ગરુડપુરાણમ્

પિતામહીભિઃ સાપિણ્ડ્યં તથા માતામહૈઃ સહ । ઉક્તં ભર્ત્રાપિ સાપિણ્ડ્યં સ્ત્રિયા વેષયભેદતઃ ॥ ૨,૫.

પિતામહીઓ સાથે અને માતામહાઓ સાથે પણ સપીંડ્ય છે; અને સ્ત્રીને પતિ સાથે પણ સપીંડ્ય ગણાય છે, વસ્ત્રભેદ પ્રમાણે.

નવશ્રાદ્ધસ્ય તે કાલં વક્ષ્યામિ શૃણુ કાશ્યપ । મરણાહ્નિ મૃતિસ્થાને શ્રાદ્ધં પક્ષિન્પ્રકલ્પયેત્ ॥ ૨,૫.

હવે હું તને નવ શ્રાદ્ધનો સમય કહું છું, કાશ્યપ; મૃત્યુના દિવસે, મૃત્યુસ્થળે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ, ખગ.

દ્વિતીયઞ્ચ તતો માર્ગે વિશ્રામો યત્ર કારિતઃ । તતઃ સઞ્ચયનસ્થાને તૃતીયં શ્રાદ્ધમુચ્યતે ॥ ૨,૫.

પછી, માર્ગમાં જ્યાં આરામ કર્યો હોય ત્યાં બીજું શ્રાદ્ધ કરવું; અને જ્યાં અસ્થિ સંચય થાય ત્યાં ત્રીજું શ્રાદ્ધ કરવું.

પઞ્ચમે સપ્તમે તદ્વદષ્ટમે નવમે તથા । દશમૈકાદશે ચૈવ નવ શ્રાદ્ધાનિ વૈ ખગ ॥ ૨,૫.

પાંચમા, સાતમા, આઠમા, નવમા, દસમો અને અગિયારમા દિવસે પણ એ જ રીતે, ખગ, નવ શ્રાદ્ધ કરવાના છે.

શ્રાદ્ધાનિ નવ ચૈતાનિ તૃતીયા ષોડશી સ્મૃતા । એકોદ્દિષ્ટવિધાનેન કાર્યાણિ મનુજૈસ્તથા ॥ ૨,૫.

આ નવ શ્રાદ્ધ, જેમાં ત્રીજું સોળમું માનવામાં આવે છે, એ બધું એકોદ્દિષ્ટ વિધિ પ્રમાણે મનુષ્યોએ કરવું જોઈએ.

પ્રથમેઽહ્નિ તૃતીયે વા પઞ્ચમે સપ્તમે તથા । નવમૈકાદશે ચૈવ નવશ્રાદ્ધં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૨,૫.

પ્રથમ, ત્રીજા, પાંચમા, સાતમા, નવમા અને અગિયારમા દિવસે નવ શ્રાદ્ધ જણાવ્યા છે.

ઉચ્યન્તે ષડિમાનીહ નવ સ્યુરપિ યાગેતઃ । ઉક્તાનિ તે મયા તાનિ ઋષીણાં મતભેદતઃ ॥ ૨,૫.

અહીં ક્યારેક છ શ્રાદ્ધ કહેવામાં આવે છે, પણ ઇચ્છા પ્રમાણે નવ પણ કરી શકાય; ઋષિઓના મતભેદ પ્રમાણે મેં તને આ બધું સમજાવ્યું છે.

રૂઢિપક્ષો મમાભીષ્ટો યોગઃ કૈશ્ચિદિહેષ્યતે । આદ્યે દ્વિતીયે દાતવ્યસ્તથૈવૈકં પવિત્રકમ્ ॥ ૨,૫.

સ્થાપિત પરંપરા મને પ્રિય છે, જો કે કેટલાક યોગમાર્ગ પણ ઇચ્છે છે; પ્રથમ અને બીજા દિવસે એક પવિત્ર વસ્ત્ર પણ આપવું જોઈએ.

પ્રેતાય પિણ્ડો દાતવ્યો ભુક્તવત્સુ દ્વિજાતિષુ । પ્રશ્રસ્તત્રાભિરણ્યેતિ યજમાનદ્વિજન્મના ॥ ૨,૫.

દ્વિજાતિઓ ભોજન કરી લે પછી, પ્રેતને પિંડ અર્પણ કરવો જોઈએ; ત્યાં યજમાન અને દ્વિજાતિઓએ 'યોગ્ય રીતે અપાયું' એવું કહેવું જોઈએ.

અક્ષય્યમમુકસ્યેતિ વક્તવ્યં વિરતૌ તથા । એકોદ્દિષ્ટં મે નિબોધ ચેત્થમાવત્સરં સ્મૃતમ્ ॥ ૨,૫.

