ગરુડપુરાણમ્

તત્તુ દુર્મરણં જ્ઞેયં યચ્ચ જાતં વિધૈં વિના । તેન પાપેન નરકાન્ ભુક્ત્વા પ્રેતત્વભાગિનઃ

આ બધાં મૃત્યુ અસામાન્ય ગણાય છે. આવા લોકો વિધિવિહોણા મૃત્યુ પામે છે, તેઓ નરકમાં દુઃખ ભોગવીને ભૂત બની જાય છે.

ન તેષાં કારયેદ્દાહં સૂતકં નોદકક્રિયામ્ । ન વિધાનં મૃતાદ્યઞ્ચ ન કુર્યા દૌર્ધ્વદૈહિકમ્

એવા લોકો માટે દાહ વિધિ, સૂતક, જળ તર્પણ, શ્રાદ્ધ કે અન્ય કોઈ પણ ઉત્તરક્રિયા કરવી નહીં.

ન પિણ્ડદાનં કર્તવ્યં પ્રમાદાચ્ચેત્કરોતિ હિ । નોપતિષ્ઠતિ તત્સર્વમન્તરિક્ષે વિનશ્યતિ

એવા લોકો માટે પિંડદાન પણ કરવું નહીં; જો અજાણતા કરાય તો એનું ફળ તેમને મળતું નથી—બધું આકાશમાં જ નષ્ટ થઈ જાય છે.

અતસ્તસ્ય સુતૈઃ પૌત્ત્રૈઃ સપિણ્ડૈઃ શુભમિચ્છુભિઃ । નારાયણબલિઃ કાર્યો લોકગર્હાભિયા ખગ

એટલે એમના પુત્ર, પૌત્ર અને સગાંઓએ, જો એમની કલ્યાણ ઈચ્છે, તો લોકનિંદાથી બચવા માટે નારાયણબલિ કરવું જોઈએ, હે પંખી.

તથા તેષાં ભવેચ્છૌચં નાન્યથેત્યબ્રવીદ્યમઃ । કૃતે નારાયણબલાવૌર્ધ્વદેહિકયોગ્યતા

એમના માટે શુદ્ધિ ફક્ત આ રીતે જ થાય છે, એમ યમરાજે કહ્યું છે; નારાયણબલિ કર્યા પછી જ ઉત્તરક્રિયા માટે યોગ્યતા મળે છે.

તસ્ય સુદ્ધિકરં કર્મ તદ્ભવેન્ન તદન્યથા । નારાયણબલિં સમ્યક્તીર્થે સર્વં પ્રક્પયેત્

એમના માટે શુદ્ધિ લાવતું કર્મ ફક્ત નારાયણબલિ જ છે; બીજું કંઈ નહીં. આ બલિ પવિત્ર સ્થળે યોગ્ય રીતે કરવું જોઈએ.

કૃષ્ણાગ્રે કારયેદ્બિપ્રૈર્યેન પૂતો ભવેન્નરઃ । પૂર્વન્તુ તર્પણં કાર્યં વિપ્રૈઃ પૌરાણવૈદિકૈઃ

કૃષ્ણમૂર્તિ સામે, બ્રાહ્મણો દ્વારા, મૃતકની શુદ્ધિ માટે, પુરાણ અને વેદ જાણનારા બ્રાહ્મણો દ્વારા પહેલા તર્પણ કરવું જોઈએ.

સર્વૌષધ્યક્ષતૈર્મિશ્રૈર્વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય તર્પયેત્ । કાર્યં પુરુષસૂક્તેન મન્ત્રૈર્વા વૈષ્ણવૈરપિ

બધી ઔષધિઓ અને અખંડિત અક્ષત સાથે, વિષ્ણુને સમર્પિત કરીને તર્પણ કરવું; પુરુષસૂક્ત કે વૈષ્ણવ મંત્રોથી પણ કરી શકાય.

દક્ષિણાભિમુખો ભૂત્વા પ્રેતં વિષ્ણુમિતિ સ્મરન્ । અનાદિનિધનો દેવઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ

દક્ષિણ દિશા તરફ મોખું કરીને, વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને—જે અનાદિ, અનંત, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર છે—મૃતકને તર્પણ કરવું.

