ગરુડપુરાણમ્

રથં દ્વિજાતયે દત્ત્વા રાજસૂયફલં લભ્ત્

જે વ્યક્તિ દ્વિજને રથ આપે છે, તેને રાજસૂય યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.

દુગ્ધાધિકાં ચ મહિષીં નવમેઘવર્ણાં સન્તુષ્ટતર્ણકવલીં જઘનાભિરામામ્ । દત્ત્વા સુવર્ણતિલકાં દ્વિજપુઙ્ગવાય લોકોદયં સ જયતીતિ કિમત્ર ચિત્રમ્

અને, જો કોઈ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને ઘણું દૂધ આપતી, નવા મેઘ જેવી કાળી, પોતાના ઘાસથી સંતોષી, પીઠે સુંદર, સોનાની છાપવાળી મહિષી આપે, તો તેને અનેક લોકોએ ઉદય થાય છે—આમાં શું આશ્ચર્ય છે?

તાલવૃન્તસ્ય દાનેન વાયુના વીજ્યતે પથિ । કાન્તિયુક્સુભગઃ શ્રીમાન્ ભવત્યમ્બરદાનતઃ

તાળના પાંદડાની પંખી આપવાથી માર્ગમાં પવનથી પંખાવાય છે; વસ્ત્ર દાન કરવાથી મનુષ્ય તેજસ્વી, ભાગ્યશાળી અને સંપન્ન બને છે.

રસાન્નોપસ્કરયુતં ગૃહં વિપ્રાય યોર્ઽપયેત્ । ન હીયતે તસ્ય વંશઃ સ્વર્ગં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્

જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણને વાસણ અને રસોઈવાળા ઘર આપે છે, તેના વંશમાં ક્યારેય ઘટાડો થતો નથી અને તે શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગને પામે છે.

ભવત્યત્ર ખગશ્રેષ્ઠ ફલગૌખલાઘવમ્ । શ્રદ્ધાશ્રદ્ધાવિભેદેન દાનગૌરવલાઘવાત્

હે પંખીઓના રાજા, અહીં શ્રદ્ધા હોય કે ન હોય અને દાન મોટું કે નાનું હોય, તેના પ્રમાણે ફળ પણ ઓછું કે વધારે મળે છે.

તતો યેનામ્બુદાનાનિ કૃતાન્યત્ર રસાસ્તથા । તદા ખગ તથાહ્લાદમાપદિ પ્રતિપદ્યતે

પછી, હે પંખી, જે વ્યક્તિ પાણીના ઘડા અને પીવાના પદાર્થો આપે છે, તેને મુશ્કેલીમાં પણ આનંદ મળે છે.

અન્નાનિ યેન દત્તાનિ શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા । સોઽપિ તૃપ્તિમવાપ્નોતિ વિનાપ્યન્નેન વૈ તદા

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાથી શુદ્ધ મનથી અન્ન આપે છે, તે પોતે પણ ત્યારે અન્ન ન હોય તો પણ તૃપ્તિ પામે છે.

આસન્ને મરણે કુર્યાત્સંન્યાસં ચેદ્વિધાનતઃ । આવર્તેત પુનર્નાસૌ બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે

મરણ નજીક આવે ત્યારે યોગ્ય રીતે સંન્યાસ લે, તો એ ફરી જન્મમરણના ચક્રમાં નથી આવતો; નહિ તો બ્રહ્મરૂપ થવામાં યોગ્ય નથી.

આસન્નમરણો મત્યશ્ચેત્તીર્થં પ્રતિનયિતે । તીર્થપ્રાપ્તૌ ભવેન્મુક્તિર્મ્રિયતે યદિ માર્ગગઃ । પદેપદે ક્રતુસમં ભવેત્તસ્ય ન સંશયઃ

મરણ નજીક હોય ત્યારે કોઈને તીર્થમાં લઈ જાય, તો તીર્થ પહોંચે ત્યારે મુક્તિ મળે છે; રસ્તામાં મરી જાય તો દરેક પગલાંએ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ગૃહ્ણીયાચ્ચેદનશનં વ્રતં વિધિવદાગતે । મૃત્યૌ ન સોઽપિ સંસારે ભૂયઃ પર્યટતિ દ્વિજ

યોગ્ય સમયે નિયમથી ઉપવાસ અને વ્રત કરે, તો, હે દ્વિજ, મરણ સમયે એ ફરી જન્મમરણના ચક્રમાં ભટકે નહીં.

