ગરુડપુરાણમ્

આજાવિકો માહિષિકસ્તથા ચક્રી ધ્વજી ચ યઃ । રઙ્ગોપજીવિકો વિપ્રઃ શાકુનિર્ગ્રામયાજકઃ ॥ ૨,૩.

જે ઘાસચરાવાળો, ભેંસ ચરાવનાર, રથચાલક, ધ્વજવાળો, મલ્લયુદ્ધથી જીવિકો ચલાવનાર, જુગાર રમતો બ્રાહ્મણ કે ગામનો પૂજારી હોય—

અગારદાહી ગરદઃ કુણ્ડાશી સોમવિક્રયી । સુરાપો માંસભક્ષી ચ તથા ચ પશુઘાતકઃ ॥ ૨,૩.

જે ઘર સળગાવે છે, ઝેરી આપે છે, ખાડામાંથી ખાય છે, સોમરસ વેચે છે, દારૂ પીવે છે, માંસ ખાય છે, કે પશુઓને મારી નાખે છે—

રુધિરાન્ધે પતન્ત્યેતે પતન્ત્યેતે એવમાહુર્મનીષિણઃ । ઉપવિષ્ટન્ત્વેકપઙ્ક્ત્યાં વિષં સમ્ભોજયન્તિ યે ॥ ૨,૩.

આ બધા લોહીથી ભરેલા નરકમાં પડે છે—એવું જ્ઞાની લોકો કહે છે. અને જે એક જ પંક્તિમાં બેસીને બીજાને ઝેર ખવડાવે છે, એ પણ ત્યાં જ જાય છે.

પતન્તિ નિરયે ઘોરે વિડ્ભુજે નાત્ર સંશયઃ । મધુગ્રાહો વૈતરણીમાક્રોશી મૂત્રસંજ્ઞકે ॥ ૨,૩.

એ બધા ભયાનક વિદભક્ષક નરકમાં પડે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. મધ ચોરનાર, ગાળો આપનાર અને મૂત્ર પીવનાર વૈતરણી નદી પાર કરે છે.

અસિપત્રવનેઽસૌચી ક્રોધનશ્ચ એતેદપિ । અગ્નિજ્વાલાં મૃગવ્યાધો ભોજ્યતે યત્ર વાયસૈઃ ॥ ૨,૩.

અશુદ્ધ અને ક્રોધી માણસો પણ અસિપત્રવન નરકમાં જાય છે; ત્યાં શિકારીને અગ્નિમાં કાગડા ખાઈ જાય છે.

ઇજ્યાયાં વ્રતલોપાચ્ચ સન્દંશે નરકે પતેત્ । સ્કન્દન્તે યદિ વા સ્વપ્ને યતિનો બ્રહ્મચારિણઃ ॥ ૨,૩.

યજ્ઞ કે વ્રત છોડનારને સંકડી નરકમાં જવું પડે છે. યતિ કે બ્રહ્મચારી જો સ્વપ્નમાં પણ પાપ કરે તો એ પણ ત્યાં જ જાય છે.

પુત્રૈરધ્યાપિતા યે ચ પુત્રૈરાજ્ઞાપિતાશ્ચ યે । તે સર્વે નરકં યાન્તિ નિરયં ચાપ્યભોજનમ્ ॥ ૨,૩.

જે પિતા પુત્રથી શીખે છે, કે પુત્રના આદેશમાં ચાલે છે, એ બધા નરકમાં અને ભૂખ્યા-તરસ્યા લોકમાં જાય છે.

વર્ણાશ્રમવિરુદ્ધાનિ ક્રોધહર્ષસમન્વિતાઃ । કર્માણિ યે તુ કુર્વન્તિ સર્વે નિરયવાસિનઃ ॥ ૨,૩.

જે લોકો પોતાનાં વર્ણ અને આશ્રમ વિરુદ્ધ ક્રોધ કે આનંદથી કર્મ કરે છે, એ બધા નરકવાસી બને છે.

ઉપરિષ્ટાત્સ્થિતો ઘોર ઉષ્ણાત્મા રૌરવો મહાન્ । સુદારુણઃ સુશીતાત્મા તસ્યા ધસ્તામસઃ સ્મૃતઃ ॥ ૨,૩.

ઉપર ભયાનક, ગરમ અને મોટો રૌરવ નરક છે; એની નીચે સૌથી ભયાનક અને ઠંડો અંધકારમય નરક છે.

એવમાદિક્રમેણૈવ સર્વેઽધોઽધઃ પરિસ્થિતાઃ । દુઃ ખોત્કર્ષશ્ચ સર્વેષુ કર્મસ્વપિ નિમિત્તતઃ ॥ ૨,૩.

આ રીતે બધા પાપી લોક નીચે અને નીચે જ જાય છે; અને દરેક નરકમાં દુઃખનું પ્રમાણ પોતાના કર્મના કારણથી હોય છે.