અક્ષયઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રેતમોક્ષપ્રદો ભવ । તર્પણસ્યાવસાને સ્યાદ્વીતરાગો વિમત્સરઃ

હે કમળની આંખોવાળા, અક્ષય, પિતૃઓને મુક્તિ આપનાર, તર્પણ પૂરા થયા પછી તું રાગ-દ્વેષથી મુક્ત થા.

જિતેન્દ્રિયમના ભૂત્વા શુચિષ્માન્ધર્મતત્પરઃ । ભક્ત્યા તત્ર પ્રકુર્વીત શ્રાદ્ધાન્યેકાદશૈવ તુ

ઇન્દ્રિય અને મન પર જીત મેળવી, શુદ્ધ અને ધર્મમાં તત્પર રહી, ત્યાં ભક્તિપૂર્વક અગિયાર શ્રાદ્ધ વિધિ કરવી.

સર્વકર્મવિધાને એકૈકાગ્રે સમાહિતઃ । તોયવ્રીહિયવાન્દદ્યાદ્ગોધૂમાંશ્ચ પ્રિયઙ્ગવઃ

બધા કર્મો કરતી વખતે એકાગ્ર ચિત્તથી, પાણી, ચોખા, જવ, ઘઉં અને પ્રિયંગુના દાણા અર્પણ કરવા.

હવિષ્યાન્નં શુભં મુદ્રાં છત્રોષ્ણીષે ચ દાપયેત્ । દાપયેત્સર્વસંસ્યાનિ ક્ષીરં ક્ષૌદ્રસમાન્વિતમ્

શુભ પાકેલું અન્ન, મુદ્રા, છત્રી અને પાગ આપી, દાનમાં બધું જરૂરી સામાન, દૂધ અને મધ સાથે આપવું.

વસ્ત્રોપાનહસંયુક્તં દદ્યાદષ્ટવિધં પદમ્ । દ્પયેત્સર્વપાપેભ્યો ન કુર્યાત્પઙ્ક્તિવઞ્ચનમ્

વસ્ત્ર અને પગરખાં સહિત આઠ પ્રકારના દાન આપવું, બધું પાપોથી મુક્તિ માટે આપવું અને પંક્તિમાં ક્યારેય છેતરપિંડી ન કરવી.

ભૂમૌ સ્થિતેષુ પિણ્ડેષુ ગન્ધપુષ્પાક્ષતાન્વિતમ્ । દાતવ્યં સર્વંવિપ્રેભ્યો વેદશાસ્ત્રવિધાનતઃ

જ્યારે પિંડ જમીન પર સુગંધ, ફૂલ અને અક્ષત સાથે મૂકે, ત્યારે બધું વિદ્વાનોને વેદશાસ્ત્ર મુજબ આપવું.

શઙ્ખે ખડ્ગેઽથ વા તામ્રે તર્પણઞ્ચ પૃથક્પૃથક્ । ધ્યાનધારણસંયુક્તો જાનુભ્યામવનીં ગતઃ

શંખ, ખડગ કે તામા ના પાત્રમાં, ધ્યાન અને એકાગ્રતાથી, ઘૂંટણ પર બેઠા પાણીનું તર્પણ અલગ-અલગ કરવું.

ઋચા વૈ દાપયેદર્ઘમર્ઘોદ્દિષ્ટં પૃથક્પૃથક્ । બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ યમઃ પ્રેતશ્ચ પઞ્ચમઃ

વેદમંત્રથી અર્ઘ્ય પૃથકપૃથક આપવું—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, યમ અને પિતૃ—આ પાંચને.

પૃથક્કુમ્ભે તતઃ સ્થાપ્યાઃ પઞ્ચરત્નસમન્વિતાઃ । વસ્ત્રયજ્ઞોપવીતાનિ પૃથઙ્મુદ્ગાઃ પદાનિ ચ

પછી, અલગ-અલગ પાત્રમાં પાંચ રત્નોથી શોભિત કરીને, વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવિત, મગ અને પગરખાં અલગ-અલગ મૂકવા.

પઞ્ચ શ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત દેવતાનાં યથાવિધિ । જલધારાં તતઃ કુર્યાત્પિણ્ડેપિણ્ડે પૃથક્પૃથક્

દેવતાઓ માટે નિયમ પ્રમાણે પાંચ શ્રાદ્ધ કરવું, પછી દરેક પિંડ પર પાણી અલગ-અલગ ઢાળવું.

