ગરુડપુરાણમ્

સુખોત્કર્ષશ્ચ સર્વત્ર ધર્મસ્યેહનિમિતતઃ । પશ્યન્તિનરકાન્દેવા હ્યધોવક્ત્રાન્સુદારુણાન્ ॥ ૨,૩.

અને સર્વત્ર સુખનું પ્રમાણ પણ અહીંના ધર્મના કારણે જ હોય છે; દેવતાઓ એ ભયાનક અવસ્થામાં માથું નીચે કરેલા નરકવાસીઓને જુએ છે.

નારકાશ્ચાપિ તે દેવાન્સર્વાન્પશ્યન્તિ ઊર્ધ્વગાન્ । એતાન્યાન્યાનિ શતશો નરકાણિ વિયદ્ગતે ॥ ૨,૩.

અને નરકવાસી પણ ઉપર ગયેલા બધા દેવતાઓને જુએ છે. આ રીતે આકાશમાં અનેક પ્રકારના અને સૈંકડો નરકો છે.

દિનેદિને તુ નરકે પચ્યતે દહ્યતેન્યતઃ । શીર્યતે ભિદ્યતેઽન્યત્ર ચૂર્યતે ક્લિદ્યતેન્યતઃ ॥ ૨,૩.

નરકમાં રોજે રોજ કોઈ ઉકાળાય છે, સળગે છે, પીડાય છે; બીજી જગ્યાએ ફાડાય છે, તૂટી જાય છે, દબાય છે કે ભીંજાય છે.

ક્વથ્યતે દીપ્યતેઽન્યત્ર તથા વાતહતોઽન્યતઃ । એકં દિનં વર્ષશતપ્રમાણં નરકે ભવેત્ ॥ ૨,૩.

બીજી જગ્યાએ ઉકાળાય છે, સળગે છે, કે પવનથી પીડાય છે; નરકમાં એક દિવસ પણ સો વર્ષ જેટલો લાંબો લાગે છે.

તતઃ સર્વેષુ નિસ્તીર્ણઃ પાપી તિર્યક્ત્વમશ્નતે । કૃમિકીટપતઙ્ગેષુ સ્થાવરૈકશફેષુ ચ ॥ ૨,૩.

પછી, આ બધું ભોગવીને, પાપી જીવ પ્રાણી રૂપે જન્મે છે—કીડા, જીવાત, પતંગિયા, સ્થાવર કે એકખુરા પ્રાણી બનીને.

ગત્વા વનગજાઢ્યેષુ ગોષ્વષુ તથૈવ ચ । ખરોઽશ્વોઽશ્વતરો ગૌરઃ શરભશ્ચમરી તથા ॥ ૨,૩.

જંગલમાં રહેતા જંગલી પ્રાણીઓમાં, ગાયોમાં, અને એ જ રીતે ગધેડા, ઘોડા, ખચ્ચર, ગૌર, શરભ અને ગિરગિટમાં પણ મનુષ્ય જન્મ લે છે.

એતે ચૈકશફાઃ ષટ્ચ શૃણુ પઞ્ચનખાનતઃ । અન્યાસુ બહુપાપાસુ દુઃ ખદાસુ ચ યો નિષુ ॥ ૨,૩.

આ છ એક નખવાળા પ્રાણી છે; હવે પાંચ નખવાળાં પ્રાણીઓ વિશે સાંભળો. બીજા અનેક પાપી અને પાચન માટે કઠિન એવા પ્રાણીઓમાં પણ મનુષ્ય જન્મે છે.

માનુષ્યં પ્રાપ્યતે કુબ્જો કુત્સિતો વામનોઽપિ વા । ચણ્ડાલપુક્કસાદ્યાસુ નરયોનિષુ જાયતે ॥ ૨,૩.

ક્યારેક મનુષ્ય જન્મ મળ્યો હોય તો પણ તે કુબડિયો, વિકલાંગ કે નાનો-નપાટો થાય છે; ચંડાળ, પુક્કસ વગેરે નીચ જાતિઓમાં પણ મનુષ્ય યોનિ મળે છે.

મુહુર્ગર્ભે વસન્ત્યેવ મ્રિયન્તે ચ મુહુર્મુહુઃ । અવશિષ્ટેન પાપેન પુણ્યેન ચ સમન્વિતઃ ॥ ૨,૩.

એવા લોકો વારંવાર માતૃગર્ભમાં રહે છે અને વારંવાર મૃત્યુ પામે છે; બાકી રહેલા પાપ અને થોડા પુણ્યના કારણે એમ થાય છે.

તતશ્ચારોહિણીં યોનિં શૂદ્રવૈશ્યનૃપાદિકમ્ । વિપ્રદેવેન્દ્રતાં ચાપિ કદાચિદધિરોહતિ ॥ ૨,૩.

