ગરુડપુરાણમ્

ઊઢામેવ સ્વકાં ભાર્યામુદ્વહેદ્વિધિવત્પુમાન્ । વર્ષે પઞ્ચદશે પક્ષિન્ દ્વાદશે વા ગતે સતિ

પંદર વર્ષ કે બાર વર્ષ પછી, પુરુષે પોતાની પત્નીને વિધિ પ્રમાણે ફરીથી લગ્ન કરાવવું.

અજ્ઞાતસ્ય પ્રોષિતસ્ય કૃત્વા પ્રતિકૃતિં દહેત્ । રજસ્વલાસૂતિકયોર્વિશેષં મરણે શૃણુ

અજ્ઞાત કે વિદેશ ગયેલા માટે પुतળું બનાવી દાહ કરવું; હવે રજસ્વલા કે પ્રસૂતિમાં મૃત્યુ પામેલી સ્ત્રી માટેની વિશિષ્ટ વિધિ સાંભળ.

સૂતિકાયાં મૃતાયાન્તુ એવં કુર્વન્તિ યાજ્ઞિકાઃ । કુમ્ભે સલિલમાદાય પઞ્ચગવ્યં તથૈવ ચ

પ્રસૂતિમાં મૃત્યુ પામે ત્યારે યાજ્ઞિકો આ રીતે કરે છે: કુંડામાં પાણી અને પાંચ ગૌઉત્પાદનો લઈ વિધિ કરે છે.

પુણ્યાભિરભિમન્ત્ર્યાપો વાચા શુદ્ધિં લભેત્તતઃ । શતસૂર્પોદકેનાદૌ સ્નાપયિત્વા યથાવિધિ

પવિત્ર મંત્રો વડે પાણીને શુદ્ધ કરીને, વાણીથી પણ પવિત્રતા પ્રાપ્ત કરવી જોઈએ. પછી, શરૂઆતમાં, શતપાત્ર પાણીથી યોગ્ય રીતે શરીરનું સ્નાન કરવું.

તેનૈવ સ્નાપયિત્વા તુ દાહં કુર્યાત્સ્વગેશ્વર । પઞ્ચભિઃ સ્નાપયિત્વા તુ ગવ્યૈઃ પ્રેતાં રજસ્વલામ્

આ રીતે સ્નાન કરાવ્યા પછી, કુટુંબના વડાએ દાહવિધિ કરવી. ગૌમાતા ના પાંચ વસ્તુઓથી મૃતક અને રજસ્વલા સ્ત્રીનું પણ સ્નાન કરાવવું.

વસ્ત્રાન્તરાકૃતિં કૃત્વા દાહયેદ્વિધિપૂર્વકમ્ । મૃતસ્ય પઞ્ચકે દાહવિધિં વચ્મિ શૃણુષ્વ મે

કપડાંથી પुतળું બનાવી, વિધિ પ્રમાણે તેનું દાહ કરવું. હવે હું પંચક નક્ષત્રોમાં દાહની રીત સમજાવું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

આદૌ કૃત્વા ધનિષ્ઠાર્ધમેતન્નક્ષત્રપઞ્ચકમ્ । રેવત્યન્તં સદા દૂષ્યમશુભં સર્વદા ભવેત્

પ્રથમ ધનિષ્ઠા નું અડધું ભાગ અને પછી રેવતી સુધીના પાંચ નક્ષત્રો હંમેશા અશુભ ગણાય છે અને તેને ટાળવું જોઈએ.

દાહસ્તત્ર ન કર્તવ્યો વિષાદઃ સર્વજન્તુષુ । ન જલં દીયતે તેષુ અશુભં સર્વદા ભવેત્

આ સમયગાળામાં દાહવિધિ કરવી નહીં; બધા જીવોમાં દુઃખ ફેલાય છે, એ સમયે પાણી પણ આપવું નહીં, કારણ કે એ હંમેશા અશુભ માનવામાં આવે છે.

પઞ્ચકાનન્તરં સર્વં કાર્યં કર્તવ્યમન્યથા । પુત્ત્રાણાં ગોત્રિણાં તસ્ય સન્તાપોઽપ્યુપજાયતે

પંચક નક્ષત્રો પસાર થયા પછી જ બધા કર્મો કરવા, નહિ તો મૃતકના પુત્રો અને કુટુંબજનોને પણ દુઃખ થાય છે.

ગૃહે હાનિર્ભવત્યેવ ઋક્ષેષ્વેષુ મૃતસ્ય ચ । અથ વા ઋક્ષમદ્યે ચ દાહસ્તુ વિધિપૂર્વકઃ

આ નક્ષત્રોમાં દાહ કરવાથી ઘરમાં અને મૃતકના ભાગ્યમાં નુકસાન થાય છે; છતાં, જો દાહ કરવો જ પડે, તો નિયમ મુજબ કરવો.

