ગરુડપુરાણમ્

શિરોઽર્તિપ્રમુખા રોગા યાન્તિ વિશ્વાસઘાતકમ્ । લિઙ્ગપીડી શિવસ્વં ચ શિવનિર્માલ્યમેવ ચ ॥ ૨,૨.

વિશ્વાસઘાતકને માથાનો દુઃખાવો અને અન્ય મુખ્ય રોગો થાય છે; અને જે શિવલિંગ, શિવનું માલિકી કે શિવના અવશેષને નુકસાન કરે છે, તેને પણ દુઃખ ભોગવવું પડે છે.

સ્ત્રિયોઽપ્યનેન માર્ગેણ હૃત્વા દોષમવાપ્નુયુઃ । એતેષામેવ જન્તૂનાં ભાર્યાત્વમુપજાયતે ॥ ૨,૨.

સ્ત્રીઓ પણ આવી જ દોષથી પાપમાં ફસાય છે; અને એ જ પ્રાણીઓની પત્ની બની જન્મે છે.

ભોગાન્તે નરકસ્યૈતત્સર્વમિત્યવધારય । ખઘ પ્રદર્શ્યમેતત્તુ મયોક્તં તે સમાસતઃ । દ્રવ્યપ્રકારા હિ યથા તથૈવ પ્રાણિજાતયઃ ॥ ૨,૨.

ભોગના અંતે આ બધું નરકમાં મળે છે—એ જાણ. હે પંખી, મેં તને સંક્ષેપમાં બતાવ્યું છે; જેમ દ્રવ્યના અનેક પ્રકાર છે, તેમ પ્રાણીઓના પણ અનેક પ્રકાર છે.

એવં વિચિત્રૈર્નિજકર્મભિર્નૃણાં સુખસ્ય દુઃ ખસ્ય ચ જન્મનામપિ । વૈચિત્ર્યમુક્તં શુભકર્મતઃ શુભં તથાશુભાચ્ચાશુભમીરયન્તિ ॥ ૨,૨.

આ રીતે, પોતાના વિવિધ કર્મોથી માણસો સુખ અને દુઃખના અનેક જન્મ મેળવે છે; સારા કર્મથી સારું ફળ મળે છે અને ખરાબ કર્મથી ખરાબ ફળ મળે છે.

એતત્તે સર્વંમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહમિહ ત્વયા ॥ ૨,૨.

તમે જે પૂછ્યું હતું, એ બધું મેં અહીં તને કહી દીધું છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩ સૂત ઉવાચ । એવમુત્સાહિતઃ પક્ષી સ્વરૂપં નિરયસ્ય તુ । પપ્રચ્છનરકાણ્યેવં શ્રુત્વા ચોત્કૂલિતાન્તરઃ ॥ ૨,૩.

સૂતજી કહે છે: આ રીતે પ્રેરિત થયેલા પંખીએ, આ બધું સાંભળીને મનમાં ઉથલપાથલ અનુભવી, નરકના સ્વરૂપ વિશે પૂછ્યું.

ગરુડ ઉવાચ । નરકાણાં સ્વરૂપં મે વદ યેષુ વિકર્મિણઃ । પાત્યન્તે દુઃ ખભૂયિષ્ઠાસ્તેષાં ભેદાંશ્ચ કીર્તય ॥ ૨,૩.

ગરુડ કહે છે: મને એ નરકનું સ્વરૂપ કહો, જ્યાં પાપી લોકો નાખવામાં આવે છે, અને એના વિવિધ પ્રકાર પણ વર્ણવો.

શ્રીભગવાનુવાચ । નરકાણાં સહસ્રાણિ વર્તન્તે હ્યરુણાનુજ । શક્યં વિસ્તરતો નૈવ વક્તું પ્રાધાન્યતો બ્રુવે ॥ ૨,૩.

ભગવાન કહે છે: હે અરુણના ભાઈ, હજારો નરક છે; બધાનું વિસ્તૃત વર્ણન શક્ય નથી, પણ મુખ્ય નરકોનું વર્ણન હું કરું છું.

રૌરવં નામ નરકં મુખ્યં તદ્વૈનિબોધ મે । રૌરવે કૂટસાક્ષી તુ યાતિ યશ્ચાનૃતી નરઃ ॥ ૨,૩.

મારા પાસેથી જાણ, રૌરવ નામનો મુખ્ય નરક છે; તેમાં ખોટી સાક્ષી આપનાર અને અસત્ય બોલનાર જાય છે.

યોજનાનાં સહસ્રે દ્વે રૌરવો હિ પ્રમાણતઃ । જાનુમાત્રપ્રમાણં તુ તત્ર ગર્તં સુદુસ્તરમ્ ॥ ૨,૩.