પછી એ શૂદ્ર, વૈશ્ય કે રાજા જેવી અવરોહણી યોનિ મેળવે છે; ક્યારેક તો બ્રાહ્મણ કે દેવતાઓના રાજા જેવી ઊંચી અવસ્થામાં પણ જન્મે છે.

એવં તુ પાપકર્માણો નિરયેષુ પતન્ત્યધઃ । યથા પુણ્યકૃતો યાન્તિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥ ૨,૩.

આ રીતે પાપી કર્મ કરનાર લોકો નરકમાં નીચે પડી જાય છે; હવે પુણ્ય કરનાર લોકો કેવી રીતે આગળ વધે છે, તે મારી પાસેથી સાંભળો.

તે યમેન વિનિર્દિષ્ટાં યોનિં પુણ્યગતિં નરાઃ । પ્રગીતગન્ધર્વગણા નૃત્યોત્સવસમાકુલાઃ ॥ ૨,૩.

પુણ્યવાન લોકોને યમરાજ જે યોનિ આપે છે તેમાં તેઓ ગાન કરતા ગંધર્વો અને નૃત્યોત્સવોથી ઘેરાયેલા રહે છે.

હારનૂપુરમાધુર્યૈઃ શોભિતાન્યમલાનિ તુ । પ્રયાન્ત્યાશુ વિમાનાનિ દિવ્યગન્ધસ્રગુજ્જ્વલાઃ ॥ ૨,૩.

હારે, પાયલ અને શુદ્ધ-ચમકતા આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈને, તેઓ દિવ્ય સુગંધ અને ફૂલોની વણાવેલી માળાઓથી સજ્જ વિમાનમાં ઝડપથી ચઢે છે.

તસ્માચ્ચ પ્રચ્યુતા રાજ્ઞામન્યેષાં ચ મહાત્મનામ્ । જાયન્તે નીરુજાં ગેહે સ દ્વૃત્તિપીરપાલકાઃ ॥ ૨,૩.

ત્યાંથી રાજાઓ અને અન્ય મહાન આત્માઓમાંથી નીચે પડ્યા પછી, તેઓ આરોગ્યવાન ઘરમાં જન્મે છે અને જીવન-જરૂરિયાત પૂરી પાડનારા અને રક્ષક બને છે.

ભોગાન્સમ્પ્રાપ્નુવન્ત્યુગ્રાંસ્તતો યાન્ત્યૂર્ધ્વમન્યથા । અવરોહિણીં સમ્પ્રાપ્ય પૂર્વવદ્યન્તિ માનવાઃ ॥ ૨,૩.

તેઓ ભારે ભોગ ભોગવે છે અને પછી બીજી રીતે વધુ ઊંચા સ્થાને જાય છે; અવરોહણી યોનિ મળ્યા પછી, પહેલાં જેવું મનુષ્ય જન્મ મેળવે છે.

જાતસ્ય મૃત્યુલોકે વૈ પ્રાણિનો મરણં ધ્રુવમ્ । પાપિષ્ઠાનામદોમાર્ગાજ્જીવો નિષ્ક્રમતે ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૩.

મૃત્યુલોકમાં જન્મેલા દરેક જીવ માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; ખૂબ જ પાપી લોકોના માર્ગ પરથી આત્મા ચોક્કસપણે બહાર નીકળી જાય છે.

પૃથિવ્યાં લીયતે પૃથ્વી આપશ્ચૈવ તથાપ્સુ ચ । તેજસ્તેજસિ લીયતે સમીરે ચ સમીરણઃ ॥ ૨,૩.

પૃથ્વી પૃથ્વીમાં લીન થાય છે, પાણી પણ પાણીમાં જ મળે છે; અગ્નિ અગ્નિમાં અને વાયુ વાયુમાં સમાઈ જાય છે.

આકાશે ચ તથાકાશં સર્વવ્યાપિ નિશાકરે । તત્ર કામસ્તથા ક્રોધઃ કાયે પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ ચ ॥ ૨,૩.

આકાશ પણ સર્વત્ર વ્યાપક એવા આકાશમાં લીન થાય છે, હે રાત્રિના કર્તા; ત્યાં જ ઇચ્છા, ક્રોધ અને શરીરમાંના પાંચ ઇન્દ્રિય પણ સમાઈ જાય છે.

એતે તાર્ક્ષ્ય સમાખ્યાતા દેહે તિષ્ઠન્તિ તસ્કરાઃ । કામઃ ક્રોધો હ્યહઙ્કારો મનસ્તત્રૈવ નાયકઃ ॥ ૨,૩.

હે તાર્ક્ષ્ય, આ બધા શરીરમાં રહેલા ચોર તરીકે ઓળખાયા છે: કામ, ક્રોધ, અહંકાર અને તેમનો મુખ્ય મન છે.