કિં દાનમિતિ તુર્યસ્ય પ્રશ્નસ્યોત્તરમીરિતમ્ । દાહમૃત્યોરન્તરે કિમિતિપ્રશ્નોત્તરં શૃણુ

'ચોથા માટે કયું દાન?' એનો જવાબ આપ્યો છે; હવે 'દાહ અને મરણ વચ્ચે શું?' એનો જવાબ સાંભળો.

ગતપ્રાણં તતો જ્ઞાત્વા સ્નાત્વા પુત્રાદિરાશુ તમ્ । શવં જલેન શુદ્ધેન ક્ષાલયેદવિચારયન્

જ્યારે પ્રાણ છોડે ત્યારે, પુત્ર અને અન્ય લોકો સ્નાન કરીને, વિલંબ કર્યા વિના, શુદ્ધ પાણીથી મૃતદેહને ધોઈ દેવું જોઈએ.

પરિધાપ્યાહતે વસ્ત્રે ચન્દનૈઃ પ્રોક્ષયેત્તનુમ્ । તતો મૃતસ્ય સ્થાને વૈ એકોદ્દિષ્ટં સમાચરેત્

શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરાવી, ચંદનથી છાંટીને, પછી મૃતના સ્થાન પર એકોદ્દિષ્ટ વિધિ કરવી જોઈએ.

પ્રયોગપૂર્વં દાહસ્ય યોગ્યતાદિર્યથા ભવેત્ । આંસનં પ્રાક્ષણ ચ સ્યાન્ન સ્યાદેતચ્ચતુષ્ટયમ્

અંત્યેષ્ટિ પહેલાં, જે યોગ્યતા વગેરે જરૂરી હોય, એ પ્રમાણે ઉઠાવવું અને મુકવું જોઈએ, પણ એ ચાર વસ્તુઓ કરવી નહીં.

આવાહનાર્ચન ચૈવ પાન્ત્રાલમ્ભાવગાહને । ભવેદ્દાનાન્નસઙ્કલ્પઃ પિણ્ડદાનં સદા ભવેત્

આવાહન અને પૂજન, પાત્ર ઉઠાવવું અને ડૂબાડવું, અન્નદાનનો સંકલ્પ અને પિંડદાન હંમેશાં કરવું જોઈએ.

પદાર્થપઞ્ચકં ન સ્યાદ્રેખા પ્રત્યવનેજનમ્ । દદ્યાદક્ષય્યમુદકં ન સ્યાદેતત્ત્રયં પુનઃ

પાંચ પદાર્થો, રેખા દોરવી કે પછાડવું, આ બધું કરવું નહીં; અક્ષય જળ આપવું જોઈએ અને એ ત્રણેય ફરી કરવું નહીં.

સ્વધાવાચનમાશીશ્ચ તિલકં ચ ખગોત્તમ । ઘટં દદ્યાત્સમાષાન્નં દદ્યાલ્લોહસ્ય દક્ષિણામ્

હે પંખીઓના શ્રેષ્ઠ, સ્વધા બોલવી, આશીર્વાદ આપવો, તિલક કરવું, ઘડો આપવો, પાકેલું અન્ન આપવું અને લોહાની દક્ષિણા આપવી જોઈએ.

પિણ્ડસ્ય ચાલનં પ્રોક્તં નૈવ પ્રોક્તમિદં ત્રિકમ્ । પ્રચ્છાદનવિસર્ગૌ ચ સ્વસ્તિવાચનકં તથા

પિંડને હલાવવું તો કહેવામાં આવ્યું છે, પણ આ ત્રણ વસ્તુઓ — ઢાંકવું, છોડવું અને શુભકામના માટેનું ઉચ્ચારણ — આમાં સમાવિષ્ટ નથી.

એષુ ષટ્સુ વિધિઃ પ્રોક્તઃ શ્રાદ્ધેષુ મલિનેષુ તે । ષડેવ મરણસ્થાને દ્વારિ ચાત્વરિકે તથા

આ છ વિધિઓ અશુદ્ધ શ્રાદ્ધમાં કરવી કહેવામાં આવી છે; મૃત્યુસ્થળે, દ્વાર પર અને ચોરાસ્તા પર પણ માત્ર આ છ જ વિધિઓ કરવી.

