ગરુડપુરાણમ્

કનિષ્ઠપૂર્વાઃ સ્નાનાર્થં ગચ્છેયુઃ સૂક્તજાપકાઃ । તતો જાલસમીપે તુ ગત્વા પ્રક્ષાલ્ય ચાંશુકમ્

નાના વયના અને સૂક્તો બોલનારા પહેલા સ્નાન કરવા જાય છે. પછી, પાણીના કિનારે જઈ, પોતાના કપડાં ધોઈ લે છે.

પરિધાય પુનસ્તચ્ચ બ્રૃયુસ્તં પુરુષં પ્રતિ । ઉદકં તુ કરિષ્યામઃ સચૈલં પુરુષાસ્તતઃ

પછી ફરી એ કપડાં પહેરી, તે વ્યક્તિને કહેવું: 'અમે કપડાં પહેરીને જળક્રિયા કરીશું, ભાઈઓ.'

કુરુધ્વમિત્યેવ વદેચ્છતવર્ષાવરે મૃતે । પુત્રાદ્યા વૃદ્ધપૂર્વાસ્તે એકવસ્ત્રાઃ શિખાં વિના

જ્યારે શતાવર્ષીય વ્યક્તિનું અવસાન થાય ત્યારે માત્ર 'કરો' એટલું જ કહેવું. પુત્ર અને અન્ય, મોટા વયના પહેલા, એક જ વસ્ત્રમાં, શિખા વિના પાણીમાં પ્રવેશે.

પ્રાચીનાવીતિનઃ સર્વે વિશેયુર્મૌનિનો જલમ્ । અપનઃ શોશુચદઘમનેન પિતૃદિઙ્મુખાઃ

બધા દક્ષિણ તરફ મોઢું કરીને, મૌન રહી, યજ્ઞોપવીત જમણા ખભા પર રાખી, પાણીમાં જાય. આ રીતે પિતૃઓની દિશામાં જઈ, પાપ અને દુઃખ દૂર થાય છે.

જલાવઘટ્ટનં ચવ ન કુર્યુઃ સ્નાનકારકાઃ । તતસ્તટે સમાગત્ય શિખાં બદ્ધ્વા ઋજૂન્ કુશાન્

સ્નાન કરનારા લોકો પાણીમાં છપછપ ન કરે. પછી, કિનારે આવી, વાળ બાંધી, સીધા કુશના તણાં હાથમાં લે.

દક્ષિણાગ્રહસ્તયોસ્તુ કૃત્વાથ સતિલં જલમ્ । આદાયાઞ્જલિના યામ્યાં દુઃ ખી પૈતૃકતીર્થતઃ

બન્ને હાથ દક્ષિણ તરફ રાખી, તિલવાળું પાણી અંજલિમાં લઈ, દુઃખ સાથે પિતૃ તીર્થે દક્ષિણ દિશામાં અર્પણ કરે.

એકવારં ત્રિવારં વા દશવારમથાપિ વા । ભૂમાવશ્મનિ વા સર્વે ક્ષિપેયુર્વાગ્યતાઃ ખગ

એકવાર, ત્રણવાર કે દસવાર પણ, બધા મૌન રહી, પાણી જમીન પર કે પથ્થર પર ઢાળી દે, પંખી.

તૃપ્યન્તુ તૃપ્યતાં વાપિ તર્પયામ્યુપતિષ્ઠતામ્ । પ્રેતૈતદમુકગોત્રેત્યુક્તેષ્વેવં સમુચ્ચરેત્

'તેમને તૃપ્તિ મળે, કે તેઓ તૃપ્ત થાય, હું ઉપસ્થિત પિતૃઓને તર્પણ કરું છું' એમ કહી, 'આ અમુક ગોત્રના પ્રેત માટે' એમ નામ લઈને વિધિ કરવી.

જલાઞ્જલૌ કૃતે પશ્ચાદ્વિધેયં દન્તધાવનમ્ । ત્યજન્તિ ગોત્રિણઃ સર્વે દિનાનિ નવ કાશ્યપ

જળાંજલિ આપ્યા પછી દાંત સાફ કરવું. બધા ગોત્રજનો નવ દિવસ સુધી સંયમ રાખે, કાશ્યપ.

તત ઉત્તીર્યોદકાદ્વૈ વસ્ત્રાણિ પરિધાય ચ । સ્નાનવસ્ત્રં સકૃત્પીડ્ય વિશેયુઃ શુચિભૂતલે

પછી, પાણીમાંથી બહાર આવી, કપડાં પહેરી, સ્નાનવસ્ત્ર એકવાર પિછી, શુદ્ધ જગ્યાએ જાય.