સંહારશ્ચૈવ કાલોઽસૌ પુણ્યપાપેન સંયુતઃ । પઞ્ચેન્દ્રિયસમાયુક્તઃ સકલૈર્વિબુધૈઃ સહ ॥ ૨,૩.

સમાપ્તિ એટલે સમય, જે પુણ્ય અને પાપ સાથે જોડાયેલો છે; પાંચ ઇન્દ્રિય અને બધા જ્ઞાની લોકો સાથે એ રહે છે.

પ્રવિશેત્સ નવે દેહે પૃહે દરધે ગુહી યથા । શરીરે યે સમાસીનાઃ સર્વે વૈ સપ્ત ધાતવઃ ॥ ૨,૩.

એ નવી દેહમાં પ્રવેશ કરે છે, જેમ કે ઘર, ગુફા કે ખાડામાં પ્રવેશ કરે છે; શરીરમાં બધાં સાત ધાતુઓ વસે છે.

ષાટ્કૌશિકો હ્યયં કાયઃ સર્વે વાતાશ્ચ દેહિનામ્ । મૂત્રં પુરીષં તદ્યોગાદ્યે ચાન્યે વ્યાધયસ્તથા ॥ ૨,૩.

આ શરીર છ આવરણોથી બનેલું છે અને તેમાં તમામ વાયુઓ છે; મૂત્ર, વિસર્જન અને એના સંયોજનથી બીજી બીમારીઓ પણ થાય છે.

પિત્તં શ્લેષ્મા તથા મજ્જા માંસં વૈ મેદ એવ ચ । અસ્થિ શુક્રં તથા સ્નાયુર્દેહેન સહ દહ્યતિ ॥ ૨,૩.

પિત્ત, કફ, મજ્જા, માંસ, ચરબી, હાડકાં, વિર્ય અને સ્નાયુ—આ બધું શરીર સાથે જ ભસ્મ થઈ જાય છે.

એષ તે કથિતસ્તાર્ક્ષ્ય વિનાસઃ સર્વદેહિનમ્ । કથયામિ પુનસ્તેષાં શરીરં ચ યથા ભવેત્ ॥ ૨,૩.

હે તાર્ખ્ય, મેં તને બધા જીવધારીઓના વિનાશ વિશે કહ્યુ છે; હવે હું ફરીથી સમજાવું છું કે એના શરીર કેવી રીતે બને છે.

એકસ્તમ્બંસ્નાયુબદ્ધં સ્થૂણાત્રયવિભૂષણમ્ । ઇન્દ્રિયૈશ્ચ સમાયુક્તં નવદ્વારં શરીરકમ્ ॥ ૨,૩.

શરીર એક જ થાંભલા પર ટકી છે, સ્નાયુઓથી બંધાયેલું છે, ત્રણ થાંભલાથી શોભાયમાન છે, ઇન્દ્રિયોથી સજ્જ છે અને નવ દરવાજા ધરાવે છે.

વિષયૈશ્ચ સમાક્રાન્તં કામક્રોધસમાકુલમ્ । રાગદ્વેષસમાકીર્ણં તૃષ્ણાદુર્ગમતસ્કરમ્ ॥ ૨,૩.

આ શરીર વિષયોની લાલચથી ઘેરાયેલું છે, કામ અને ક્રોધથી ઉથલપાથલ થાય છે, રાગ અને દ્વેષથી ભરેલું છે અને તૃષ્ણાની કિલ્લેને કારણે પાર પડવું અઘરું છે.

લોભજાલપરિચ્છિન્નં મોહવસ્ત્રેણ વેષ્ટિતમ્ । સુબદ્ધં માયયા ચૈતલ્લોભેનાધિષ્ઠિતં પુરમ્ ॥ ૨,૩.

લોભના જાળથી ઘેરાયેલું, મોહના વસ્ત્રથી ઢંકાયેલું, માયાથી મજબૂત રીતે બંધાયેલું અને લોભથી શાસિત—આ શરીર એવુ એક શહેર છે.

એતદ્ગુણસમાકીર્ણં શરીરં સર્વદેહિનામ્ । આત્માનં યે ન જાનન્તિ તે નરાઃ પશવઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૨,૩.

આવાં ગુણોથી ભરેલું શરીર બધા જીવધારીઓનું છે; જે મનુષ્યો પોતાને ઓળખતા નથી, તેઓ પશુ સમાન ગણાય છે.

એવમેવ સમાખ્યાતં શરીરં તે ચતુર્વિધમ્ । ચતુરશીતિલક્ષાણિ નિર્મિતા યોનયઃ પુરા ॥ ૨,૩.

હું તને ચાર પ્રકારના શરીર વિશે સમજાવ્યું છે; પ્રાચીન સમયમાં ચોર્યાસી લાખ યોનિઓ સર્જાઈ હતી.