વિશ્રામે કાષ્ઠચયને તથા સઞ્ચયને ખગ । મૃતિસ્થાને શવો નામ ભૂમિસ્તુષ્યતિ દેવતા

વિશ્રામસ્થળે, લાકડાની પાટ પર અને એકઠા થવાના સ્થળે, હે પંખી, મૃત્યુસ્થળે ધરાને 'મૃતદેહ' કહે છે અને દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.

પાન્થો દ્વારિ ભવેત્તેન પ્રીતા સ્યાદ્વાસ્તુદેવતા । ચત્વરે ખેચરસ્તેન તુષ્યેદ્ભૃતાદિદેવતા

દ્વાર પર યાત્રી ઊભો રહે છે, તેથી ઘરનાં દેવતા પ્રસન્ન થાય છે; ચોરાસ્તા પર આકાશમાં ફરતો જીવ હોય છે, તેથી વહન કરનાર દેવતાઓ સંતોષ પામે છે.

વિશ્રામે ભૂતસંજ્ઞોઽયં તુષ્ટસ્તેન દિશો દશ । ચિતાયાં સાધક ઇતિ સઞ્ચિતૌ પ્રેત ઉચ્યતે

વિશ્રામસ્થળે તેને 'ભૂત' કહે છે, તેથી દશ દિશાઓ પ્રસન્ન થાય છે; ચિતામાં 'સાધક' અને એકઠા થવાના સ્થળે 'પ્રેત' કહેવામાં આવે છે.

તિલદર્ભઘૃતેધાંસિ ગૃહીત્વા તુ સુતાદયઃ । ગાથાં યમસ્ય સૂક્તં વાપ્યધીયાના વ્રજન્તિ હિ

તિલ, દર્ભા, ઘી અને દીવો લઈને પુત્રાદિ લોકો યમની ગાથા કે કોઈ સૂક્તનું પાઠન કરે છે અને આગળ વધે છે.

અહરહર્નીયમાનો ગામશ્વં પુરુષં વૃષમ્ । વૈવસ્વતો ન તૃપ્યેત સુરયા ત્વિવ દુર્મતિઃ

રોજ ગાય, ઘોડો, મનુષ્ય કે વાછરડો આપ્યા જાય તો પણ વૈવસ્વત સંતોષ પામતો નથી, જેમ મૂર્ખને દારૂથી કદી સંતોષ થતો નથી.

ઇમાં ગાથમપેતેતિ સૂક્તં વા પથિ સંપઠેત્ । દક્ષિણસ્યાં દિશ્યરણ્યં વ્રજેયુઃ સર્વબાન્ધવાઃ

માર્ગમાં આ ગાથા કે સૂક્તનું પાઠન કરવું; બધા સંબંધીઓ દક્ષિણ દિશામાં, અરણ્ય તરફ જાય.

પથિ શ્રાદ્ધદ્વયં કુર્યાત્પૂર્વોક્તવિધિના ખગ । તતઃ શનૈર્ભૂતલે વૈ દક્ષિણાશિરસં શવમ્

માર્ગમાં, અગાઉ જણાવેલા વિધિ પ્રમાણે બે શ્રાદ્ધ કરવું, હે પંખી; પછી ધીમે ધીમે મૃતદેહને દક્ષિણમુખે જમીન પર મૂકવું.

સ્થાપયિત્વા ચિતાભૂમૌ પૂર્વોક્તં શ્રાદ્ધમાચરેત્ । તૃણકાષ્ઠતિલાજ્યાદિ સ્વયં નિન્યુઃ સુતાદયઃ

ચિતાભૂમિ પર મૂકી, અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવું; પુત્રાદિ લોકો ઘાસ, લાકડું, તિલ, ઘી વગેરે પોતે લાવે.

શૂદ્રાનીતૈઃ કૃતં કર્મ સર્વં ભવતિ નિષ્ફલમ્ । પ્રાચીનાવીતિના ભાવ્યં દક્ષિણાભિમુકેન ચ

શૂદ્રો દ્વારા કરાયેલ બધું કર્મ ફળહીન થાય છે; પ્રાચીનાવીતથી અને દક્ષિણમુખે રહી વિધિ કરવી.

વેદી તત્ર પ્રકર્તવ્યા યથાશાસ્ત્રમથાણ્ડજ । પ્રતેવસ્ત્રં દ્વિધા કૃત્વાર્ધેન તં છાદયેત્તતઃ

ત્યાં શાસ્ત્ર પ્રમાણે વેદી બનાવવી, હે અંડજ; કફનને બે ભાગમાં વિભાજિત કરી, એમાંથી અડધું ભાગ મૃતદેહને ઢાંકી દેવું.