ક્રિયતે માનુષાણાન્તુ સ વા આહુતિપૂર્વકઃ । વિપ્રૈર્વિધિરતઃ કાર્યો મન્ત્રૈસ્તુ વિધિપૂર્વકમ્

માણસ માટે આ વિધિ હવન સાથે કરવામાં આવે છે; બ્રાહ્મણો દ્વારા મંત્રોચ્ચાર સાથે યોગ્ય રીતે વિધિ કરવી.

શવસ્થાનસમીપે તુ ક્ષેપ્તવ્યાઃ પુત્તલાસ્તતઃ । દર્ભકૢપ્તાસ્તુ ચત્વાર ઋક્ષમન્ત્રાભિમન્ત્રિતાઃ

મૃતદેહ જ્યાં છે, ત્યાં નજીક દર્ભથી બનાવેલા ચાર પવિત્ર પुतળાં, નક્ષત્રમંત્રોથી અભિમંત્રિત કરીને મૂકવા.

તતો દાહઃ પ્રકર્તવ્યસ્તૈશ્ચ પુત્તલકૈઃ સહ । સૂતકાન્તે તદા પુત્ત્રૈઃ કાર્યં શાન્તિકપૌષ્ટિકમ્

પછી એ પુતળાં સાથે મળીને દાહવિધિ કરવી. સૂતક પૂર્ણ થયા પછી પુત્રોએ શાંતિ અને કલ્યાણ માટે વિધિ કરવી.

પઞ્ચકેષુ મૃતો યોઽસૌ ન સતિં લભતે નરઃ । તિલાન્ ગાઞ્ચ સુવર્ણઞ્ચ તમુદ્દિશ્ય ઘૃતં દદેત્

પંચક નક્ષત્રોમાં મૃત્યુ પામનારને આગલા જન્મમાં પત્ની મળતી નથી; તેથી તે માટે તિલ, ગાય, સોનુ અને ઘીનું દાન કરવું.

વિપ્રાણાં દાપયેદ્દાનં સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્ । ભોજનોપાનહૌચ્છત્ત્રં હેમમુદ્રા ચ વાસસી

બધા અવરોધો દૂર કરવા માટે બ્રાહ્મણોને ભોજન, ચપ્પલ, છત્રી, સોનાની મુદ્રા અને વસ્ત્રોનું દાન કરવું.

દક્ષિણા દીયતે વિપ્રે પાતકસ્ય પ્રમોચનઃ । મયાતેઽયં સમાખ્યાતો વિધિઃ પઞ્ચહરઃ સ્થિતઃ । સંયમિન્યાં યથાયાનં યથાવર્ષં મૃતક્રિયા

પાપમુક્તિ માટે બ્રાહ્મણને દક્ષિણ આપવી. મેં પંચક નક્ષત્રોની વિધિ અને મરણોત્તર વિધિઓ ઋતુ અને આત્માની યાત્રા પ્રમાણે સમજાવી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૫ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । એવં દગ્ધ્વા નરં પ્રેતં સ્નાત્વા કૃત્વા તિલોદકમ્ । અગ્રતઃ સ્ત્રીજનો ગચ્છેદ્વ્રજેયુઃ પૃષ્ઠતો નરાઃ ॥ ૨,૫.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: મૃતદેહનું દાહ કર્યા પછી, સ્નાન કરીને અને તિલથી પાણી આપ્યા પછી, સ્ત્રીઓ આગળ જાય અને પુરુષો પાછળ ચાલે.

પ્રાશયેન્નિમ્બપત્રાણિ રુદન્તો નામપૂર્વકમ્ । વિધાતવ્યં ચાચમનં પાષાણોપરિ સંસ્થિતે ॥ ૨,૫.

મૃતકનું નામ બોલતાં અને રડતાં, સૌએ નીમની પાંદડી ચાવવી. પછી પથ્થર પર ઊભા રહીને આચમન કરવું.

તે પ્રવિશ્ય ગૃહં સર્વે સુતાદ્યાશ્ચ સપિણ્ડકાઃ । ભવેયુર્દશરાત્રં વૈ યત આશૌચકં ખગ ॥ ૨,૫.

પછી બધા પુત્રો અને સગાં-વહાલાં ઘરમાં પ્રવેશીને દસ દિવસ સુધી સૂતક પાળે.

ક્રીતલબ્ધાશનાઃ સર્વે સ્વપેયુસ્તે પૃથક્પૃથક્ । અક્ષારલવણાન્નાઃ સ્યુર્નિમજ્જેયુશ્ચ તે ત્ર્યહમ્ ॥ ૨,૫.

