ગરુડપુરાણમ્

એવં તુ પાપકર્માણો નિરયેષુ પતન્ત્યધઃ । યથા પુણ્યકૃતો યાન્તિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥ ૨,૩.

આ રીતે પાપી કર્મ કરનાર લોકો નરકમાં નીચે પડી જાય છે; હવે પુણ્ય કરનાર લોકો કેવી રીતે આગળ વધે છે, તે મારી પાસેથી સાંભળો.

તે યમેન વિનિર્દિષ્ટાં યોનિં પુણ્યગતિં નરાઃ । પ્રગીતગન્ધર્વગણા નૃત્યોત્સવસમાકુલાઃ ॥ ૨,૩.

પુણ્યવાન લોકોને યમરાજ જે યોનિ આપે છે તેમાં તેઓ ગાન કરતા ગંધર્વો અને નૃત્યોત્સવોથી ઘેરાયેલા રહે છે.

હારનૂપુરમાધુર્યૈઃ શોભિતાન્યમલાનિ તુ । પ્રયાન્ત્યાશુ વિમાનાનિ દિવ્યગન્ધસ્રગુજ્જ્વલાઃ ॥ ૨,૩.

હારે, પાયલ અને શુદ્ધ-ચમકતા આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈને, તેઓ દિવ્ય સુગંધ અને ફૂલોની વણાવેલી માળાઓથી સજ્જ વિમાનમાં ઝડપથી ચઢે છે.

તસ્માચ્ચ પ્રચ્યુતા રાજ્ઞામન્યેષાં ચ મહાત્મનામ્ । જાયન્તે નીરુજાં ગેહે સ દ્વૃત્તિપીરપાલકાઃ ॥ ૨,૩.

ત્યાંથી રાજાઓ અને અન્ય મહાન આત્માઓમાંથી નીચે પડ્યા પછી, તેઓ આરોગ્યવાન ઘરમાં જન્મે છે અને જીવન-જરૂરિયાત પૂરી પાડનારા અને રક્ષક બને છે.

ભોગાન્સમ્પ્રાપ્નુવન્ત્યુગ્રાંસ્તતો યાન્ત્યૂર્ધ્વમન્યથા । અવરોહિણીં સમ્પ્રાપ્ય પૂર્વવદ્યન્તિ માનવાઃ ॥ ૨,૩.

તેઓ ભારે ભોગ ભોગવે છે અને પછી બીજી રીતે વધુ ઊંચા સ્થાને જાય છે; અવરોહણી યોનિ મળ્યા પછી, પહેલાં જેવું મનુષ્ય જન્મ મેળવે છે.

જાતસ્ય મૃત્યુલોકે વૈ પ્રાણિનો મરણં ધ્રુવમ્ । પાપિષ્ઠાનામદોમાર્ગાજ્જીવો નિષ્ક્રમતે ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૩.

મૃત્યુલોકમાં જન્મેલા દરેક જીવ માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; ખૂબ જ પાપી લોકોના માર્ગ પરથી આત્મા ચોક્કસપણે બહાર નીકળી જાય છે.

પૃથિવ્યાં લીયતે પૃથ્વી આપશ્ચૈવ તથાપ્સુ ચ । તેજસ્તેજસિ લીયતે સમીરે ચ સમીરણઃ ॥ ૨,૩.

પૃથ્વી પૃથ્વીમાં લીન થાય છે, પાણી પણ પાણીમાં જ મળે છે; અગ્નિ અગ્નિમાં અને વાયુ વાયુમાં સમાઈ જાય છે.

આકાશે ચ તથાકાશં સર્વવ્યાપિ નિશાકરે । તત્ર કામસ્તથા ક્રોધઃ કાયે પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ ચ ॥ ૨,૩.

આકાશ પણ સર્વત્ર વ્યાપક એવા આકાશમાં લીન થાય છે, હે રાત્રિના કર્તા; ત્યાં જ ઇચ્છા, ક્રોધ અને શરીરમાંના પાંચ ઇન્દ્રિય પણ સમાઈ જાય છે.

એતે તાર્ક્ષ્ય સમાખ્યાતા દેહે તિષ્ઠન્તિ તસ્કરાઃ । કામઃ ક્રોધો હ્યહઙ્કારો મનસ્તત્રૈવ નાયકઃ ॥ ૨,૩.

હે તાર્ક્ષ્ય, આ બધા શરીરમાં રહેલા ચોર તરીકે ઓળખાયા છે: કામ, ક્રોધ, અહંકાર અને તેમનો મુખ્ય મન છે.

