ગરુડપુરાણમ્

અમાંસભોજનાશ્ચાધઃ શયીરન્બ્રહ્મચારિણઃ । પરસ્પરં ન સંસ્પૃષ્ટા દાનાધ્યયનવર્જિતાઃ ॥ ૨,૫.

માસ ખાવું નહીં, જમીન પર સુવું, બ્રહ્મચર્ય પાળવું, એકબીજાને સ્પર્શ ન કરવું અને દાન કે અધ્યયન ન કરવું.

મલિનાશ્ચાધોમુખાશ્ચ દીના ભોગવિવર્જિતાઃ । અઙ્ગસંવાહનં કેશમાર્જનં વર્જયન્તિ તે ॥ ૨,૫.

આ લોકો અશુદ્ધ, ઉદાસ અને દુઃખી હોય છે, તેમને કોઈ આનંદ મળતો નથી; તેઓ શરીર પર તેલ મલવું કે વાળ વાળવું પણ ટાળી દે છે.

મૃન્મયે પત્રજે વાપિ ભુઞ્જીરંસ્તે ચ ભાજને । ઉવાસન્તુ તે કુર્યુરેકાહમથ વા ત્ર્યહમ્ ॥ ૨,૫.

તેઓએ માટીના વાસણમાં કે પાનના પાત્રમાં જમવું જોઈએ અને એક કે ત્રણ દિવસ અલગ રહેવું જોઈએ.

ગરુડ ઉવાચ । આશૌચિન ઇતિ પ્રોક્તમાશૌચસ્ય ચ વૈ પ્રભો । લક્ષણં કિં કિયત્કાલં ભાવ્યં વા તદ્યુતૈર્નરૈઃ ॥ ૨,૫.

ગરુડએ પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, આને અશુદ્ધિ કહે છે. અશુદ્ધિના લક્ષણો શું છે? એ કેટલો સમય રહે છે અને કોને પાળવું જોઈએ?'

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અપનોદ્યન્ત્વિદં કાલાદિભિરાશુ નિષેધકૃત્ । પિણ્ડાધ્યયનદાનાદેઃ પુઙ્ગતોઽતિશયો હિ તત્ ॥ ૨,૫.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: 'આ અશુદ્ધિ નિર્ધારિત સમય અને નિયમોથી ઝડપથી દૂર થઈ જાય છે; ખાસ કરીને પિંડદાન, પાઠ અને દાનમાં તો વધુ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.'

દશાહં શાવમાશૌચં સપિણ્ડેષુ વિધીયતે । જનનેઽપ્યેવમેવ સ્યાન્નિપુણં શુદ્ધિમિચ્છતામ્ ॥ ૨,૫.

સગાંઓમાં મૃત્યુથી થતી અશુદ્ધિ દસ દિવસ સુધી રહે છે; જન્મ સમયે પણ, જે સંપૂર્ણ શુદ્ધિ ઈચ્છે છે, તેમને માટે પણ એટલો જ સમય છે.

જન્મન્યેકોદકાનાન્તુત્રિરાત્રાચ્છુદ્ધિરિષ્યતે । શાવસ્ય શેષાચ્છુધ્યન્તિ ત્ર્યહાદુદકદાયિનઃ ॥ ૨,૫.

માત્ર પાણીના સંબંધવાળાઓ માટે જન્મ સમયે ત્રણ રાત પછી શુદ્ધિ મળે છે; મૃત્યુ સમયે, પાણી આપનારને પણ ત્રણ રાત પછી શુદ્ધિ મળે છે.

આદન્તજનનત્સદ્ય આ ચૌલાન્નૈશિકી સ્મૃતા । ત્રિરાત્રમા વ્રતાદેશાદ્દશરાત્રમતઃ પરમ્ ॥ ૨,૫.

દાંતવાળું બાળક જન્મે ત્યારે કે મુંડન પછી, માત્ર એક રાતની અશુદ્ધિ ગણાય છે; વ્રતવાળાઓ માટે ત્રણ રાત અને બીજાઓ માટે દસ રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આશૌચં તે સમાખ્યાતં સંક્ષેપાત્પ્રકૃતં બ્રુવે । જલં ત્રિદિવમાકાશે સ્થાપ્યં ક્ષીરઞ્ચ મૃન્મયે ॥ ૨,૫.

હું તને સંક્ષિપ્તમાં અશુદ્ધિના મુખ્ય નિયમો સમજાવ્યા છે; પાણી ખુલ્લા આકાશ નીચે રાખવું અને દૂધ માટીના વાસણમાં રાખવું જોઈએ.

અત્ર સ્નાહિ પિબાત્રેતિ મન્ત્રેણાનેન કાશ્યપ । કાષ્ઠત્રયે ગુણૈર્બદ્ધે પ્રીત્યૈ રાત્રૌ ચતુષ્પથે ॥ ૨,૫.

