ગરુડપુરાણમ્

અશ્રુપાતં ન કુર્વીત દત્ત્વા દાહજલાઞ્જલિમ્ । શ્લેષ્માશ્રુ બાન્ધવૈર્મુક્તં પ્રેતો ભુઙ્ક્તે યતોઽવશઃ

દાહ માટે જળાંજલિ આપ્યા પછી રડવું નહીં. કારણ કે, સંબંધીઓના આંસુ અને કફથી પ્રેત બેચારો બાંધાયેલો રહે છે.

અતો ન રોદિતવ્યં હિ ક્રિયાઃ કાર્યાઃ સ્વશક્તિતઃ । તતસ્તેષૂપવિષ્ટેષુ પુરાણજ્ઞઃ સુકૃત્સ્વકઃ

આથી, રડવું નહીં, અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે વિધિઓ કરવી. પછી, બધા બેઠા હોય ત્યારે, જે પુરાતન રીત જાણે છે અને સારા છે, તે બોલે.

શોકાપનોદં કુર્વીત સંસારાનિત્યતાં બ્રુવન્ । માનુષ્યે કદલીસ્તન્ભે અસારે સારમાર્ગણમ્

તે શોક દૂર કરે, સંસારની અસ્થીરતા સમજાવે: 'માનવજીવનમાં, કેળાના થડ જેવી, જે દેખાય છે તે સાચું નથી.'

કરોતિ યઃ સ સંમૂઢો જલબુદ્વદ્રસન્નિભે । પઞ્ચધા સંભૃતઃ કાયો યદિ પઞ્ચત્વમાગતઃ

જે આ રીતે વર્તે છે, તે તો પાણી પરના ફેન જેવો મૂર્ખ છે; શરીર પાંચ તત્વોથી બનેલું છે, પણ જ્યારે તેનું અંત આવે છે—

કર્મભિઃ સ્વશરીરોત્થૈસ્તત્ર કા પરિદેવના । ગન્ત્રી વસુમતી નાશમુદધિર્દૈવતાનિ ચ

પોતાના કર્મોથી જ શરીર નાશ પામે છે, તો એ માટે શોક કરવાનો શું અર્થ છે? ધરતી, સમુદ્ર અને દેવતાઓ પણ અંતે નાશ પામે છે.

ફેનપ્રખ્યઃ કથં નાશં મર્ત્યલોકો ન યાસ્યતિ । એવં સંશ્રાવયેત્તત્ર મૃદુશાદ્વલસંસ્થિતાન્

માણસોનું જીવન તો ફેન જેવું છે, પછી તેનું અંત કેમ નહીં આવે? એ રીતે ત્યાં નરમ ઘાસ પર બેઠેલા લોકોને સમજાવવું જોઈએ.

તેઽયિ સંશ્રુત્ય ગચ્છેયુર્ગૃહં બાલપુરઃ સરાઃ । વિદશ્ય ર્નિબપત્રાણિ નિયતા દ્વારિ વેશ્મનઃ

આ સાંભળીને, બાળકોને આગળ રાખીને, બધા ઘરે પાછા જાય; દર્ભા ઘાસ ફેંકતા જાય અને ઘરના દ્વારે સ્થિર ઊભા રહે.

આચમ્ય વહ્નિસલિલં ગોમયં ગૌરસર્ષપાન્ । દૂર્વાપ્રવાલં વૃષભમન્યદપ્યથ મઙ્ગલમ્

પાણી પીને, પછી અગ્નિ, પાણી, ગાયનું છાણ, ગાયનું દૂધ, રાયડા, દુર્વા ઘાસ, મોતી, વાછરડો અને બીજા શુભ ચીજવસ્તુઓ લાવે.

પ્રવિશેયુઃ સમાલભ્ય કૃત્વાશ્મનિ પદં શનૈઃ । શ્રૌતેન તુ વિધાનેન આહિતાગ્નિં દેહદ્વધઃ

આ બધાને સ્પર્શ કરીને, ધીમે ધીમે પથ્થર પર પગ મૂકી ઘરમાં પ્રવેશ કરે; પછી શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી અગ્નિમાં હોમ કરનાર ગૃહસ્થનું દાહ કરે.

ઊનદ્વિવર્ષં નિખનેન્ન કુર્યાદુદકં તતઃ । યોષિત્પતિવ્રતા યા સ્યાદ્ભર્તારં યાનુગચ્છતિ

દસ વર્ષથી નાનાં બાળકને જમીનમાં દફનાવવું, પછી પાણી અર્પણ કરવું; અને પતિવ્રતા સ્ત્રી પતિને અનુસરે છે.

