ગરુડપુરાણમ્

ક્રિયતે માનુષાણાન્તુ સ વા આહુતિપૂર્વકઃ । વિપ્રૈર્વિધિરતઃ કાર્યો મન્ત્રૈસ્તુ વિધિપૂર્વકમ્

માણસ માટે આ વિધિ હવન સાથે કરવામાં આવે છે; બ્રાહ્મણો દ્વારા મંત્રોચ્ચાર સાથે યોગ્ય રીતે વિધિ કરવી.

શવસ્થાનસમીપે તુ ક્ષેપ્તવ્યાઃ પુત્તલાસ્તતઃ । દર્ભકૢપ્તાસ્તુ ચત્વાર ઋક્ષમન્ત્રાભિમન્ત્રિતાઃ

મૃતદેહ જ્યાં છે, ત્યાં નજીક દર્ભથી બનાવેલા ચાર પવિત્ર પुतળાં, નક્ષત્રમંત્રોથી અભિમંત્રિત કરીને મૂકવા.

તતો દાહઃ પ્રકર્તવ્યસ્તૈશ્ચ પુત્તલકૈઃ સહ । સૂતકાન્તે તદા પુત્ત્રૈઃ કાર્યં શાન્તિકપૌષ્ટિકમ્

પછી એ પુતળાં સાથે મળીને દાહવિધિ કરવી. સૂતક પૂર્ણ થયા પછી પુત્રોએ શાંતિ અને કલ્યાણ માટે વિધિ કરવી.

પઞ્ચકેષુ મૃતો યોઽસૌ ન સતિં લભતે નરઃ । તિલાન્ ગાઞ્ચ સુવર્ણઞ્ચ તમુદ્દિશ્ય ઘૃતં દદેત્

પંચક નક્ષત્રોમાં મૃત્યુ પામનારને આગલા જન્મમાં પત્ની મળતી નથી; તેથી તે માટે તિલ, ગાય, સોનુ અને ઘીનું દાન કરવું.

વિપ્રાણાં દાપયેદ્દાનં સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્ । ભોજનોપાનહૌચ્છત્ત્રં હેમમુદ્રા ચ વાસસી

બધા અવરોધો દૂર કરવા માટે બ્રાહ્મણોને ભોજન, ચપ્પલ, છત્રી, સોનાની મુદ્રા અને વસ્ત્રોનું દાન કરવું.

દક્ષિણા દીયતે વિપ્રે પાતકસ્ય પ્રમોચનઃ । મયાતેઽયં સમાખ્યાતો વિધિઃ પઞ્ચહરઃ સ્થિતઃ । સંયમિન્યાં યથાયાનં યથાવર્ષં મૃતક્રિયા

પાપમુક્તિ માટે બ્રાહ્મણને દક્ષિણ આપવી. મેં પંચક નક્ષત્રોની વિધિ અને મરણોત્તર વિધિઓ ઋતુ અને આત્માની યાત્રા પ્રમાણે સમજાવી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૫ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । એવં દગ્ધ્વા નરં પ્રેતં સ્નાત્વા કૃત્વા તિલોદકમ્ । અગ્રતઃ સ્ત્રીજનો ગચ્છેદ્વ્રજેયુઃ પૃષ્ઠતો નરાઃ ॥ ૨,૫.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: મૃતદેહનું દાહ કર્યા પછી, સ્નાન કરીને અને તિલથી પાણી આપ્યા પછી, સ્ત્રીઓ આગળ જાય અને પુરુષો પાછળ ચાલે.

પ્રાશયેન્નિમ્બપત્રાણિ રુદન્તો નામપૂર્વકમ્ । વિધાતવ્યં ચાચમનં પાષાણોપરિ સંસ્થિતે ॥ ૨,૫.

મૃતકનું નામ બોલતાં અને રડતાં, સૌએ નીમની પાંદડી ચાવવી. પછી પથ્થર પર ઊભા રહીને આચમન કરવું.

તે પ્રવિશ્ય ગૃહં સર્વે સુતાદ્યાશ્ચ સપિણ્ડકાઃ । ભવેયુર્દશરાત્રં વૈ યત આશૌચકં ખગ ॥ ૨,૫.

પછી બધા પુત્રો અને સગાં-વહાલાં ઘરમાં પ્રવેશીને દસ દિવસ સુધી સૂતક પાળે.

ક્રીતલબ્ધાશનાઃ સર્વે સ્વપેયુસ્તે પૃથક્પૃથક્ । અક્ષારલવણાન્નાઃ સ્યુર્નિમજ્જેયુશ્ચ તે ત્ર્યહમ્ ॥ ૨,૫.

બધાએ ખરીદેલું કે મળેલું જમવું, અને અલગ-અલગ સુવું. તેમનું ભોજન મીઠું અને મસાલા વિના હોવું, અને ત્રણ દિવસ સુધી સ્નાન કરવું.

