માર્ગે તાનિ ચ મે શૃણુ ॥ ૨,૫.

પોતાના કર્મફળના પાકથી, બીજું શરીર મળ્યા પછી પણ, એ માર્ગ પર શોળ પ્રાચીન શહેરો આવે છે; એ શહેરોના નામ હવે મારી પાસેથી સાંભળ.

યામ્યં સૌરિપુરં નગેદ્વભવનં ગન્ધર્વશૈલાગમૌ ક્રૌઞ્ચં ક્રૂરપુરં વિચિત્રભવનં બહ્વાપદં દુઃ ખદમ્ । નાનાક્રન્દપુરં સુતપ્તભવનં રૌદ્રં પયોવર્ષણં શીતાઢ્યં બહુભીતિષોડશપુરાણ્યેતાન્યદૃષ્ટનિ તે ॥ ૨,૫.

યામ્ય, સૌરી, નાગેન્દ્રનું ઘર, ગંધર્વ પર્વત, ક્રૌંચ, ક્રૂરપુર, વિચિત્રભવન, બહુ આપત્તિનું સ્થાન, દુઃખનું શહેર, અનેક રડાણાવાળું શહેર, અત્યંત તપેલું ઘર, રૌદ્ર, વરસાદવાળું, ઠંડુ, અનેક ભયવાળું—આ શોળ પ્રાચીન શહેરો, જે તું જોયાં નથી.

તત્ર યામ્ય પુરં ગચ્છન્પુત્રપુત્રેતિ ચ બ્રુવન્ । હાહેતિ ક્રન્દતે નિત્યં સ્વકૃતં દુષ્કૃતં સ્મરન્ ॥ ૨,૫.

ત્યાં, જ્યારે એ યમના શહેર તરફ જાય છે, 'પુત્ર, પુત્ર' કહીને રડતો રહે છે; 'હાય હાય' કહીને સતત પોતાના કરેલા પાપો યાદ કરીને પીડાય છે.

અષ્ટાદશોદિને તાર્ક્ષ્ય તત્પુર પ્રાપ્નુયાદસૌ । પુષ્પભદ્રા નદી યત્ર ન્યગ્રોધઃ પ્રિયદર્શનઃ ॥ ૨,૫.

અઢારમો દિવસ આવે ત્યારે, તાર્ખ્ષ્ય, તે માણસ એ શહેરમાં પહોંચે છે, જ્યાં પુષ્પભદ્રા નદી વહે છે અને સુંદર વટવૃક્ષ છે.

વિશ્રામેચ્છાં કરોત્યત્ર કારયન્તિ ન તે ભટાઃ । ક્ષિતૌ દત્તં સુતૈસ્તસ્ય સ્નેહાદ્વા કૃપયા તથા ॥ ૨,૫.

ત્યાં, જો એને આરામ કરવાની ઈચ્છા થાય તો પણ, ત્યાંના રક્ષકો એને આરામ કરવા દેતા નથી; પૃથ્વી પર તેના પુત્રોએ પ્રેમ કે દયા વડે જે કંઈ આપ્યું હોય, એ જ એને ત્યાં મળે છે.

માસિકં પિણ્ડમશ્નાતિ તતઃ સૌરિપુરં વ્રજેત્ । વ્રજન્નેવં પ્રલપતે મુદ્ગરાહતિપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં એ માસિક પિંડ ખાય છે અને પછી સૂરિપુર તરફ આગળ વધે છે; રસ્તામાં, લાકડીના મારથી પીડાયેલી હાલતમાં, એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે:

જલાશયો નૈવ કૃતો મયા તદા મનુષ્યતૃપ્ત્યૈ પશુપક્ષિતૃપ્તય । ગોતૃપ્તિહેતોર્ન ચ ગોચરઃ કૃતઃ શરીર હે નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૫.

માણસોને સંતોષ મળે એ માટે કે પશુ-પંખીઓ માટે પાણીની તળાવ મેં બનાવ્યું નહોતું; ગાયોની તૃપ્તિ માટે ચરોતર પણ મેં ઊભું કર્યું નહોતું. એ શરીર, હવે તું જે કર્યું છે એ પ્રમાણે આગળ વધ.

તત્ર નામ્ના તુ રાજાસૌ જઙ્ગમઃ કામરૂપધૃક્ । ભયાત્તદ્દર્શનાજ્જાતાદ્ભુઙ્ક્તે પિણ્ડં સ શઙ્કિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્યાં, નામે રાજા, જે ઈચ્છે તેવો રૂપ ધારણ કરી ફરતો હોય છે; એને જોઈને ડરથી, એ યાત્રિક શંકા સાથે પિંડ ગ્રહણ કરે છે.

ત્રિપક્ષે જલસંયુક્તં ક્ષિતૌ દત્તં તતો વ્રજેત્ । વ્રજન્નેવં પ્રલપતે ખડ્ગાઘાતપ્રપીડિતઃ ॥ ૨,૫.

ત્રણ પખવાડિયા પછી, પૃથ્વી પર આપેલું પાણી અને પિંડ મળ્યા પછી, એ આગળ વધે છે; રસ્તામાં, તલવારના ઘા ખાઈને એ આ રીતે દુઃખ વ્યક્ત કરે છે:

ન નિત્યદાનં ન ગવાહ્નિકં કૃતં પુસ્તં ચ દત્તં ન હિ વેદશાસ્ત્રયોઃ । પુરાણદૃષ્ટો ન હિ સેવિતોઽધ્વા શરીર હે નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૫.

દૈનિક દાન આપ્યું નહોતું, ગાયોની સેવા પણ કરી નહોતી, પવિત્ર ગ્રંથ આપ્યા નહોતા કે વેદ-શાસ્ત્રોનું અધ્યયન કર્યું નહોતું; પુરાણોમાં દર્શાવેલો માર્ગ પણ મેં અપનાવ્યો નહોતો. એ શરીર, હવે તું જે કર્યું છે એ પ્રમાણે આગળ વધ.

નગેન્દ્રનગરં ગત્વા ભુક્ત્વા ચાન્નં તથાવિધમ્ । માસિ દ્વિતીયે યદ્દત્તં બાન્ધવૈસ્તુ તતો વ્રજેત્ ॥ ૨,૫.

નગેન્દ્રનગર પહોંચીને અને ત્યાં એવું જ અન્ન ભોજન કરીને, બીજાં મહિને, જે બાંધવોએ આપ્યું હોય એના આધાર પર એ આગળ જાય છે.