'અહીં સ્નાન કર, અહીં પી' – આ મંત્ર બોલી, કાશ્યપ, ત્રણ લાકડાંથી બંધાયેલું પાણી રાત્રે ચોરાસ્તા પર સંતોષ માટે મૂકવું જોઈએ.

પ્રથમેઽહ્નિ તૃતીયે વા સપ્તમે નવમે તથા । અસ્થિસંચયનં કાર્યં દિને તદ્ગોત્રજૈઃ સહ ॥ ૨,૫.

પ્રથમ, ત્રીજા, સાતમા કે નવમા દિવસે, સગાંઓ સાથે મળીને અસ્થિ સંચય કરવું જોઈએ.

તદૂર્ધ્વમઙ્ગસંસ્પર્શઃ સપિણ્ડાનાં વિધીયતે । યોગ્યાઃ સર્વક્રિયાણાં ચ સમાનસલિલાસ્તથા ॥ ૨,૫.

પછી, પિંડ વહેંચનારા સગાંઓને શરીર સ્પર્શ કરવાની મંજૂરી મળે છે અને બધા કર્મો તથા પાણી વહેંચવાનું પણ કરી શકાય છે.

પ્રેતપિણ્ડં બહિર્દદ્યાદ્દર્ભમાત્રવિવર્જિતમ્ । પ્રાગુદીચ્યાં ચરું કૃત્વા સ્નાત્વા પ્રયતમાનસઃ ॥ ૨,૫.

પ્રેત માટેનો પિંડ બહાર, એક પણ દર્ભા વગર અર્પણ કરવો; પૂર્વ-ઉત્તર દિશામાં હવન કરી, સ્નાન કરીને શુદ્ધ મનથી આ કરવું.

ભૂમાવસંસ્કૃતાનાં ચ સંસ્કૃતાનાં કુશેષુ ચ । નવભિર્દિવસૈઃ પિણ્ડાન્નવ દદ્યાત્સમાહિતઃ ॥ ૨,૫.

મૃતકને જમીન પર કે કુશ પર દાહ કર્યો હોય, તો નવ દિવસ સુધી દરરોજ એક પિંડ એકાગ્રતાથી અર્પણ કરવો.

દશમં પિણ્ડમુત્સૃજ્ય રાત્રિશેષે શુચિર્ભવેત્ । અસગોત્રઃ સગોત્રો વા યદિ સ્ત્રી યતિ વા પુમાન્ ॥ ૨,૫.

દસમા દિવસે પિંડ અર્પણ કર્યા પછી, રાત્રિ પૂરી થાય ત્યારે સ્ત્રી, પુરુષ, યતિ, સગાં કે અસગાં – સૌને શુદ્ધિ મળે છે.

પ્રથમેઽહનિ યો દદ્યાત્સ દશાહં સમાપયેત્ । શાલિના સક્તુભિર્વાપિ શાકૈર્વાપ્યથ નિર્વપેત્ ॥ ૨,૫.

જે પ્રથમ દિવસે પિંડ આપે છે, તે દસ દિવસનું કર્મ પૂર્ણ કરે છે; પિંડમાં ચોખા, લોટ કે શાક પણ વાપરી શકાય છે.

પ્રથમેઽહનિ યદ્દ્રવ્યં તદેવ સ્યાદ્દશાહિકમ્ । યાવદાશૌચમેકૈકસ્યાઞ્જલેર્દાનમુચ્યતે ॥ ૨,૫.

પ્રથમ દિવસે જે દ્રવ્ય વાપર્યું હોય, એ જ દસ દિવસ સુધી વાપરવું; દરેક અશુદ્ધિના દિવસે એક અંજલિ અર્પણ કરવી.

યદ્વા યસ્મિન્દિને દાનં તસ્મિંસ્તદ્દિનસંખ્યયા । દશાહેઽઞ્જલયઃ પક્ષિન્પઞ્ચાશદન્તિમે ॥ ૨,૫.

અથવા, જે દિવસે પિંડ આપવામાં આવે, એ દિવસે જેટલા દિવસ થયા હોય એટલી અંજલિ આપવી; દસ દિવસમાં કુલ પચાસ અંજલિ, એટલે દરરોજ પાંચ.

દ્વિવૃદ્ધ્યા વા ભવેત્પક્ષિન્નઞ્જલીનાં શતં પુનઃ । યદા હિ ત્ર્યહમાશૌચં તદા વાઞ્જલયો દશ ॥ ૨,૫.

અથવા, દરરોજ અંજલિ બમણી કરતાં, કુલ સો અંજલિ પણ આપી શકાય; જો અશુદ્ધિ ત્રણ દિવસની હોય, તો દસ અંજલિ આપવી.