રૌરવ નરકનું માપ બે હજાર યોજન છે; તેમાં ઘૂંટણ સુધી ઊંડો, પાર કરવો અતિ કઠિન ખાડો છે.

તત્રાઙ્ગારચયૌઘેન કૃતં તદ્ધરણીસમમ્ । તત્રાગ્નિના સુતીવ્રેણ તાપિતાઙ્ગારભૂમિના ॥ ૨,૩.

ત્યાં જમીન સાથે સમાન ઊંચાઈએ અગ્નિના કાંઠા પથરાયેલા છે; અને ત્યાં તીવ્ર અગ્નિથી ધરતી તપે છે.

તન્મધ્યે પાપકર્માણં વિમુઞ્ચન્તિ યમાનુગાઃ । સ દહ્યમાનસ્તીવ્રેણ વહ્નિના પરિધાવતિ ॥ ૨,૩.

તેના મધ્યમાં યમના દૂત પાપી લોકોને નાખે છે; અને એ લોકો તીવ્ર અગ્નિમાં સળગીને દોડે છે.

પદેપદે ચ પાદોઽસ્ય સ્ફુટ્યતે શીર્યતે પુનઃ । અહોરાત્રેણોદ્ધરણં પાદન્યાસેન ગચ્છતિ ॥ ૨,૩.

દરેક પગલે તેમના પગ ફાટી જાય છે અને ફરીથી છૂટી પડે છે; એક દિવસ-રાતમાં પગ મૂકતાં મૂકતાં આગળ વધે છે.

એવં સહસ્રં વિસ્તીર્ણં યોજનાનાં વિમુચ્યતે । તતોઽન્યત્પાપશુદ્ધ્યર્થં તાદૃઙ્નિરયમૃચ્છતિ ॥ ૨,૩.

આ રીતે, હજાર યોજન જેટલી વિશાળ જગ્યા સુધી પાપી મુક્ત થાય છે; પછી બીજા પાપો શુદ્ધ કરવા માટે એ એવો જ બીજો નરક ભોગવે છે.

રૌરવસ્તે સમાખ્યાતઃ પ્રથમો નરકો મયા । મહારૌરવસંજ્ઞં તુ શૃણુષ્વ નરકં ખગ ॥ ૨,૩.

હું તને રૌરવ નામનો પહેલો નરક સમજાવ્યો; હવે, પંખી, મહારૌરવ નામના નરક વિશે સાંભળ.

યોજનાનાં સહસ્રાણિ સન્તિ પઞ્ચ સમન્તતઃ । તત્ર તામ્રમયી ભૂમિરધસ્તસ્યા હુતાશનઃ ॥ ૨,૩.

ત્યાં પાંચ હજાર યોજન ચારે બાજુ તાંબાની જમીન છે, જેના નીચે જ્વલંત અગ્નિ ધધકે છે.

તયા તપન્ત્યા સા સર્વા પ્રોદ્યદ્વિદ્યુત્સમપ્રભા । વિભાવ્યતે મહારૌદ્રા પાપિનાં દર્શનાદિષુ ॥ ૨,૩.

એ જમીન તપતી અને વીજળી જેવી તેજસ્વી છે; પાપીઓ માટે એ દેખાવમાં ખૂબ જ ભયાનક લાગે છે.

તસ્યાં બદ્ધકરાભ્યાં ચ પદ્ભ્યાં ચૈવ યમાનુગૈઃ । મુચ્યતે પાપકૃન્મધ્યે લુણ્ઠમાનઃ સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩.

ત્યાં યમના દૂતોએ પાપીને હાથ-પગ બાંધીને વચ્ચે ફેંકી દે છે અને ખેંચી લે છે.

કાકૈર્બકૈર્વૃકોલૂકૈર્મશકૈર્વૃશ્ચિકૈસ્તથા । ભક્ષ્યમાણૈસ્તથા રૌદ્રૈર્ગતો માર્ગે વિકૃષ્યતે ॥ ૨,૩.

રસ્તામાં કાગડા, બગલા, વાઘ, ઘુવડ, મચ્છર અને વિચ્છુ જેવા ભયાનક જીવો તેને ખાય છે અને એ ખેંચાતો જાય છે.

દહ્યમાનો ગતમતિર્ભ્રાન્તસ્તાતેતિ ચાકુલઃ । વદત્યસકૃદુદ્વગ્નો ન શાન્તિમધિગચ્છતિ ॥ ૨,૩.