બધાએ ખરીદેલું કે મળેલું જમવું, અને અલગ-અલગ સુવું. તેમનું ભોજન મીઠું અને મસાલા વિના હોવું, અને ત્રણ દિવસ સુધી સ્નાન કરવું.

અમાંસભોજનાશ્ચાધઃ શયીરન્બ્રહ્મચારિણઃ । પરસ્પરં ન સંસ્પૃષ્ટા દાનાધ્યયનવર્જિતાઃ ॥ ૨,૫.

માસ ખાવું નહીં, જમીન પર સુવું, બ્રહ્મચર્ય પાળવું, એકબીજાને સ્પર્શ ન કરવું અને દાન કે અધ્યયન ન કરવું.

મલિનાશ્ચાધોમુખાશ્ચ દીના ભોગવિવર્જિતાઃ । અઙ્ગસંવાહનં કેશમાર્જનં વર્જયન્તિ તે ॥ ૨,૫.

આ લોકો અશુદ્ધ, ઉદાસ અને દુઃખી હોય છે, તેમને કોઈ આનંદ મળતો નથી; તેઓ શરીર પર તેલ મલવું કે વાળ વાળવું પણ ટાળી દે છે.

મૃન્મયે પત્રજે વાપિ ભુઞ્જીરંસ્તે ચ ભાજને । ઉવાસન્તુ તે કુર્યુરેકાહમથ વા ત્ર્યહમ્ ॥ ૨,૫.

તેઓએ માટીના વાસણમાં કે પાનના પાત્રમાં જમવું જોઈએ અને એક કે ત્રણ દિવસ અલગ રહેવું જોઈએ.

ગરુડ ઉવાચ । આશૌચિન ઇતિ પ્રોક્તમાશૌચસ્ય ચ વૈ પ્રભો । લક્ષણં કિં કિયત્કાલં ભાવ્યં વા તદ્યુતૈર્નરૈઃ ॥ ૨,૫.

ગરુડએ પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, આને અશુદ્ધિ કહે છે. અશુદ્ધિના લક્ષણો શું છે? એ કેટલો સમય રહે છે અને કોને પાળવું જોઈએ?'

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અપનોદ્યન્ત્વિદં કાલાદિભિરાશુ નિષેધકૃત્ । પિણ્ડાધ્યયનદાનાદેઃ પુઙ્ગતોઽતિશયો હિ તત્ ॥ ૨,૫.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: 'આ અશુદ્ધિ નિર્ધારિત સમય અને નિયમોથી ઝડપથી દૂર થઈ જાય છે; ખાસ કરીને પિંડદાન, પાઠ અને દાનમાં તો વધુ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.'

દશાહં શાવમાશૌચં સપિણ્ડેષુ વિધીયતે । જનનેઽપ્યેવમેવ સ્યાન્નિપુણં શુદ્ધિમિચ્છતામ્ ॥ ૨,૫.

સગાંઓમાં મૃત્યુથી થતી અશુદ્ધિ દસ દિવસ સુધી રહે છે; જન્મ સમયે પણ, જે સંપૂર્ણ શુદ્ધિ ઈચ્છે છે, તેમને માટે પણ એટલો જ સમય છે.

જન્મન્યેકોદકાનાન્તુત્રિરાત્રાચ્છુદ્ધિરિષ્યતે । શાવસ્ય શેષાચ્છુધ્યન્તિ ત્ર્યહાદુદકદાયિનઃ ॥ ૨,૫.

માત્ર પાણીના સંબંધવાળાઓ માટે જન્મ સમયે ત્રણ રાત પછી શુદ્ધિ મળે છે; મૃત્યુ સમયે, પાણી આપનારને પણ ત્રણ રાત પછી શુદ્ધિ મળે છે.

આદન્તજનનત્સદ્ય આ ચૌલાન્નૈશિકી સ્મૃતા । ત્રિરાત્રમા વ્રતાદેશાદ્દશરાત્રમતઃ પરમ્ ॥ ૨,૫.

દાંતવાળું બાળક જન્મે ત્યારે કે મુંડન પછી, માત્ર એક રાતની અશુદ્ધિ ગણાય છે; વ્રતવાળાઓ માટે ત્રણ રાત અને બીજાઓ માટે દસ રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આશૌચં તે સમાખ્યાતં સંક્ષેપાત્પ્રકૃતં બ્રુવે । જલં ત્રિદિવમાકાશે સ્થાપ્યં ક્ષીરઞ્ચ મૃન્મયે ॥ ૨,૫.

હું તને સંક્ષિપ્તમાં અશુદ્ધિના મુખ્ય નિયમો સમજાવ્યા છે; પાણી ખુલ્લા આકાશ નીચે રાખવું અને દૂધ માટીના વાસણમાં રાખવું જોઈએ.