અમાંસભોજનાશ્ચાધઃ શયીરન્બ્રહ્મચારિણઃ । પરસ્પરં ન સંસ્પૃષ્ટા દાનાધ્યયનવર્જિતાઃ ॥ ૨,૫.

માસ ખાવું નહીં, જમીન પર સુવું, બ્રહ્મચર્ય પાળવું, એકબીજાને સ્પર્શ ન કરવું અને દાન કે અધ્યયન ન કરવું.

મલિનાશ્ચાધોમુખાશ્ચ દીના ભોગવિવર્જિતાઃ । અઙ્ગસંવાહનં કેશમાર્જનં વર્જયન્તિ તે ॥ ૨,૫.

આ લોકો અશુદ્ધ, ઉદાસ અને દુઃખી હોય છે, તેમને કોઈ આનંદ મળતો નથી; તેઓ શરીર પર તેલ મલવું કે વાળ વાળવું પણ ટાળી દે છે.

મૃન્મયે પત્રજે વાપિ ભુઞ્જીરંસ્તે ચ ભાજને । ઉવાસન્તુ તે કુર્યુરેકાહમથ વા ત્ર્યહમ્ ॥ ૨,૫.

તેઓએ માટીના વાસણમાં કે પાનના પાત્રમાં જમવું જોઈએ અને એક કે ત્રણ દિવસ અલગ રહેવું જોઈએ.

ગરુડ ઉવાચ । આશૌચિન ઇતિ પ્રોક્તમાશૌચસ્ય ચ વૈ પ્રભો । લક્ષણં કિં કિયત્કાલં ભાવ્યં વા તદ્યુતૈર્નરૈઃ ॥ ૨,૫.

ગરુડએ પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, આને અશુદ્ધિ કહે છે. અશુદ્ધિના લક્ષણો શું છે? એ કેટલો સમય રહે છે અને કોને પાળવું જોઈએ?'

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અપનોદ્યન્ત્વિદં કાલાદિભિરાશુ નિષેધકૃત્ । પિણ્ડાધ્યયનદાનાદેઃ પુઙ્ગતોઽતિશયો હિ તત્ ॥ ૨,૫.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: 'આ અશુદ્ધિ નિર્ધારિત સમય અને નિયમોથી ઝડપથી દૂર થઈ જાય છે; ખાસ કરીને પિંડદાન, પાઠ અને દાનમાં તો વધુ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.'

દશાહં શાવમાશૌચં સપિણ્ડેષુ વિધીયતે । જનનેઽપ્યેવમેવ સ્યાન્નિપુણં શુદ્ધિમિચ્છતામ્ ॥ ૨,૫.

સગાંઓમાં મૃત્યુથી થતી અશુદ્ધિ દસ દિવસ સુધી રહે છે; જન્મ સમયે પણ, જે સંપૂર્ણ શુદ્ધિ ઈચ્છે છે, તેમને માટે પણ એટલો જ સમય છે.

જન્મન્યેકોદકાનાન્તુત્રિરાત્રાચ્છુદ્ધિરિષ્યતે । શાવસ્ય શેષાચ્છુધ્યન્તિ ત્ર્યહાદુદકદાયિનઃ ॥ ૨,૫.

માત્ર પાણીના સંબંધવાળાઓ માટે જન્મ સમયે ત્રણ રાત પછી શુદ્ધિ મળે છે; મૃત્યુ સમયે, પાણી આપનારને પણ ત્રણ રાત પછી શુદ્ધિ મળે છે.

આદન્તજનનત્સદ્ય આ ચૌલાન્નૈશિકી સ્મૃતા । ત્રિરાત્રમા વ્રતાદેશાદ્દશરાત્રમતઃ પરમ્ ॥ ૨,૫.

દાંતવાળું બાળક જન્મે ત્યારે કે મુંડન પછી, માત્ર એક રાતની અશુદ્ધિ ગણાય છે; વ્રતવાળાઓ માટે ત્રણ રાત અને બીજાઓ માટે દસ રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આશૌચં તે સમાખ્યાતં સંક્ષેપાત્પ્રકૃતં બ્રુવે । જલં ત્રિદિવમાકાશે સ્થાપ્યં ક્ષીરઞ્ચ મૃન્મયે ॥ ૨,૫.

હું તને સંક્ષિપ્તમાં અશુદ્ધિના મુખ્ય નિયમો સમજાવ્યા છે; પાણી ખુલ્લા આકાશ નીચે રાખવું અને દૂધ માટીના વાસણમાં રાખવું જોઈએ.

અત્ર સ્નાહિ પિબાત્રેતિ મન્ત્રેણાનેન કાશ્યપ । કાષ્ઠત્રયે ગુણૈર્બદ્ધે પ્રીત્યૈ રાત્રૌ ચતુષ્પથે ॥ ૨,૫.