પાપી અગ્નિમાં સળગતો, મન ભટકાતું, 'પિતા!' કહીને વારંવાર બૂમો પાડે છે, દુઃખી રહે છે અને ક્યારેય શાંતિ પામતો નથી.

એવં તસ્માન્નરૈર્મોક્ષસ્ત્વતિક્રાન્તૈરવાપ્યતે । વર્ષાયુતાયુતૈઃ પાપં યૈઃ કૃતં દુષ્ટબુદ્ધિભિઃ ॥ ૨,૩.

આ રીતે, જે મનુષ્યોએ દશ-દશ હજાર વર્ષ સુધી દુષ્ટ બુદ્ધિથી પાપ કર્યું હોય, તેઓએ એ નરકમાંથી મુક્તિ મેળવે છે.

તથાન્યસ્તુ તતો નામ સોઽતિશીતઃ સ્વભાવતઃ । મહારૌરવવદ્દીર્ઘસ્તથાન્ધતમસા વૃતઃ ॥ ૨,૩.

પછી બીજું એક નરક છે, જેનું નામ છે અને જે સ્વભાવથી બહુ ઠંડું છે; એ પણ મહારૌરવ જેટલું લાંબું છે અને ઘોર અંધકારથી ઢંકાયેલું છે.

શીતાર્તાસ્તત્ર બધ્યન્તે નરાસ્તમસિ દારુણે । પરસ્પરં સમાસાદ્ય પરિરભ્યાશ્રયન્તિ તે ॥ ૨,૩.

ત્યાં ઠંડીથી પીડાતા મનુષ્યો એ ભયાનક અંધકારમાં બાંધાયેલા રહે છે; એકબીજાને મળીને તેઓ એકમેકને ચોંટીને આશરો લે છે.

દન્તાસ્તેષાં ચ ભજ્યન્તે શીતાર્તિપરિકમ્પિતાઃ । ક્ષુતૃષાતિબલાઃ પક્ષિન્નથ તત્રાપ્યુપદવાઃ ॥ ૨,૩.

ઠંડીની પીડાથી તેમના દાંત કંપે છે અને તૂટી જાય છે; ભૂખ અને તરસથી ખૂબ પીડાય છે, પંખી, ત્યાં પણ વધુ દુઃખ મળે છે.

હિમખણ્ડવહો વાયુભિનત્ત્યસ્થીનિ દારુણઃ । મજ્જાસૃગસ્થિગલિતમશ્રન્ત્યત્ર ક્ષુધાન્વિતાઃ ॥ ૨,૩.

હિમના ટુકડાઓ લાવતો કઠોર પવન તેમની હાડકાં તોડી નાખે છે; ત્યાં તેઓ ભૂખ્યા-તરસ્યા થાકી જાય છે અને તેમના મજ્જા, લોહી અને માંસ વહેવા લાગે છે.

આલિઙ્ગ્યમાના ભ્રામ્યન્તે પરસ્પરસમાગમે । એવં તત્રાપિ સુમહાન્ક્લેશસ્તમસિ માનવૈઃ ॥ ૨,૩.

એકબીજાને ચોંટીને તેઓ અંધકારમાં ભટકતા રહે છે; એ રીતે ત્યાં પણ મનુષ્યોને ભારે દુઃખ ભોગવવું પડે છે.

પ્રાપ્યતે શકુનિશ્રેષ્ઠ યો બહૂકૃતસઞ્ચયઃ । નિકૃન્તન ઇતિ ખ્યાતસ્તતોઽન્યો નરકોત્તમઃ ॥ ૨,૩.

હે પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, જે અનેક પાપો એકઠાં કરે છે, તેને એ નરક મળે છે; હવે સુપ્રસિદ્ધ નિકૃંતન નામના ઉત્તમ નરક વિશે સાંભળ.

કુલાલચક્રાણિ તત્ર ભ્રામ્યન્ત્યવિરતં ખગ । તેષ્વાપાષ્યે નિકૃષ્યન્તે કાલસૂત્રેણ માનવાઃ ॥ ૨,૩.

ત્યાં કુંભારના ચાક જેવી ચક્રી અવિરત ફરતી રહે છે, પંખી; એ પર મનુષ્યોને સમયના દોરાથી કાપવામાં આવે છે.

યમાનુમાઙ્ગુલિસ્થેન આપાદતલમસ્તકમ્ । ન ચૈષાં જીવિતભ્રંશો જાયતે પક્ષિસત્તમ ॥ ૨,૩.

યમના દૂતોએ આંગળી પર દોરો બાંધીને પગથી માથા સુધી કાપે છે, પણ, હે પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તેમનું જીવંતપણું જતું નથી.