પ્રયોગ પૂર્વં ભર્તારં નમસ્કૃત્યારુહેચ્ચિતિમ્ । ચિતિભ્રષ્ટા તુ યા મોહાત્સા પ્રાજાપત્યમાચરેત્

પ્રથમ પતિને વંદન કરીને, સ્ત્રીએ ચિતાએ ચઢવું; પણ જો ભ્રમથી ચિતાથી નીચે ઊતરે, તો પ્રજાપત્ય વ્રત કરવું.

તિસ્રઃ કોટ્યોર્ધકોટી ય યાનિ લોમાનિ માનુષે । તાવત્કાલં વસેત્સ્વર્ગે ભર્તારં યાનુગચ્છતિ

માણસના શરીરમાં જેટલા વાળ હોય છે—ત્રણ કરોડથી પણ વધુ—એટલા વર્ષ સુધી પતિને અનુસરનાર સ્ત્રી સ્વર્ગમાં રહે છે.

વ્યાલગ્રાહી યથા વ્યાલં બિલાદુદ્ધરતે બલાત્ । તદ્વદુદ્ધૃત્ય સા નારી તેનૈવ સહ મોદતે

જેમ સાપ પકડનાર માણસ બળજબરીથી બિલમાંથી સાપને બહાર ખેંચે છે, એમ એ સ્ત્રી પણ પતિને ઉદ્ધાર કરે છે અને સાથે આનંદ પામે છે.

તત્ર સા ભર્તૃપરમા સ્તૂયમાનાપ્સરોગણૈઃ । ક્રીડતે પતિના સાર્ધં યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

ત્યાં, પતિપ્રેમમાં લીન એ સ્ત્રી, અપ્સરાઓ દ્વારા વખાણી, પતિ સાથે રમે છે, જેટલા સમય સુધી ચૌદ ઇન્દ્રોનું રાજ્ય ચાલે છે.

બ્રહ્મઘ્નો વા કૃઘ્નો વા મિત્ત્રિઘ્નો વા ભવેત્પતિઃ । પુનાત્યવિધવા નારી તમાદાય મૃતા તુ યા

પતિ બ્રાહ્મણહંતો હોય, હત્યારો હોય કે મિત્રદ્રોહી—even તો પણ, જે વિધવા પતિને અનુસરે છે, તે તેને પવિત્ર કરે છે.

મૃતે ભર્તરિ યા નારી સમારોહેદ્ધુતાશનમ્ । સારન્ધતીસમાચારા સ્વર્ગલોકે મહીયતે

પતિના મૃત્યુ પછી, જે સ્ત્રી અરુંધતીની રીત પ્રમાણે અગ્નિમાં ચઢે છે, તે સ્વર્ગલોકમાં બહુ સન્માન પામે છે.

યાવચ્ચાગ્નૌ મૃતે પત્યૌ સ્ત્રી નાત્માનં પ્રદાહયેત્ । તાવન્ન મુચ્યતે સા હિ સ્ત્રીશરીરાત્કથઞ્ચન

જ્યાં સુધી પતિ અગ્નિમાં દહાય છે, ત્યાં સુધી સ્ત્રીએ પોતાને દહાવું ન હોય, તો એ સ્ત્રી ક્યારેય સ્ત્રીદેહમાંથી મુક્ત થતી નથી.

માતૃકં પૈતૃકં ચૈવ યત્ર ચૈવ પ્રદીયતે । કુલત્રયં પુનાત્યેષા ભર્તારં યાનુગચ્છતિ

પતિને અનુસરનાર સ્ત્રી, માતૃકુળ, પિતૃકુળ અને સાસરિયું—આ ત્રણ કુળોને પવિત્ર કરે છે.

આર્તાર્તે મુદિતે હૃષ્ટા પ્રોષિતે મલિના કૃશા । મૃતે મ્રિયેત યા પત્યૌ સા સ્ત્રી જ્ઞેયા પતિવ્રતા

સુખ-દુઃખ, આનંદ, પતિ વિદેશે હોય ત્યારે—even જો એ સ્ત્રી દુર્બળ અને કાંઈક દુઃખી હોય, પણ પતિના મૃત્યુ સમયે પોતે પણ મરે, તો એ સાચી પતિવ્રતા કહેવાય.

પૃથક્ચિતાં સમારુહ્ય ન પ્રિયા ગન્તુમર્હતિ । ક્ષત્ત્રિયાદ્યાઃ સવર્ણાશ્ચ આરોહેયુરપીહ તાઃ

પૃથક ચિતાએ ચઢીને, સ્ત્રીએ પોતાના પ્રિય પતિને જવું યોગ્ય નથી; પણ ક્ષત્રિય અને સમકક્ષ વર્ણની સ્ત્રીઓ અહીં પણ ચિતાએ ચઢી શકે છે.