'આ પ્રેત માટે અક્ષય છે' એવું કહેવું, અને વિરત રહે ત્યારે પણ એવું જ કહેવું; એકોદ્દિષ્ટ વિધિ વર્ષભર માટે આ રીતે કરવી, એ સમજ.

સપિણ્ડીકરણાદૂર્ધ્વં યાનિ શ્રાદ્ધાનિ ષોડશ । એકોદ્દિષ્ટવિધાનેન ચરેદ્વા પાર્વણાદૃતે ॥ ૨,૫.

સપીંડીકરણ પછી સોળ શ્રાદ્ધ, એકોદ્દિષ્ટ વિધિ પ્રમાણે કરવું, પાર્વણ શ્રાદ્ધ સિવાય.

પ્રત્યબ્દં યો યથા કુર્યાત્તથા કુર્યાત્સ તાન્યપિ । એકાદશે દ્વાદશેઽહ્નિ પ્રેતો ભુઙ્ક્તે દિનદ્વયમ્ ॥ ૨,૫.

જેવું પ્રત્યેક વર્ષે કરવું, એ જ રીતે આ વિધિઓ પણ કરવી; અગિયારમા અને બારમા દિવસે પ્રેત બે દિવસ સુધી ભોજન ગ્રહણ કરે છે.

યોષિતઃ પુરુષસ્યાપિ પિણ્ડં પ્રેતેતિ નિર્વપેત્ । સાપિણ્ડ્યે તુ કૃતે તસ્ય પ્રેતશબ્દો નિવર્તતે ॥ ૨,૫.

સ્ત્રી માટે પણ, પુરુષની જેમ, પ્રેતને પિંડ અર્પણ કરવો; પણ જ્યારે સપીંડ્ય થાય, ત્યારે તેને 'પ્રેત' કહેવું બંધ થાય છે.

દીપદાનં પ્રકર્તવ્યમાવર્ષન્તુ ગૃહાદ્બહિઃ । અન્નં દીપો જલં વસ્ત્રમન્યદ્વાદીયતે ચ યત્ ॥ ૨,૫.

વરસાદના સમયમાં ઘરના બહાર દીવો આપવો જોઈએ. અનાજ, દીવો, પાણી, કપડાં અને બીજું જે કંઈ આપવામાં આવે તે બધું મહત્વનું છે.

તૃપ્તિદં પ્રેતશબ્દેન સપિણ્ડીકરણાવધિ । અબ્દકૃત્યં મયોક્તન્તે સમાસાદ્વિનતાસુત ॥ ૨,૫.

વિનતા પુત્ર, જ્યારે સુધી 'સપિંડીકરણ' વિધિ પૂર્ણ ન થાય, ત્યાં સુધી જે પિતૃઓને તૃપ્તિ આપે છે, એ બધું 'પ્રેત' કહેવાય છે. એ વાર્ષિક કર્તવ્ય મેં તને સમજાવ્યું છે.

વૈવસ્વતગૃહે યાનં યથા તત્તુ નિબોધમેઃ । ત્રયોદશેઽહ્નિ શ્રવણાકર્મણોનન્તરન્તુ સઃ ॥ ૨,૫.

હવે સાંભળ, વૈવસ્વતના ઘર તરફ જવાનું કેવી રીતે થાય છે: તે શ્રવણ વિધિ પછી ત્રયોદશ દિવસે જ થાય છે.

ત્વગ્ગૃહીતાહિવત્તાર્ક્ષ્ય ગૃહીતો યમકિઙ્કરૈઃ । તસ્મિન્માર્ગે વ્રજત્યેકો ગૃહીત ઇવ મર્કટઃ ॥ ૨,૫.

તાર્ક્ષ્ય, જેમ સાપને ત્વચા પકડીને પકડે છે, એમ યમના દૂતોએ તેને પકડી લીધો હોય છે. એ રસ્તે એ એકલો જ જાય છે, જાણે વાંદરાને પકડી લીધો હોય એમ.

વાય્વગ્રસારિવદ્રૂપં દેહમન્યત્પ્રપદ્યતે । તત્પિણ્ડજં પાતનાર્થમન્યત્તુ પિતૃસમ્ભવમ્ ॥ ૨,૫.

એ પવન કે સારિવા જેવી બીજી કાયામાં પ્રવેશે છે; એક કાયાનો જન્મ પિંડમાંથી દુઃખ ભોગવવા માટે થાય છે અને બીજી કાયા પિતૃઓમાંથી મળે છે.

તત્પ્રમાણવયોઽવસ્થાસંસ્થાનાં પ્રગ્ભવો યથા । ષડશીતિ સહસ્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ ॥ ૨,૫.

એ કાયાનું કદ, વય, સ્થિતિ અને આકાર આ પ્રમાણે છે: એ છયાશી હજાર યોજન જેટલી વિશાળ છે.

