ગરુડપુરાણમ્

તામ્રપાત્રં તિલૈઃ પૂર્ણં સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ । દદ્યાદ્બ્રાહ્મણમુખ્યાય પદદાનં તથૈચ

તિલથી ભરેલું તામ્રપાત્ર, સોનાં અને દક્ષિણાસહીત, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને આપવું, અને પગરખાં પણ દાનમાં આપવું.

યમોદ્દેશેતિલાંલ્લૌહં તતો દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્ । એવં વિષ્ણુબલિં દત્ત્વા યથાશક્ત્યા વિધાનતઃ

યમ માટે તિલ અને લોખંડ આપવું, પછી દક્ષિણાં આપવી; અને પછી વિષ્ણુબલિ નિયમ પ્રમાણે અને પોતાની શક્તિ મુજબ કરવી.

સમુદ્ધરતિ તત્ક્ષિપ્રં નાત્ર કાર્યા વિચારણ નાગદંશાન્મૃતો યસ્તુ વિશેષસ્તન્તુ મે શૃણુ

આ રીતે કરવાથી તરત જ ઉદ્ધાર થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. હવે, સાપના દંશથી મૃત્યુ પામેલા માટે ખાસ નિયમ સાંભળ.

સુવર્ણભારનિષ્પન્નં નાગં કૃત્વા તથૈવ ગામ્ । વિપ્રાય દત્ત્વા વિધિવત્પિતુરાનૃણ્યમાપ્નુયાત્

સોનાના વજનથી સાપ અને ગાય બનાવી, યોગ્ય રીતે બ્રાહ્મણને આપવાથી પિતૃઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે.

એવં સર્પબલિં દત્ત્વા સર્પદોષાદ્વિમુચ્યતે । પશ્ચાત્પુત્તલકં કાર્યં સર્વોષધિસમન્વિતમ્

આ રીતે સાપનું બલિ આપવાથી સાપદોષથી મુક્તિ મળે છે; પછી સર્વ ઔષધિથી પુતલિકા બનાવવી.

પલાશસ્ય ચ વૃન્તાનાં વિભાગં શૃણુ કાશ્યપ । કૃષ્ણાજિનં સમાસ્તીર્ય કુશૈશ્ચ પુરુષાકૃતિમ્

હવે, કાશ્યપ, પલાશના ડાંગરની વ્યવસ્થા સાંભળ; કાળાં મૃગચર્મ પાથરી, કુશથી મનુષ્યની આકાર આપવો.

શતત્રયેણ ષષ્ટ્યા ચ વૃન્તૈઃ પ્રોક્તોઽસ્થિસઞ્ચયઃ । વિન્યસ્ય તાનિ વૃન્તાનિ અઙ્ગેષ્વેષુ પૃથક્પૃથક્

ત્રણસો સાઠ પલાશના ડાંગરથી અસ્થિ સંચય કહેવાય છે; તે ડાંગરો અંગો પર અલગ-અલગ ગોઠવવા.

ચત્વારિંશચ્છિરોભાગે ગ્રીવાયાં દશ વિન્યસેત્ । વિંશત્યુરઃ સ્થલે દદ્યાદ્વિંશતિઞ્જઠરે તથા

માથામાં ચાલીસ હાડકાં, ગળામાં દસ, છાતીમાં વીસ અને પેટમાં પણ વીસ હાડકાં રાખવા.

બાહુદ્વયે શતં દદ્યાત્કટિદેશે ચ વિંશતિમ્ । ઊરુદ્વયે શતઞ્ચાપિ ત્રિંશજ્જઙ્ઘાદ્વયે ન્યસેત્

બન્ને હાથમાં સો હાડકાં, કમરના ભાગે વીસ, બન્ને જાંઘમાં સો અને બન્ને પિંડળીમાં ત્રીસ હાડકાં મૂકવા.

દદ્યાચ્ચતુષ્ટયં શિશ્ને ષડ્દદ્યાદ્વૃષાણદ્વયે । દશ પાદાઙ્ગુલીભાગે એવમસ્થીનિ વિન્યસેત્

લિંગમાં ચાર, બન્ને વૃષણમાં છ અને પગની બોટીઓમાં દસ હાડકાં ગોઠવવા. આ રીતે હાડકાંની વ્યવસ્થા કરવી.