ત્રયોઽઞ્જલય એવં તુ પ્રથમેઽહનિ વૈ તદા । ચત્વારસ્તુ દ્વિતીયેઽહ્નિ તૃતીયે સ્યુસ્ત્રયસ્તથા ॥ ૨,૫.

પહેલા દિવસે ત્રણ અંજલિ પાણી આપવું, બીજા દિવસે ચાર અને ત્રીજા દિવસે ફરી ત્રણ અંજલિ આપવી.

શતાઞ્જલિ યદા પક્ષિન્નાદ્યે ત્રિંશત્તદાહનિ । ચત્વારિંશદ્દ્વિતીયેઽહ્નિ ત્રિંશદહ્નિ તૃતીયકે ॥ ૨,૫.

પહેલા દિવસે સો અંજલિ પાણી આપવું, ત્રીસમા દિવસે ત્રીસ, બીજા દિવસે ચાળીસ અને ત્રીજા દિવસે ત્રીસ અંજલિ આપવી.

એવં જલસ્યાઞ્જલયો વિભાજ્યાઃ પક્ષયોર્દ્વયોઃ । સર્વેષુ પિતૃકાર્યેષુ પુત્રો મુખ્યોઽધિકારવાન્ ॥ ૨,૫.

આ રીતે પાણીના અંજલિ બે ભાગે વહેંચવા. બધા પિતૃકર્મોમાં પુત્રને મુખ્ય અધિકાર હોય છે.

પિણ્ડપ્રસેકસ્તૂષ્ણીઞ્ચ પુષ્પધૂપાદિકં તથા । દશમેઽહનિ સમ્પ્રાપ્તે સ્નાનં ગ્રામાદ્બહિશ્ચરેત્ ॥ ૨,૫.

પિંડદાન, મૌન રહેવું અને ફૂલ-ધૂપ વગેરે વિધિઓ પછી દસમા દિવસે ગામની બહાર જઈને સ્નાન કરવું.

તત્ર ત્યાજ્યાનિ વાસાંસિ કેશશ્મશ્રુનખાનિ ચ । વિપ્રઃ શુધ્યત્યપઃ સ્પૃષ્ટ્વા ક્ષત્ત્રિયો વાહનં તથા ॥ ૨,૫.

ત્યાં કપડાં, વાળ, દાઢી અને નખ છોડવા. બ્રાહ્મણ પાણી સ્પર્શે તો શુદ્ધ થાય છે અને ક્ષત્રિય પોતાનું વાહન સ્પર્શે તો.

વૈશ્યઃ પ્રતોદં રશ્મીન્વા શૂદ્રો યષ્ટિં કૃતક્રિયઃ । મૃતાદલ્પવયોભિશ્ચ સપિણ્ડૈઃ પરિવાપનમ્ ॥ ૨,૫.

વૈશ્ય પોતાનો કાંટો કે દોરો સ્પર્શે, શૂદ્ર લાકડી સ્પર્શે અને વિધિ પૂર્ણ કરે. જે ઓછા વયે મૃત્યુ પામ્યા હોય, તેમના માટે સગાં સાથે સપીંડીકરણ કરવું.

કાર્યન્તુ ષોડશી ષડ્ભિઃ પિણ્ડૈર્દશભિરૈવ ચ । પ્રથમા મલિના હ્યેતૈરાદશાહં મૃતેર્ભવેત્ ॥ ૨,૫.

છ કે દસ પિંડથી શોડશી વિધિ કરવી. મૃત્યુ પછીના દસ દિવસ આ પિંડોથી અશૌચમાં વિતાવવાના.

દિનાનિ દશ યાન્પિણ્ડાન્કુર્વન્ત્યત્ર સુતાદયઃ । પ્રત્યહં તે વિભજ્યન્તે ચતુર્ભાગૈઃ ખગોત્તમ ॥ ૨,૫.

દસ દિવસ સુધી પુત્ર અને અન્ય લોકો પિંડ આપે છે. દરરોજ એ પિંડ ચાર ભાગે વહેંચવા.

ભાગદ્વયેન દેહઃ સ્યાત્તૃતીયેન યમાનુગાઃ । તૃપ્યન્તિ હિ ચતુર્થેન સ્વયમપ્યુપજીવતિ ॥ ૨,૫.

બે ભાગથી શરીર બને છે, ત્રીજા ભાગથી યમના અનુયાયીઓ તૃપ્ત થાય છે અને ચોથા ભાગથી મૃત્યુ પામેલો પોતે જીવતો રહે છે.

અહોરાત્રૈસ્તુ નવભિર્દેહો નિષ્પત્તિમાપ્નુયાત્ । શિરસ્ત્વાદ્યેન પિણ્ડેન પ્રેતસ્ય ક્રિયતે તથા ॥ ૨,૫.

નવ દિવસ-રાતમાં શરીર પૂર્ણ બને છે. પહેલો પિંડથી મૃતકનું માથું બને છે.