અધ્વાન્તરાલિકો જ્ઞેયો યમમાનુષલોકયોઃ । સાધિકાર્ધક્રોશયુતં યોજનાનાં શતદ્વયમ્ ॥ ૨,૫.

યમના લોક અને માનવલોક વચ્ચેનો અંતરાળ માર્ગ જાણવો જોઈએ; એ બે હજાર યોજન અને અડધો ક્રોશ જેટલો છે.

ચત્વારિં શત્તથા સપ્ત પ્રત્યહં યાતિ તત્ર સઃ । અષ્ટાચત્વારિંશતા ચ ત્રૈંશતા દિવસૈરિતિ ॥ ૨,૫.

ત્યાં એ દરરોજ સિત્તેર યોજન જેટલું અંતર પસાર કરે છે; એમ કરીને આઠચાલીસ અને ત્રીસ દિવસમાં એ સફર પૂરી થાય છે.

વૈવસ્વતપુરં યાતિ કૃષ્યમાણો યમાનુગૈઃ । એવં ક્રમેણ યાતબ્યે માર્ગે પાપરતૈસ્તુ યત્ ॥ ૨,૫.

યમના દૂતોએ તેને ખેંચી ને વૈવસ્વતના શહેરમાં લઈ જાય છે; પાપમાં રત વ્યક્તિઓએ આવું જ પગલાં પગલાં કરીને એ માર્ગ પાર કરવો પડે છે.

જાયતે સપ્રપઞ્ચં તચ્છૃણુ ત્વમરુણાનુજ । ત્રયોદશદિને દત્તઃ પાશૈર્બદ્ધ્વાતિદારુણૈઃ ॥ ૨,૫.

અરુણના નાના ભાઈ, સાંભળ, એ કેવી રીતે જગત સાથે જન્મે છે: ત્રયોદશ દિવસે તેને અત્યંત કઠોર દોરડાંથી બાંધવામાં આવે છે.

યમસ્યાઙ્કુશહસ્તો વૈ ભૃકુટીકુટિલાનનઃ । દણ્ડપ્રહારસમ્ભ્રાન્તઃ કૃષ્યતે દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ ૨,૫.

યમરાજ હાથમાં અંકુશ લઈને, ભયાનક ગુસ્સાથી મોં વાંકડું કરીને, દંડના મારથી ગભરાઈને, તેને દક્ષિણ દિશામાં ખેંચે છે.

કુશકણ્ટકવલ્મીકશઙ્કુપાષાણકર્કશે । તથા પ્રદીપ્તજ્વલને ક્વચિચ્છ્વભ્રશતોત્કટે ॥ ૨,૫.

કાંટાવાળા ઘાસ, કાંટા, વાંબી, કાંટાવાળા શળાકા, પથ્થર અને ઉગ્ર જમીનમાંથી, તેમજ ક્યારેક પ્રજ્વલિત અગ્નિ અને ભયાનક જીવજંતુઓના ટોળામાંથી પસાર થવું પડે છે.

પ્રદીપ્તાદિત્યતપ્તે ચ દહ્યમાનઃ સદંશકે । કૃષ્યતે યમદૂતૈશ્ચ શિવાવન્નાદભીષણૈઃ ॥ ૨,૫.

પ્રજ્વલિત સૂર્યની તાપમાં દાઝાતો, કટુકટુ ડંખ ખાઈને, યમના ભયાનક દૂતોએ, ભયાનક ચીસો સાથે તેને ખેંચી જાય છે.

પ્રયાતિઃ દારુણે માર્ગે પાપકર્મા યમાલયે । કલેવરે દહ્યમાને મહાન્તં ક્ષયમૃચ્છતિ ॥ ૨,૫.

પાપી વ્યક્તિ એ ભયાનક માર્ગે યમના ઘરમાં પહોંચે છે; તેનું શરીર દાઝાતું જાય છે અને તે મોટું વિનાશ ભોગવે છે.

ભક્ષ્યમાણે તથૈવાઙ્ગે ભિદ્યમાને ચ દારુણમ્ । છિદ્યમાને ચિરતરં જન્તુર્દુઃ ખમવાપ્નુતે ॥ ૨,૫.

જ્યારે તેના અંગો ખાવામાં આવે છે, ભયાનક રીતે તોડી અને કાપી નાખવામાં આવે છે, ત્યારે એ જીવ લાંબા સમય સુધી દુઃખ ભોગવે છે.

સ્વેન કર્મવિ પાકેન દેહાન્તરગતોઽપિ સન્ । પુરાણિ ષોડશામુષ્મન્માર્ગે તાનિ ચ મે શૃણુ ॥ ૨,૫.

પોતાના કર્મફળના પાકથી, બીજું શરીર મળ્યા પછી પણ, એ માર્ગ પર શોળ પ્રાચીન શહેરો આવે છે; એ શહેરોના નામ હવે મારી પાસેથી સાંભળ.