શઙ્ખે વા તામ્રપાત્રે વા અલાભે મૃન્મયે પિ વા । તિલોદકં સમાદાય સર્વોષધિમસન્વિતમ્

શંખ કે તામા ના પાત્રમાં, ન મળે તો માટીના પાત્રમાં, તિલ અને સર્વ ઔષધિ સાથે પાણી લેવા.

તામ્રપાત્રં તિલૈઃ પૂર્ણં સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ । દદ્યાદ્બ્રાહ્મણમુખ્યાય પદદાનં તથૈચ

તિલથી ભરેલું તામ્રપાત્ર, સોનાં અને દક્ષિણાસહીત, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને આપવું, અને પગરખાં પણ દાનમાં આપવું.

યમોદ્દેશેતિલાંલ્લૌહં તતો દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્ । એવં વિષ્ણુબલિં દત્ત્વા યથાશક્ત્યા વિધાનતઃ

યમ માટે તિલ અને લોખંડ આપવું, પછી દક્ષિણાં આપવી; અને પછી વિષ્ણુબલિ નિયમ પ્રમાણે અને પોતાની શક્તિ મુજબ કરવી.

સમુદ્ધરતિ તત્ક્ષિપ્રં નાત્ર કાર્યા વિચારણ નાગદંશાન્મૃતો યસ્તુ વિશેષસ્તન્તુ મે શૃણુ

આ રીતે કરવાથી તરત જ ઉદ્ધાર થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. હવે, સાપના દંશથી મૃત્યુ પામેલા માટે ખાસ નિયમ સાંભળ.

સુવર્ણભારનિષ્પન્નં નાગં કૃત્વા તથૈવ ગામ્ । વિપ્રાય દત્ત્વા વિધિવત્પિતુરાનૃણ્યમાપ્નુયાત્

સોનાના વજનથી સાપ અને ગાય બનાવી, યોગ્ય રીતે બ્રાહ્મણને આપવાથી પિતૃઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે.

એવં સર્પબલિં દત્ત્વા સર્પદોષાદ્વિમુચ્યતે । પશ્ચાત્પુત્તલકં કાર્યં સર્વોષધિસમન્વિતમ્

આ રીતે સાપનું બલિ આપવાથી સાપદોષથી મુક્તિ મળે છે; પછી સર્વ ઔષધિથી પુતલિકા બનાવવી.

પલાશસ્ય ચ વૃન્તાનાં વિભાગં શૃણુ કાશ્યપ । કૃષ્ણાજિનં સમાસ્તીર્ય કુશૈશ્ચ પુરુષાકૃતિમ્

હવે, કાશ્યપ, પલાશના ડાંગરની વ્યવસ્થા સાંભળ; કાળાં મૃગચર્મ પાથરી, કુશથી મનુષ્યની આકાર આપવો.

શતત્રયેણ ષષ્ટ્યા ચ વૃન્તૈઃ પ્રોક્તોઽસ્થિસઞ્ચયઃ । વિન્યસ્ય તાનિ વૃન્તાનિ અઙ્ગેષ્વેષુ પૃથક્પૃથક્

ત્રણસો સાઠ પલાશના ડાંગરથી અસ્થિ સંચય કહેવાય છે; તે ડાંગરો અંગો પર અલગ-અલગ ગોઠવવા.

ચત્વારિંશચ્છિરોભાગે ગ્રીવાયાં દશ વિન્યસેત્ । વિંશત્યુરઃ સ્થલે દદ્યાદ્વિંશતિઞ્જઠરે તથા

માથામાં ચાલીસ હાડકાં, ગળામાં દસ, છાતીમાં વીસ અને પેટમાં પણ વીસ હાડકાં રાખવા.

બાહુદ્વયે શતં દદ્યાત્કટિદેશે ચ વિંશતિમ્ । ઊરુદ્વયે શતઞ્ચાપિ ત્રિંશજ્જઙ્ઘાદ્વયે ન્યસેત્

બન્ને હાથમાં સો હાડકાં, કમરના ભાગે વીસ, બન્ને જાંઘમાં સો અને બન્ને પિંડળીમાં ત્રીસ હાડકાં મૂકવા.