સુખોત્કર્ષશ્ચ સર્વત્ર ધર્મસ્યેહનિમિતતઃ । પશ્યન્તિનરકાન્દેવા હ્યધોવક્ત્રાન્સુદારુણાન્ ॥ ૨,૩.

અને સર્વત્ર સુખનું પ્રમાણ પણ અહીંના ધર્મના કારણે જ હોય છે; દેવતાઓ એ ભયાનક અવસ્થામાં માથું નીચે કરેલા નરકવાસીઓને જુએ છે.

નારકાશ્ચાપિ તે દેવાન્સર્વાન્પશ્યન્તિ ઊર્ધ્વગાન્ । એતાન્યાન્યાનિ શતશો નરકાણિ વિયદ્ગતે ॥ ૨,૩.

અને નરકવાસી પણ ઉપર ગયેલા બધા દેવતાઓને જુએ છે. આ રીતે આકાશમાં અનેક પ્રકારના અને સૈંકડો નરકો છે.

દિનેદિને તુ નરકે પચ્યતે દહ્યતેન્યતઃ । શીર્યતે ભિદ્યતેઽન્યત્ર ચૂર્યતે ક્લિદ્યતેન્યતઃ ॥ ૨,૩.

નરકમાં રોજે રોજ કોઈ ઉકાળાય છે, સળગે છે, પીડાય છે; બીજી જગ્યાએ ફાડાય છે, તૂટી જાય છે, દબાય છે કે ભીંજાય છે.

ક્વથ્યતે દીપ્યતેઽન્યત્ર તથા વાતહતોઽન્યતઃ । એકં દિનં વર્ષશતપ્રમાણં નરકે ભવેત્ ॥ ૨,૩.

બીજી જગ્યાએ ઉકાળાય છે, સળગે છે, કે પવનથી પીડાય છે; નરકમાં એક દિવસ પણ સો વર્ષ જેટલો લાંબો લાગે છે.

તતઃ સર્વેષુ નિસ્તીર્ણઃ પાપી તિર્યક્ત્વમશ્નતે । કૃમિકીટપતઙ્ગેષુ સ્થાવરૈકશફેષુ ચ ॥ ૨,૩.

પછી, આ બધું ભોગવીને, પાપી જીવ પ્રાણી રૂપે જન્મે છે—કીડા, જીવાત, પતંગિયા, સ્થાવર કે એકખુરા પ્રાણી બનીને.

ગત્વા વનગજાઢ્યેષુ ગોષ્વષુ તથૈવ ચ । ખરોઽશ્વોઽશ્વતરો ગૌરઃ શરભશ્ચમરી તથા ॥ ૨,૩.

જંગલમાં રહેતા જંગલી પ્રાણીઓમાં, ગાયોમાં, અને એ જ રીતે ગધેડા, ઘોડા, ખચ્ચર, ગૌર, શરભ અને ગિરગિટમાં પણ મનુષ્ય જન્મ લે છે.

એતે ચૈકશફાઃ ષટ્ચ શૃણુ પઞ્ચનખાનતઃ । અન્યાસુ બહુપાપાસુ દુઃ ખદાસુ ચ યો નિષુ ॥ ૨,૩.

આ છ એક નખવાળા પ્રાણી છે; હવે પાંચ નખવાળાં પ્રાણીઓ વિશે સાંભળો. બીજા અનેક પાપી અને પાચન માટે કઠિન એવા પ્રાણીઓમાં પણ મનુષ્ય જન્મે છે.

માનુષ્યં પ્રાપ્યતે કુબ્જો કુત્સિતો વામનોઽપિ વા । ચણ્ડાલપુક્કસાદ્યાસુ નરયોનિષુ જાયતે ॥ ૨,૩.

ક્યારેક મનુષ્ય જન્મ મળ્યો હોય તો પણ તે કુબડિયો, વિકલાંગ કે નાનો-નપાટો થાય છે; ચંડાળ, પુક્કસ વગેરે નીચ જાતિઓમાં પણ મનુષ્ય યોનિ મળે છે.

મુહુર્ગર્ભે વસન્ત્યેવ મ્રિયન્તે ચ મુહુર્મુહુઃ । અવશિષ્ટેન પાપેન પુણ્યેન ચ સમન્વિતઃ ॥ ૨,૩.

એવા લોકો વારંવાર માતૃગર્ભમાં રહે છે અને વારંવાર મૃત્યુ પામે છે; બાકી રહેલા પાપ અને થોડા પુણ્યના કારણે એમ થાય છે.

તતશ્ચારોહિણીં યોનિં શૂદ્રવૈશ્યનૃપાદિકમ્ । વિપ્રદેવેન્દ્રતાં ચાપિ કદાચિદધિરોહતિ ॥ ૨,૩.