નારિકેલં શિરઃ સ્થાનેં તુમ્બં દદ્યાચ્ચ તાલુકે । પઞ્ચરત્નં મુખે દદ્યાજ્જિહ્વાયાં કદલીફલમ્

માથાની જગ્યાએ નાળિયેર, તાળુ પર દુધી, મોઢામાં પાંચ રત્ન અને જીભ પર કેળાનું ફળ મુકવું.

અન્ત્રેષુ નાલિકં તદ્યાદ્વાલુકાઙ્ઘ્રાણે એવ ચ । વસાયાં મૃત્તિકાં દદ્યાદ્ધરિતાલમનઃ શિલાઃ

આંતરમાં નળી, નાકમાં રેતી, ચરબીમાં માટી અને સાથે હરિતાળ તથા અભ્રક મૂકવું.

પારદં રેતસઃ સ્થાને પુરીષે પિત્તલં તથા । મનઃ શિલા તથા ગાત્રે તિલપક્વન્તુ સન્ધિષુ

વીર્યની જગ્યાએ પારદ, વિસર્જનમાં પિત્તલ, શરીરે અભ્રક અને સાંધામાં તલના ખલ મૂકવા.

યવપિષ્ટં યથા માંસે મધુ શોણિતમેવ ચ । કેશેષુ ચ જટાજૂટં ત્વચાયાઞ્ચ મૃગત્વચમ્

માસ માટે જૌનો લોટ, રક્ત માટે મધ, વાળ માટે જટાવાળું, અને ચામડી માટે હરણની ખાલ રાખવી.

કર્ણયોસ્તાલપત્રઞ્ચ સ્તનયોશ્ચૈવ ગુઞ્જિકાઃ । નાસાયાં શતપત્રઞ્ચ કમલં નાભિમણ્ડલે

કાનમાં તાડપત્ર, સ્તન પર ગુંજના દાણા, નાકના ટોચે કમળ અને નાભિ પર પણ કમળ મૂકવું.

વૃન્તાકં વૃષણદ્વન્દ્વે લિઙ્ગે સ્યાદ્ગૃઞ્જનં શુભમ્ । ઘૃતં નાભ્યાં પ્રદેયં સ્યાત્કૌ પીને ચ ત્રપુસ્મૃતમ્

વૃષણમાં વાંગણ, લિંગ પર કલાંજી, નાભિમાં ઘી અને નિતંબ પર ટાંબુ મૂકવું.

મૌક્તિકં સ્તનયોર્મૂર્ધ્નિ કુઙ્કુમેવ વિલેપનમ્ । કર્પૂરાગુરુધૂપૈશ્ચ શુભૈર્માલ્યૈઃ સુગન્ધિભિઃ

સ્તન અને માથા પર મોતી, લિપણ માટે કુંકુ, અને સુગંધ માટે કપૂર, અગરૂ અને શુભ ફૂલોની વણાવેલી માળા રાખવી.

પરિધાનં પટ્ટસૂત્રંહૃદયે ચૈવ વિન્યસેત્ । ઋદ્ધિવૃદ્ધી ભુજૌ દ્વૌ ચ ચક્ષુર્ભ્યાઞ્ચ કપર્દકમ્

વસ્ત્ર તરીકે પટ્ટાનું સૂત્ર, બન્ને હાથમાં સમૃદ્ધિ અને વૃદ્ધિ, અને આંખોમાં શંખનું આભૂષણ મૂકવું.

દન્તેષુ દાડિમીબીજાન્યઙ્ગુલીષુ ચ ચમ્પકમ્ । સિન્દૂરં નેત્રકોણે ચ તામ્બૂલાદ્યુપહારકમ્

દાંતમાં દાડમના દાણા, આંગળીઓમાં ચંપા, આંખના ખૂણે સિંઘાર અને તાંબૂલ તથા અન્ય ભેટો આપવી.

સર્વૌષદિયુતં પ્રેતં કૃત્વા પૂજાં યથોદિતામ્ । સાગ્નિકે ચાપિ વિધિના યજ્ઞપાત્રં ન્યસ્યેત્ક્રમાત્

બધી ઔષધિઓથી પાત્ર બનાવી, વિધિ મુજબ પૂજા કરીને, પછી ક્રમશઃ અગ્નિસહીત યજ્ઞપાત્ર મૂકવું.