અશ્રુપાતં ન કુર્વીત દત્ત્વા દાહજલાઞ્જલિમ્ । શ્લેષ્માશ્રુ બાન્ધવૈર્મુક્તં પ્રેતો ભુઙ્ક્તે યતોઽવશઃ

દાહ માટે જળાંજલિ આપ્યા પછી રડવું નહીં. કારણ કે, સંબંધીઓના આંસુ અને કફથી પ્રેત બેચારો બાંધાયેલો રહે છે.

અતો ન રોદિતવ્યં હિ ક્રિયાઃ કાર્યાઃ સ્વશક્તિતઃ । તતસ્તેષૂપવિષ્ટેષુ પુરાણજ્ઞઃ સુકૃત્સ્વકઃ

આથી, રડવું નહીં, અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે વિધિઓ કરવી. પછી, બધા બેઠા હોય ત્યારે, જે પુરાતન રીત જાણે છે અને સારા છે, તે બોલે.

શોકાપનોદં કુર્વીત સંસારાનિત્યતાં બ્રુવન્ । માનુષ્યે કદલીસ્તન્ભે અસારે સારમાર્ગણમ્

તે શોક દૂર કરે, સંસારની અસ્થીરતા સમજાવે: 'માનવજીવનમાં, કેળાના થડ જેવી, જે દેખાય છે તે સાચું નથી.'

કરોતિ યઃ સ સંમૂઢો જલબુદ્વદ્રસન્નિભે । પઞ્ચધા સંભૃતઃ કાયો યદિ પઞ્ચત્વમાગતઃ

જે આ રીતે વર્તે છે, તે તો પાણી પરના ફેન જેવો મૂર્ખ છે; શરીર પાંચ તત્વોથી બનેલું છે, પણ જ્યારે તેનું અંત આવે છે—

કર્મભિઃ સ્વશરીરોત્થૈસ્તત્ર કા પરિદેવના । ગન્ત્રી વસુમતી નાશમુદધિર્દૈવતાનિ ચ

પોતાના કર્મોથી જ શરીર નાશ પામે છે, તો એ માટે શોક કરવાનો શું અર્થ છે? ધરતી, સમુદ્ર અને દેવતાઓ પણ અંતે નાશ પામે છે.

ફેનપ્રખ્યઃ કથં નાશં મર્ત્યલોકો ન યાસ્યતિ । એવં સંશ્રાવયેત્તત્ર મૃદુશાદ્વલસંસ્થિતાન્

માણસોનું જીવન તો ફેન જેવું છે, પછી તેનું અંત કેમ નહીં આવે? એ રીતે ત્યાં નરમ ઘાસ પર બેઠેલા લોકોને સમજાવવું જોઈએ.

તેઽયિ સંશ્રુત્ય ગચ્છેયુર્ગૃહં બાલપુરઃ સરાઃ । વિદશ્ય ર્નિબપત્રાણિ નિયતા દ્વારિ વેશ્મનઃ

આ સાંભળીને, બાળકોને આગળ રાખીને, બધા ઘરે પાછા જાય; દર્ભા ઘાસ ફેંકતા જાય અને ઘરના દ્વારે સ્થિર ઊભા રહે.

આચમ્ય વહ્નિસલિલં ગોમયં ગૌરસર્ષપાન્ । દૂર્વાપ્રવાલં વૃષભમન્યદપ્યથ મઙ્ગલમ્

પાણી પીને, પછી અગ્નિ, પાણી, ગાયનું છાણ, ગાયનું દૂધ, રાયડા, દુર્વા ઘાસ, મોતી, વાછરડો અને બીજા શુભ ચીજવસ્તુઓ લાવે.

પ્રવિશેયુઃ સમાલભ્ય કૃત્વાશ્મનિ પદં શનૈઃ । શ્રૌતેન તુ વિધાનેન આહિતાગ્નિં દેહદ્વધઃ

આ બધાને સ્પર્શ કરીને, ધીમે ધીમે પથ્થર પર પગ મૂકી ઘરમાં પ્રવેશ કરે; પછી શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી અગ્નિમાં હોમ કરનાર ગૃહસ્થનું દાહ કરે.