ચાણ્ડાલીમવધિં કૃત્વા બ્રાહ્મણીતઃ સમો વિધિઃ । અગર્ભિણીનાં સર્વાસામબાલતાક્મે(કા)નામપિ

ચંડાળ સ્ત્રી સુધી મર્યાદા રાખીને, બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓ, ગર્ભવતી અને બાળાવસ્થાની સ્ત્રીઓ સિવાય, બધી માટે નિયમ એકસરખો છે.

દહનસ્ય વિધિઃ પ્રોક્તઃ સામાન્યેન મયા ખગ । વિશેષમપિ તસ્યાસ્ય કઞ્ચિત્કિં શ્રોતુમિચ્છતિ

હે પંખી, મેં સ્મશાન વિધિ સામાન્ય રીતે સમજાવી છે; શું તને એમાંની કોઈ ખાસ વાત જાણવા ઈચ્છા છે?

ગરુડ ઉવાચ । પ્રોષિતે તુ મૃતે સ્વામિન્યસ્થ્નિનાશમુપેયુષિ । કથં દાહઃ પ્રકર્તવ્યસ્તન્મે વદ જગત્પતે

ગરુડએ પૂછ્યું: જો માલિકે ઘરથી દૂર અવસાન પામ્યું હોય અને હાડકાં પણ ન મળતાં હોય, તો દાહ વિધિ કેવી રીતે કરવી? હે જગતના સ્વામી, મને એ કહો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અસ્થીનિ ચેન્ન લભ્યન્તે પ્રોષિતસ્ય નરસ્ય ચ । તેષાઞ્ચ હિ ગતિસ્થાનં વિધાનં કથયામ્યહમ્

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: જો કોઈ માણસે દૂર અવસાન પામ્યું હોય અને એની હાડકાં મળતી ન હોય, તો એના માટે શું કરવું એનું નિયમ અને એના આત્માની ગતિ હું સમજાવું છું.

શૃણુ તાર્ક્ષ્ય પરં ગોપ્યં પત્યુર્દુર્મરણેષુ યત્ । લઙ્ઘનૈર્યે મૃતા જીવાં દંષ્ટ્રિભિશ્ચાભિઘાતિતાઃ

હે તાર્ક્ષ્ય, જે લોકોનું મૃત્યુ અસામાન્ય રીતે થાય છે—જેમ કે પડી જવાથી, દાંતવાળાં પ્રાણીઓના દંશથી, કે મારથી—એના વિશેનું મહાન રહસ્ય સાંભળ.

કણ્ઠગ્રહે વિલગ્નાનાં ક્ષીણાનાં તુણ્ડઘાતિનામ્ । વિષાગ્નિવૃષવિપ્રેભ્યો વિષૂચ્યા ચાત્મઘાતકાઃ

જે લોકો ગળા દબાઈને, ચાંચથી ઘાયલ થઈને, ઝેરથી, અગ્નિથી, બળદથી, બ્રાહ્મણથી, મહામારીથી કે પોતે જ આત્મહત્યા કરે છે—

પતનોદ્બન્ધનજલૈર્મૃતાનાં શૃણુ સંસ્થિતિમ્ । સર્પવ્યાઘ્રૈઃ શૃઙ્ગિભિશ્ચ ઉપસર્ગોપલોદકૈઃ

પડવાથી, ફાંસેથી, પાણીમાં ડૂબી જવાથી, સાપ કે વાઘના હુમલાથી, શિંગાવાળાં પ્રાણીઓથી, દુર્ઘટનાથી કે અશુદ્ધ પાણીથી મૃત્યુ પામનારની સ્થિતિ વિશે સાંભળ.

બ્રાહ્મણૈઃ શ્વાપદૈશ્ચૈવ પતનૈર્વૃક્ષવૈદ્યુતૈઃ । નખૈર્લોહૈર્ગિરેઃ પાતૈર્ભિત્તિપાતૈર્ભૃગોસ્તથા

જે લોકો બ્રાહ્મણ, જંગલી પ્રાણી, વૃક્ષ પરથી પડવાથી, વીજળીથી, નખ, લોખંડ, પર્વત પરથી કે દિવાલ તૂટી પડવાથી કે ભૃગુ ઋષિથી મૃત્યુ પામે છે—

કટ્વાયામન્તરિક્ષે ચ ચૌરચાણ્ડાલતસ્તથા । ઉદક્યાશુનકીશૂદ્રરજકાદિવિભૂષિતાઃ

મારુસ્થલમાં, આકાશમાં, ચોર કે અછૂતના હાથથી મૃત્યુ પામે છે, કે પાણી ભરનાર, કૂતરા રાખનાર, શૂદ્ર, ધોબી વગેરેના સ્પર્શથી મૃત્યુ પામે છે—