સ્ત્રિયઃ પુનન્તુ મ શિર ઇમં મે વરુણેન ચ । પ્રેતસ્ય પાવનં કૃત્વા શાલગ્રામશિલોદકૈઃ

આ માથું સ્ત્રીઓ અને વરુણના જળથી શુદ્ધ કરાવવું, અને પ્રેતને શાલગ્રામના જળથી પવિત્ર કરવું.

વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય દાતવ્યા સુશીલા ગૌઃ પયસ્વિની । તિલા લૌહં હિરણ્યઞ્ચ કર્પાસં લવણં તથા

વિષ્ણુને અર્પણ કરીને સદાચારવાળી દૂધ આપતી ગાય, તલ, લોખંડ, સોનુ, કપાસ અને મીઠું દાન કરવું.

સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવ એકૈકં પાવનં સ્મૃતમ્ । તિલપાત્રં તતો દદ્યાત્પદદાનં તથૈવ ચ

સાત પ્રકારના અનાજ, જમીન અને ગાય દરેક પવિત્ર માનવામાં આવે છે; પછી તલનું પાત્ર અને પગનું દાન કરવું.

કર્તવ્યં વૈષ્ણવં શ્રાદ્ધં પ્રેતમુક્ત્યર્થમાત્મનઃ । પ્રેતમોક્ષં તતઃ કુર્યાદ્ધૃદિ વિષ્ણું પ્રકલ્પ્યચ

પ્રેતમુક્તિ માટે વૈષ્ણવ શ્રાદ્ધ કરવું; પછી હૃદયમાં વિષ્ણુને સ્થિર કરીને પ્રેતને મોક્ષ આપવો.

એવં પુત્તલકં કૃત્વા દાહયેદ્વિધિપૂર્વકમ્ । તચ્છ્રુદ્ધયે તુ સંસ્કર્તા પુત્રાદિર્નિષ્કૃતિં ચરેત્

આ રીતે પুতળું બનાવી, વિધિપૂર્વક દહન કરવું; પછી તેની શુદ્ધિ માટે પુત્ર કે અન્ય સગાએ પ્રાયશ્ચિત કરવું.

ત્રીન્કૃચ્છ્રાન્ષડ્દ્વાદશ ચ તથા પઞ્ચદશાપિ ચ । પ્રાયશ્ચિત્તનિમિત્તાનુસારેણ વિપ્રવત્સ્મૃતઃ

ત્રણ, છ, બાર અને પંદર — બ્રાહ્મણ માટે પ્રાયશ્ચિત્તના કારણ પ્રમાણે આ સંખ્યા જણાવવામાં આવી છે.

અશક્તૌ ગોહિરણ્યાદિ પ્રત્યામ્નાયં ચરેદપિ । આત્મનોઽનધિકારિત્વે શુદ્ધિમેવં ચરેદ્વુન્ધઃ

ગાય, સોનાં કે એવાં દાન આપવાની શક્તિ ન હોય તો, નિયમિત વિધિ કરવી જોઈએ; અને પોતે અયોગ્ય હોય તો, આવું કરીને પવિત્રતા મેળવવી જોઈએ.

અશુદ્ધેન તુ યદ્દત્તમુદ્દિશ્યાશુદ્ધિમેવ ચ । નોપતિષ્ઠતિ તત્સર્વમન્તરિક્ષે વિનશ્યતિ

અશુદ્ધ મનુષ્યે આપેલું કે શુદ્ધિ માટે આપેલું પણ અશુદ્ધ હોય, તો એનું કોઈ ફળ મળતું નથી; એ બધું મધ્યમાં જ નષ્ટ થઈ જાય છે.

શુદ્ધિં સમ્પાદ્ય કર્તવ્યં દહનાદ્યૌર્ધ્વદેહિકમ્ । અકૃત્વા નિષ્કૃતિં યસ્તુ કુરુતે દહનાદિકમ્

પહેલાં શુદ્ધિ મેળવીને અંત્યવિધિ અને અન્ય ક્રિયાઓ કરવી જોઈએ; જો પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યા વિના એ વિધિ કરે તો, એ વ્યર્થ જાય છે.