પછી એ શૂદ્ર, વૈશ્ય કે રાજા જેવી અવરોહણી યોનિ મેળવે છે; ક્યારેક તો બ્રાહ્મણ કે દેવતાઓના રાજા જેવી ઊંચી અવસ્થામાં પણ જન્મે છે.

એવં તુ પાપકર્માણો નિરયેષુ પતન્ત્યધઃ । યથા પુણ્યકૃતો યાન્તિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥ ૨,૩.

આ રીતે પાપી કર્મ કરનાર લોકો નરકમાં નીચે પડી જાય છે; હવે પુણ્ય કરનાર લોકો કેવી રીતે આગળ વધે છે, તે મારી પાસેથી સાંભળો.

તે યમેન વિનિર્દિષ્ટાં યોનિં પુણ્યગતિં નરાઃ । પ્રગીતગન્ધર્વગણા નૃત્યોત્સવસમાકુલાઃ ॥ ૨,૩.

પુણ્યવાન લોકોને યમરાજ જે યોનિ આપે છે તેમાં તેઓ ગાન કરતા ગંધર્વો અને નૃત્યોત્સવોથી ઘેરાયેલા રહે છે.

હારનૂપુરમાધુર્યૈઃ શોભિતાન્યમલાનિ તુ । પ્રયાન્ત્યાશુ વિમાનાનિ દિવ્યગન્ધસ્રગુજ્જ્વલાઃ ॥ ૨,૩.

હારે, પાયલ અને શુદ્ધ-ચમકતા આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈને, તેઓ દિવ્ય સુગંધ અને ફૂલોની વણાવેલી માળાઓથી સજ્જ વિમાનમાં ઝડપથી ચઢે છે.

તસ્માચ્ચ પ્રચ્યુતા રાજ્ઞામન્યેષાં ચ મહાત્મનામ્ । જાયન્તે નીરુજાં ગેહે સ દ્વૃત્તિપીરપાલકાઃ ॥ ૨,૩.

ત્યાંથી રાજાઓ અને અન્ય મહાન આત્માઓમાંથી નીચે પડ્યા પછી, તેઓ આરોગ્યવાન ઘરમાં જન્મે છે અને જીવન-જરૂરિયાત પૂરી પાડનારા અને રક્ષક બને છે.

ભોગાન્સમ્પ્રાપ્નુવન્ત્યુગ્રાંસ્તતો યાન્ત્યૂર્ધ્વમન્યથા । અવરોહિણીં સમ્પ્રાપ્ય પૂર્વવદ્યન્તિ માનવાઃ ॥ ૨,૩.

તેઓ ભારે ભોગ ભોગવે છે અને પછી બીજી રીતે વધુ ઊંચા સ્થાને જાય છે; અવરોહણી યોનિ મળ્યા પછી, પહેલાં જેવું મનુષ્ય જન્મ મેળવે છે.

જાતસ્ય મૃત્યુલોકે વૈ પ્રાણિનો મરણં ધ્રુવમ્ । પાપિષ્ઠાનામદોમાર્ગાજ્જીવો નિષ્ક્રમતે ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૩.

મૃત્યુલોકમાં જન્મેલા દરેક જીવ માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; ખૂબ જ પાપી લોકોના માર્ગ પરથી આત્મા ચોક્કસપણે બહાર નીકળી જાય છે.

પૃથિવ્યાં લીયતે પૃથ્વી આપશ્ચૈવ તથાપ્સુ ચ । તેજસ્તેજસિ લીયતે સમીરે ચ સમીરણઃ ॥ ૨,૩.

પૃથ્વી પૃથ્વીમાં લીન થાય છે, પાણી પણ પાણીમાં જ મળે છે; અગ્નિ અગ્નિમાં અને વાયુ વાયુમાં સમાઈ જાય છે.

આકાશે ચ તથાકાશં સર્વવ્યાપિ નિશાકરે । તત્ર કામસ્તથા ક્રોધઃ કાયે પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ ચ ॥ ૨,૩.

આકાશ પણ સર્વત્ર વ્યાપક એવા આકાશમાં લીન થાય છે, હે રાત્રિના કર્તા; ત્યાં જ ઇચ્છા, ક્રોધ અને શરીરમાંના પાંચ ઇન્દ્રિય પણ સમાઈ જાય છે.

એતે તાર્ક્ષ્ય સમાખ્યાતા દેહે તિષ્ઠન્તિ તસ્કરાઃ । કામઃ ક્રોધો હ્યહઙ્કારો મનસ્તત્રૈવ નાયકઃ ॥ ૨,૩.

હે તાર્ક્ષ્ય, આ બધા શરીરમાં રહેલા ચોર તરીકે ઓળખાયા છે: કામ, ક્રોધ, અહંકાર અને તેમનો મુખ્ય મન છે.