સંહારશ્ચૈવ કાલોઽસૌ પુણ્યપાપેન સંયુતઃ । પઞ્ચેન્દ્રિયસમાયુક્તઃ સકલૈર્વિબુધૈઃ સહ ॥ ૨,૩.

સમાપ્તિ એટલે સમય, જે પુણ્ય અને પાપ સાથે જોડાયેલો છે; પાંચ ઇન્દ્રિય અને બધા જ્ઞાની લોકો સાથે એ રહે છે.

પ્રવિશેત્સ નવે દેહે પૃહે દરધે ગુહી યથા । શરીરે યે સમાસીનાઃ સર્વે વૈ સપ્ત ધાતવઃ ॥ ૨,૩.

એ નવી દેહમાં પ્રવેશ કરે છે, જેમ કે ઘર, ગુફા કે ખાડામાં પ્રવેશ કરે છે; શરીરમાં બધાં સાત ધાતુઓ વસે છે.

ષાટ્કૌશિકો હ્યયં કાયઃ સર્વે વાતાશ્ચ દેહિનામ્ । મૂત્રં પુરીષં તદ્યોગાદ્યે ચાન્યે વ્યાધયસ્તથા ॥ ૨,૩.

આ શરીર છ આવરણોથી બનેલું છે અને તેમાં તમામ વાયુઓ છે; મૂત્ર, વિસર્જન અને એના સંયોજનથી બીજી બીમારીઓ પણ થાય છે.

પિત્તં શ્લેષ્મા તથા મજ્જા માંસં વૈ મેદ એવ ચ । અસ્થિ શુક્રં તથા સ્નાયુર્દેહેન સહ દહ્યતિ ॥ ૨,૩.

પિત્ત, કફ, મજ્જા, માંસ, ચરબી, હાડકાં, વિર્ય અને સ્નાયુ—આ બધું શરીર સાથે જ ભસ્મ થઈ જાય છે.

એષ તે કથિતસ્તાર્ક્ષ્ય વિનાસઃ સર્વદેહિનમ્ । કથયામિ પુનસ્તેષાં શરીરં ચ યથા ભવેત્ ॥ ૨,૩.

હે તાર્ખ્ય, મેં તને બધા જીવધારીઓના વિનાશ વિશે કહ્યુ છે; હવે હું ફરીથી સમજાવું છું કે એના શરીર કેવી રીતે બને છે.

એકસ્તમ્બંસ્નાયુબદ્ધં સ્થૂણાત્રયવિભૂષણમ્ । ઇન્દ્રિયૈશ્ચ સમાયુક્તં નવદ્વારં શરીરકમ્ ॥ ૨,૩.

શરીર એક જ થાંભલા પર ટકી છે, સ્નાયુઓથી બંધાયેલું છે, ત્રણ થાંભલાથી શોભાયમાન છે, ઇન્દ્રિયોથી સજ્જ છે અને નવ દરવાજા ધરાવે છે.

વિષયૈશ્ચ સમાક્રાન્તં કામક્રોધસમાકુલમ્ । રાગદ્વેષસમાકીર્ણં તૃષ્ણાદુર્ગમતસ્કરમ્ ॥ ૨,૩.

આ શરીર વિષયોની લાલચથી ઘેરાયેલું છે, કામ અને ક્રોધથી ઉથલપાથલ થાય છે, રાગ અને દ્વેષથી ભરેલું છે અને તૃષ્ણાની કિલ્લેને કારણે પાર પડવું અઘરું છે.

લોભજાલપરિચ્છિન્નં મોહવસ્ત્રેણ વેષ્ટિતમ્ । સુબદ્ધં માયયા ચૈતલ્લોભેનાધિષ્ઠિતં પુરમ્ ॥ ૨,૩.

લોભના જાળથી ઘેરાયેલું, મોહના વસ્ત્રથી ઢંકાયેલું, માયાથી મજબૂત રીતે બંધાયેલું અને લોભથી શાસિત—આ શરીર એવુ એક શહેર છે.

એતદ્ગુણસમાકીર્ણં શરીરં સર્વદેહિનામ્ । આત્માનં યે ન જાનન્તિ તે નરાઃ પશવઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૨,૩.

આવાં ગુણોથી ભરેલું શરીર બધા જીવધારીઓનું છે; જે મનુષ્યો પોતાને ઓળખતા નથી, તેઓ પશુ સમાન ગણાય છે.

