ગરુડપુરાણમ્

જિતેન્દ્રિયમના ભૂત્વા શુચિષ્માન્ધર્મતત્પરઃ । ભક્ત્યા તત્ર પ્રકુર્વીત શ્રાદ્ધાન્યેકાદશૈવ તુ

ઇન્દ્રિય અને મન પર જીત મેળવી, શુદ્ધ અને ધર્મમાં તત્પર રહી, ત્યાં ભક્તિપૂર્વક અગિયાર શ્રાદ્ધ વિધિ કરવી.

સર્વકર્મવિધાને એકૈકાગ્રે સમાહિતઃ । તોયવ્રીહિયવાન્દદ્યાદ્ગોધૂમાંશ્ચ પ્રિયઙ્ગવઃ

બધા કર્મો કરતી વખતે એકાગ્ર ચિત્તથી, પાણી, ચોખા, જવ, ઘઉં અને પ્રિયંગુના દાણા અર્પણ કરવા.

હવિષ્યાન્નં શુભં મુદ્રાં છત્રોષ્ણીષે ચ દાપયેત્ । દાપયેત્સર્વસંસ્યાનિ ક્ષીરં ક્ષૌદ્રસમાન્વિતમ્

શુભ પાકેલું અન્ન, મુદ્રા, છત્રી અને પાગ આપી, દાનમાં બધું જરૂરી સામાન, દૂધ અને મધ સાથે આપવું.

વસ્ત્રોપાનહસંયુક્તં દદ્યાદષ્ટવિધં પદમ્ । દ્પયેત્સર્વપાપેભ્યો ન કુર્યાત્પઙ્ક્તિવઞ્ચનમ્

વસ્ત્ર અને પગરખાં સહિત આઠ પ્રકારના દાન આપવું, બધું પાપોથી મુક્તિ માટે આપવું અને પંક્તિમાં ક્યારેય છેતરપિંડી ન કરવી.

ભૂમૌ સ્થિતેષુ પિણ્ડેષુ ગન્ધપુષ્પાક્ષતાન્વિતમ્ । દાતવ્યં સર્વંવિપ્રેભ્યો વેદશાસ્ત્રવિધાનતઃ

જ્યારે પિંડ જમીન પર સુગંધ, ફૂલ અને અક્ષત સાથે મૂકે, ત્યારે બધું વિદ્વાનોને વેદશાસ્ત્ર મુજબ આપવું.

શઙ્ખે ખડ્ગેઽથ વા તામ્રે તર્પણઞ્ચ પૃથક્પૃથક્ । ધ્યાનધારણસંયુક્તો જાનુભ્યામવનીં ગતઃ

શંખ, ખડગ કે તામા ના પાત્રમાં, ધ્યાન અને એકાગ્રતાથી, ઘૂંટણ પર બેઠા પાણીનું તર્પણ અલગ-અલગ કરવું.

ઋચા વૈ દાપયેદર્ઘમર્ઘોદ્દિષ્ટં પૃથક્પૃથક્ । બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ યમઃ પ્રેતશ્ચ પઞ્ચમઃ

વેદમંત્રથી અર્ઘ્ય પૃથકપૃથક આપવું—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, યમ અને પિતૃ—આ પાંચને.

પૃથક્કુમ્ભે તતઃ સ્થાપ્યાઃ પઞ્ચરત્નસમન્વિતાઃ । વસ્ત્રયજ્ઞોપવીતાનિ પૃથઙ્મુદ્ગાઃ પદાનિ ચ

પછી, અલગ-અલગ પાત્રમાં પાંચ રત્નોથી શોભિત કરીને, વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવિત, મગ અને પગરખાં અલગ-અલગ મૂકવા.

પઞ્ચ શ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત દેવતાનાં યથાવિધિ । જલધારાં તતઃ કુર્યાત્પિણ્ડેપિણ્ડે પૃથક્પૃથક્

દેવતાઓ માટે નિયમ પ્રમાણે પાંચ શ્રાદ્ધ કરવું, પછી દરેક પિંડ પર પાણી અલગ-અલગ ઢાળવું.