'અહીં સ્નાન કર, અહીં પી' – આ મંત્ર બોલી, કાશ્યપ, ત્રણ લાકડાંથી બંધાયેલું પાણી રાત્રે ચોરાસ્તા પર સંતોષ માટે મૂકવું જોઈએ.

પ્રથમેઽહ્નિ તૃતીયે વા સપ્તમે નવમે તથા । અસ્થિસંચયનં કાર્યં દિને તદ્ગોત્રજૈઃ સહ ॥ ૨,૫.

પ્રથમ, ત્રીજા, સાતમા કે નવમા દિવસે, સગાંઓ સાથે મળીને અસ્થિ સંચય કરવું જોઈએ.

તદૂર્ધ્વમઙ્ગસંસ્પર્શઃ સપિણ્ડાનાં વિધીયતે । યોગ્યાઃ સર્વક્રિયાણાં ચ સમાનસલિલાસ્તથા ॥ ૨,૫.

પછી, પિંડ વહેંચનારા સગાંઓને શરીર સ્પર્શ કરવાની મંજૂરી મળે છે અને બધા કર્મો તથા પાણી વહેંચવાનું પણ કરી શકાય છે.

પ્રેતપિણ્ડં બહિર્દદ્યાદ્દર્ભમાત્રવિવર્જિતમ્ । પ્રાગુદીચ્યાં ચરું કૃત્વા સ્નાત્વા પ્રયતમાનસઃ ॥ ૨,૫.

પ્રેત માટેનો પિંડ બહાર, એક પણ દર્ભા વગર અર્પણ કરવો; પૂર્વ-ઉત્તર દિશામાં હવન કરી, સ્નાન કરીને શુદ્ધ મનથી આ કરવું.

ભૂમાવસંસ્કૃતાનાં ચ સંસ્કૃતાનાં કુશેષુ ચ । નવભિર્દિવસૈઃ પિણ્ડાન્નવ દદ્યાત્સમાહિતઃ ॥ ૨,૫.

મૃતકને જમીન પર કે કુશ પર દાહ કર્યો હોય, તો નવ દિવસ સુધી દરરોજ એક પિંડ એકાગ્રતાથી અર્પણ કરવો.

દશમં પિણ્ડમુત્સૃજ્ય રાત્રિશેષે શુચિર્ભવેત્ । અસગોત્રઃ સગોત્રો વા યદિ સ્ત્રી યતિ વા પુમાન્ ॥ ૨,૫.

દસમા દિવસે પિંડ અર્પણ કર્યા પછી, રાત્રિ પૂરી થાય ત્યારે સ્ત્રી, પુરુષ, યતિ, સગાં કે અસગાં – સૌને શુદ્ધિ મળે છે.

પ્રથમેઽહનિ યો દદ્યાત્સ દશાહં સમાપયેત્ । શાલિના સક્તુભિર્વાપિ શાકૈર્વાપ્યથ નિર્વપેત્ ॥ ૨,૫.

જે પ્રથમ દિવસે પિંડ આપે છે, તે દસ દિવસનું કર્મ પૂર્ણ કરે છે; પિંડમાં ચોખા, લોટ કે શાક પણ વાપરી શકાય છે.

પ્રથમેઽહનિ યદ્દ્રવ્યં તદેવ સ્યાદ્દશાહિકમ્ । યાવદાશૌચમેકૈકસ્યાઞ્જલેર્દાનમુચ્યતે ॥ ૨,૫.

પ્રથમ દિવસે જે દ્રવ્ય વાપર્યું હોય, એ જ દસ દિવસ સુધી વાપરવું; દરેક અશુદ્ધિના દિવસે એક અંજલિ અર્પણ કરવી.

યદ્વા યસ્મિન્દિને દાનં તસ્મિંસ્તદ્દિનસંખ્યયા । દશાહેઽઞ્જલયઃ પક્ષિન્પઞ્ચાશદન્તિમે ॥ ૨,૫.

અથવા, જે દિવસે પિંડ આપવામાં આવે, એ દિવસે જેટલા દિવસ થયા હોય એટલી અંજલિ આપવી; દસ દિવસમાં કુલ પચાસ અંજલિ, એટલે દરરોજ પાંચ.

દ્વિવૃદ્ધ્યા વા ભવેત્પક્ષિન્નઞ્જલીનાં શતં પુનઃ । યદા હિ ત્ર્યહમાશૌચં તદા વાઞ્જલયો દશ ॥ ૨,૫.

અથવા, દરરોજ અંજલિ બમણી કરતાં, કુલ સો અંજલિ પણ આપી શકાય; જો અશુદ્ધિ ત્રણ દિવસની હોય, તો દસ અંજલિ આપવી.