ઊનદ્વિવર્ષં નિખનેન્ન કુર્યાદુદકં તતઃ । યોષિત્પતિવ્રતા યા સ્યાદ્ભર્તારં યાનુગચ્છતિ

દસ વર્ષથી નાનાં બાળકને જમીનમાં દફનાવવું, પછી પાણી અર્પણ કરવું; અને પતિવ્રતા સ્ત્રી પતિને અનુસરે છે.

પ્રયોગ પૂર્વં ભર્તારં નમસ્કૃત્યારુહેચ્ચિતિમ્ । ચિતિભ્રષ્ટા તુ યા મોહાત્સા પ્રાજાપત્યમાચરેત્

પ્રથમ પતિને વંદન કરીને, સ્ત્રીએ ચિતાએ ચઢવું; પણ જો ભ્રમથી ચિતાથી નીચે ઊતરે, તો પ્રજાપત્ય વ્રત કરવું.

તિસ્રઃ કોટ્યોર્ધકોટી ય યાનિ લોમાનિ માનુષે । તાવત્કાલં વસેત્સ્વર્ગે ભર્તારં યાનુગચ્છતિ

માણસના શરીરમાં જેટલા વાળ હોય છે—ત્રણ કરોડથી પણ વધુ—એટલા વર્ષ સુધી પતિને અનુસરનાર સ્ત્રી સ્વર્ગમાં રહે છે.

વ્યાલગ્રાહી યથા વ્યાલં બિલાદુદ્ધરતે બલાત્ । તદ્વદુદ્ધૃત્ય સા નારી તેનૈવ સહ મોદતે

જેમ સાપ પકડનાર માણસ બળજબરીથી બિલમાંથી સાપને બહાર ખેંચે છે, એમ એ સ્ત્રી પણ પતિને ઉદ્ધાર કરે છે અને સાથે આનંદ પામે છે.

તત્ર સા ભર્તૃપરમા સ્તૂયમાનાપ્સરોગણૈઃ । ક્રીડતે પતિના સાર્ધં યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

ત્યાં, પતિપ્રેમમાં લીન એ સ્ત્રી, અપ્સરાઓ દ્વારા વખાણી, પતિ સાથે રમે છે, જેટલા સમય સુધી ચૌદ ઇન્દ્રોનું રાજ્ય ચાલે છે.

બ્રહ્મઘ્નો વા કૃઘ્નો વા મિત્ત્રિઘ્નો વા ભવેત્પતિઃ । પુનાત્યવિધવા નારી તમાદાય મૃતા તુ યા

પતિ બ્રાહ્મણહંતો હોય, હત્યારો હોય કે મિત્રદ્રોહી—even તો પણ, જે વિધવા પતિને અનુસરે છે, તે તેને પવિત્ર કરે છે.

મૃતે ભર્તરિ યા નારી સમારોહેદ્ધુતાશનમ્ । સારન્ધતીસમાચારા સ્વર્ગલોકે મહીયતે

પતિના મૃત્યુ પછી, જે સ્ત્રી અરુંધતીની રીત પ્રમાણે અગ્નિમાં ચઢે છે, તે સ્વર્ગલોકમાં બહુ સન્માન પામે છે.

યાવચ્ચાગ્નૌ મૃતે પત્યૌ સ્ત્રી નાત્માનં પ્રદાહયેત્ । તાવન્ન મુચ્યતે સા હિ સ્ત્રીશરીરાત્કથઞ્ચન

જ્યાં સુધી પતિ અગ્નિમાં દહાય છે, ત્યાં સુધી સ્ત્રીએ પોતાને દહાવું ન હોય, તો એ સ્ત્રી ક્યારેય સ્ત્રીદેહમાંથી મુક્ત થતી નથી.

માતૃકં પૈતૃકં ચૈવ યત્ર ચૈવ પ્રદીયતે । કુલત્રયં પુનાત્યેષા ભર્તારં યાનુગચ્છતિ

પતિને અનુસરનાર સ્ત્રી, માતૃકુળ, પિતૃકુળ અને સાસરિયું—આ ત્રણ કુળોને પવિત્ર કરે છે.

આર્તાર્તે મુદિતે હૃષ્ટા પ્રોષિતે મલિના કૃશા । મૃતે મ્રિયેત યા પત્યૌ સા સ્ત્રી જ્ઞેયા પતિવ્રતા

સુખ-દુઃખ, આનંદ, પતિ વિદેશે હોય ત્યારે—even જો એ સ્ત્રી દુર્બળ અને કાંઈક દુઃખી હોય, પણ પતિના મૃત્યુ સમયે પોતે પણ મરે, તો એ સાચી પતિવ્રતા કહેવાય.