શઙ્ખે વા તામ્રપાત્રે વા અલાભે મૃન્મયે પિ વા । તિલોદકં સમાદાય સર્વોષધિમસન્વિતમ્

શંખ કે તામા ના પાત્રમાં, ન મળે તો માટીના પાત્રમાં, તિલ અને સર્વ ઔષધિ સાથે પાણી લેવા.

તામ્રપાત્રં તિલૈઃ પૂર્ણં સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ । દદ્યાદ્બ્રાહ્મણમુખ્યાય પદદાનં તથૈચ

તિલથી ભરેલું તામ્રપાત્ર, સોનાં અને દક્ષિણાસહીત, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને આપવું, અને પગરખાં પણ દાનમાં આપવું.

યમોદ્દેશેતિલાંલ્લૌહં તતો દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્ । એવં વિષ્ણુબલિં દત્ત્વા યથાશક્ત્યા વિધાનતઃ

યમ માટે તિલ અને લોખંડ આપવું, પછી દક્ષિણાં આપવી; અને પછી વિષ્ણુબલિ નિયમ પ્રમાણે અને પોતાની શક્તિ મુજબ કરવી.

સમુદ્ધરતિ તત્ક્ષિપ્રં નાત્ર કાર્યા વિચારણ નાગદંશાન્મૃતો યસ્તુ વિશેષસ્તન્તુ મે શૃણુ

આ રીતે કરવાથી તરત જ ઉદ્ધાર થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. હવે, સાપના દંશથી મૃત્યુ પામેલા માટે ખાસ નિયમ સાંભળ.

સુવર્ણભારનિષ્પન્નં નાગં કૃત્વા તથૈવ ગામ્ । વિપ્રાય દત્ત્વા વિધિવત્પિતુરાનૃણ્યમાપ્નુયાત્

સોનાના વજનથી સાપ અને ગાય બનાવી, યોગ્ય રીતે બ્રાહ્મણને આપવાથી પિતૃઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે.

એવં સર્પબલિં દત્ત્વા સર્પદોષાદ્વિમુચ્યતે । પશ્ચાત્પુત્તલકં કાર્યં સર્વોષધિસમન્વિતમ્

આ રીતે સાપનું બલિ આપવાથી સાપદોષથી મુક્તિ મળે છે; પછી સર્વ ઔષધિથી પુતલિકા બનાવવી.

પલાશસ્ય ચ વૃન્તાનાં વિભાગં શૃણુ કાશ્યપ । કૃષ્ણાજિનં સમાસ્તીર્ય કુશૈશ્ચ પુરુષાકૃતિમ્

હવે, કાશ્યપ, પલાશના ડાંગરની વ્યવસ્થા સાંભળ; કાળાં મૃગચર્મ પાથરી, કુશથી મનુષ્યની આકાર આપવો.

શતત્રયેણ ષષ્ટ્યા ચ વૃન્તૈઃ પ્રોક્તોઽસ્થિસઞ્ચયઃ । વિન્યસ્ય તાનિ વૃન્તાનિ અઙ્ગેષ્વેષુ પૃથક્પૃથક્

ત્રણસો સાઠ પલાશના ડાંગરથી અસ્થિ સંચય કહેવાય છે; તે ડાંગરો અંગો પર અલગ-અલગ ગોઠવવા.

ચત્વારિંશચ્છિરોભાગે ગ્રીવાયાં દશ વિન્યસેત્ । વિંશત્યુરઃ સ્થલે દદ્યાદ્વિંશતિઞ્જઠરે તથા

માથામાં ચાલીસ હાડકાં, ગળામાં દસ, છાતીમાં વીસ અને પેટમાં પણ વીસ હાડકાં રાખવા.

બાહુદ્વયે શતં દદ્યાત્કટિદેશે ચ વિંશતિમ્ । ઊરુદ્વયે શતઞ્ચાપિ ત્રિંશજ્જઙ્ઘાદ્વયે ન્યસેત્

બન્ને હાથમાં સો હાડકાં, કમરના ભાગે વીસ, બન્ને જાંઘમાં સો અને બન્ને પિંડળીમાં ત્રીસ હાડકાં મૂકવા.