એવમેવ સમાખ્યાતં શરીરં તે ચતુર્વિધમ્ । ચતુરશીતિલક્ષાણિ નિર્મિતા યોનયઃ પુરા ॥ ૨,૩.

હું તને ચાર પ્રકારના શરીર વિશે સમજાવ્યું છે; પ્રાચીન સમયમાં ચોર્યાસી લાખ યોનિઓ સર્જાઈ હતી.

ઉદ્ભિજ્જાઃ સ્વેદજાશ્ચૈવ અણ્ડજાશ્ચ જરાયુજાઃ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં નિરયસ્ય પ્રપઞ્ચતઃ ॥ ૨,૩.

ઉદભિજ, સ્વેદજ, અંડજ અને જરાયુજ—આ બધા જન્મના પ્રકારો અને નરકના વિસ્તૃત વર્ણન મેં તને કહી દીધું.

અથયામિ ક્રમપ્રાપ્તં પ્રષ્ટુ વા વર્તતે સ્પૃહા ॥ ૨,૩.

હવે ક્રમ મુજબ જે આગળ આવે છે, તે હું સમજાવું છું—જો તને પૂછવાની ઇચ્છા હોય.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતો વાપિયન્નરૈઃ કલુષં કૃતમ્ । તસ્ય પાપસ્ય શુદ્ધ્યર્થં વિધેયા નિષ્કૃતિર્નરૈઃ

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: મનુષ્યે જાણતા કે અજાણતા જે પણ પાપ કરે છે, એ પાપની શુદ્ધિ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જરૂરી છે.

ભસ્માદિસ્નાનદશકમાદૌ કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ । યથાશક્તિ ષડબ્દાદિપ્રત્યામ્નાયાચ્ચરેદપિ

વિદ્વાન વ્યક્તિએ શરૂઆતમાં ભસ્માદિ દસ પ્રકારના સ્નાન કરવું જોઈએ; પોતાની શક્તિ પ્રમાણે છ વર્ષ અને વધુ સમય સુધી નિયમિત વિધિઓનું પાલન કરવું જોઈએ.

તદર્ધં વા તદર્ધં વા તદર્ધાર્ધમથાપિ વા । યથાશક્ત્યા તતઃ કુર્યાદ્દશ દાનાનિ વૈ શૃણુ

અથવા એનું અડધું, અથવા એના અડધાનું પણ અડધું, કે એના પણ અડધાનું અડધું—શક્તિ પ્રમાણે પછી દસ દાન કરવું જોઈએ—સાંભળ.

ગોભૂતિલહિરણ્યાજ્યવાસોધન્યગુડાસ્તથા । રજતં લવણં ચૈવ દાનાનિ દશ વૈ વિદુઃ

ગાય, જમીન, તલ, સોનુ, ઘી, વસ્ત્ર, અનાજ, ગોળ, ચાંદી અને મીઠું—આ દસને દાન કહેવાય છે.

પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વાગતા યે તેભ્યો દદ્યાન્નરો દશ । તતો યમદ્વારપથે પૂયશોણિતસંકુલે

જે લોકો પ્રાયશ્ચિત્ત માટે આવે છે, તેમને મનુષ્યએ આ દસ વસ્તુઓનું દાન કરવું જોઈએ; પછી યમના દ્વાર તરફ જતાં, જ્યાં પુસ અને લોહીથી ભરેલો માર્ગ છે,

નદીં વૈતરણીં તર્તું દદ્યાદ્વૈતરણીં ચ ગામ્ । કૃષ્ણસ્તની સકૃષ્ણાઙ્ગી સા વૈ વૈતરણી સ્મૃતા

વૈતરણી નદી પાર કરવા માટે વૈતરણી ગાયનું દાન કરવું જોઈએ—કાળી ગાય અને કાળા અંગવાળી ગાયને વૈતરણી કહેવાય છે.

તિલા લોહં હિરણ્યં ચ કર્પાસં લવણં તથા । સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવ એકૈકં પાવનં સ્મૃતમ્

તલ, લોહ, સોનુ, કપાસ, મીઠું, સાત પ્રકારના અનાજ, જમીન અને ગાય—આ દરેક પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

એતાન્યષ્ટૌ મહાદાનાન્યુત્તમાય દ્વિજાતયે । આતુરેણ તુ દેયાનિ પદરૂપાણિ મે શૃણુ

આ આઠ મહાદાન દ્વિજ માટે શ્રેષ્ઠ છે; બીમાર વ્યક્તિએ કયા પદરૂપ દાન કરવું તે પણ મારી પાસેથી સાંભળ.