દદ્યાચ્ચતુષ્ટયં શિશ્ને ષડ્દદ્યાદ્વૃષાણદ્વયે । દશ પાદાઙ્ગુલીભાગે એવમસ્થીનિ વિન્યસેત્

લિંગમાં ચાર, બન્ને વૃષણમાં છ અને પગની બોટીઓમાં દસ હાડકાં ગોઠવવા. આ રીતે હાડકાંની વ્યવસ્થા કરવી.

નારિકેલં શિરઃ સ્થાનેં તુમ્બં દદ્યાચ્ચ તાલુકે । પઞ્ચરત્નં મુખે દદ્યાજ્જિહ્વાયાં કદલીફલમ્

માથાની જગ્યાએ નાળિયેર, તાળુ પર દુધી, મોઢામાં પાંચ રત્ન અને જીભ પર કેળાનું ફળ મુકવું.

અન્ત્રેષુ નાલિકં તદ્યાદ્વાલુકાઙ્ઘ્રાણે એવ ચ । વસાયાં મૃત્તિકાં દદ્યાદ્ધરિતાલમનઃ શિલાઃ

આંતરમાં નળી, નાકમાં રેતી, ચરબીમાં માટી અને સાથે હરિતાળ તથા અભ્રક મૂકવું.

પારદં રેતસઃ સ્થાને પુરીષે પિત્તલં તથા । મનઃ શિલા તથા ગાત્રે તિલપક્વન્તુ સન્ધિષુ

વીર્યની જગ્યાએ પારદ, વિસર્જનમાં પિત્તલ, શરીરે અભ્રક અને સાંધામાં તલના ખલ મૂકવા.

યવપિષ્ટં યથા માંસે મધુ શોણિતમેવ ચ । કેશેષુ ચ જટાજૂટં ત્વચાયાઞ્ચ મૃગત્વચમ્

માસ માટે જૌનો લોટ, રક્ત માટે મધ, વાળ માટે જટાવાળું, અને ચામડી માટે હરણની ખાલ રાખવી.

કર્ણયોસ્તાલપત્રઞ્ચ સ્તનયોશ્ચૈવ ગુઞ્જિકાઃ । નાસાયાં શતપત્રઞ્ચ કમલં નાભિમણ્ડલે

કાનમાં તાડપત્ર, સ્તન પર ગુંજના દાણા, નાકના ટોચે કમળ અને નાભિ પર પણ કમળ મૂકવું.

વૃન્તાકં વૃષણદ્વન્દ્વે લિઙ્ગે સ્યાદ્ગૃઞ્જનં શુભમ્ । ઘૃતં નાભ્યાં પ્રદેયં સ્યાત્કૌ પીને ચ ત્રપુસ્મૃતમ્

વૃષણમાં વાંગણ, લિંગ પર કલાંજી, નાભિમાં ઘી અને નિતંબ પર ટાંબુ મૂકવું.

મૌક્તિકં સ્તનયોર્મૂર્ધ્નિ કુઙ્કુમેવ વિલેપનમ્ । કર્પૂરાગુરુધૂપૈશ્ચ શુભૈર્માલ્યૈઃ સુગન્ધિભિઃ

સ્તન અને માથા પર મોતી, લિપણ માટે કુંકુ, અને સુગંધ માટે કપૂર, અગરૂ અને શુભ ફૂલોની વણાવેલી માળા રાખવી.

પરિધાનં પટ્ટસૂત્રંહૃદયે ચૈવ વિન્યસેત્ । ઋદ્ધિવૃદ્ધી ભુજૌ દ્વૌ ચ ચક્ષુર્ભ્યાઞ્ચ કપર્દકમ્

વસ્ત્ર તરીકે પટ્ટાનું સૂત્ર, બન્ને હાથમાં સમૃદ્ધિ અને વૃદ્ધિ, અને આંખોમાં શંખનું આભૂષણ મૂકવું.

દન્તેષુ દાડિમીબીજાન્યઙ્ગુલીષુ ચ ચમ્પકમ્ । સિન્દૂરં નેત્રકોણે ચ તામ્બૂલાદ્યુપહારકમ્

દાંતમાં દાડમના દાણા, આંગળીઓમાં ચંપા, આંખના ખૂણે સિંઘાર અને તાંબૂલ તથા અન્ય ભેટો આપવી.