ગરુડપુરાણમ્

આદિત્યશ્ચન્દ્રમાઃ શમ્ભુરાપો વાયુઃ શતક્રતુઃ । અગ્નિઃ ખં પૃથિવી મિત્ર ઓષધ્યો વસવસ્તથા ॥ ૨,૨.

સૂર્ય, ચંદ્ર, શંભુ, પાણી, પવન, ઇન્દ્ર, અગ્નિ, આકાશ, પૃથ્વી, મિત્ર, ઔષધિઓ અને વસુઓ—

સરિતઃ સાગરાશ્ચૈવ ભાવાભાવૌ ચ સર્પહન્ । સર્વે કાલેન સૃજ્યન્તે સંક્ષિપ્યન્તે યથા પુનઃ ॥ ૨,૨.

નદીઓ, સમુદ્રો, સત્તા-અસત્તા અને સર્પરાજ—આ બધું સમયથી જ સર્જાય છે અને ફરીથી સમયથી વિલીન થાય છે.

કાલેન સંહ્રિયન્તે ચ નૃનં મૃત્યાવુપસ્થિતે । દૈવયોગાત્ત્દા વ્યાધિઃ કશ્ચિદુત્પદ્યતે ખગ ॥ ૨,૨.

સમયથી બધું નાશ પામે છે જ્યારે મનુષ્યના જીવનમાં મૃત્યુ આવે છે; અને દૈવયોગથી કોઈને રોગ થાય છે, પંખીરાજ.

વૈકલ્યમિન્દ્રિયાણાં ચ બલૌ જોરંહસાં ભવેત્ । યુગપદ્વશ્ચિકકોટિશૂકદંશો ભવેદ્યદિ ॥ ૨,૨.

ઇન્દ્રિયોનું દુર્બળ થવું અને બળ ઓછું થવું, તે ભારે તાવના પ્રભાવે થાય છે; અને જો એક સાથે વિચ્છુઓ અને સોયીઓએ દંશ આપ્યો હોય—

તદાનુમીયતે તેન પીડા મૃત્યુભવા ખગ । તતઃ ક્ષણેન ચૈતન્યે વિકલે જડતાં ગતે ॥ ૨,૨.

તો એ પીડાથી સમજવું કે મૃત્યુ નજીક છે, પંખીરાજ; પછી એક ક્ષણે જ્ઞાન ક્ષીણ થાય છે અને શરીર બેભાન થઈ જાય છે.

પ્રિચાલ્યન્તે તતઃ પ્રાણા યામ્યૈર્નિકટવર્તિભિઃ । બીભત્સં તુ તદા રૂપં પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈર્ભવેત્ ॥ ૨,૨.

પછી યમદૂતો, જે નજીક ઊભેલા હોય, પ્રાણોને હલાવી દે છે; ત્યારે, જ્યારે પ્રાણ ગળા સુધી આવે, શરીરનું રૂપ ભયાનક બની જાય છે.

ફેમુદ્ગિરતે સોઽથ મુખં લાલાકુલં ભવેત્ । અઙ્ગુષ્ઠમાત્રપુરુષો હાહા કુર્વંસ્તતસ્તનોઃ ॥ ૨,૨.

એ સમયે એ માણસ ફેન ઉગાળે છે અને મોઢું લાળથી ભરાઈ જાય છે; અંગૂઠા જેટલું નાનું જીવ 'હા હા' બોલતો શરીરમાંથી બહાર આવે છે.

તદૈવ નીયતે દ્વતૈર્યામ્યૈર્વોક્ષન્સ્વકં ગૃહમ્ । ભૂય એવ હિતે તાત મૃત્યુકાલદશામિમામ્ ॥ ૨,૨.

એ જ ક્ષણે, યમદૂતના બે જણ તેને રડતો રડતો પોતાના ઘરની યાદમાં લઈ જાય છે; પુત્ર, હું ફરીથી મૃત્યુના સમયની આ સ્થિતિ સમજાવું છું.

અષ્મા પ્રકુપિતઃ કાયે તીવ્રવાયુસમીરિતઃ । ભિનત્તિ મર્મસ્થાનાનિ દીપ્યમાનો નિરિન્ધનઃ ॥ ૨,૨.

શરીરમાં પથ્થર જેવી પીડા, તીવ્ર વાયુથી ઉદભવેલી, મર્મસ્થાનોને ફાડી નાખે છે અને તે અગ્નિની જેમ બળે છે, પણ તેમાં કોઈ ઇંધણ નથી.

ઉદાનો નામ પવનસ્તતશ્ચોર્ધ્વં પ્રવર્તતે । ભક્તાનામબુભુક્ષાણામધોગતિનિરોધકૃત્ ॥ ૨,૨.

ઉદાન નામે એક વાયુ છે, જે પછી ઉપર તરફ ચાલે છે. ભક્તો અને ભૂખ્યા લોકો માટે, એ નીચે જવાની દિશા અટકાવે છે.

યૈર્નાનૃતાનિ ચોક્તાનિ પ્રીતિભેદઃ કૃતો ન ચ । આસ્તિકઃ શ્રદ્દધાનશ્ચ સ સુખં મૃત્યુમૃચ્છતિ ॥ ૨,૨.

જે લોકોએ ક્યારેય ખોટું બોલ્યું નથી, કે ક્યારેય મનમોટા પાડ્યા નથી, અને જે શ્રદ્ધાળુ અને વિશ્વાસુ છે, તેઓ શાંતિથી મૃત્યુ પામે છે.

યો ન કામાન્ન સંરંભાન્ન દ્વેષાદ્ધર્મમુત્સૃજેત્ । યથોક્તકારી સૌમ્યશ્ચ સ સુખં મૃત્યુમૃચ્છતિ ॥ ૨,૨.

જે માણસ ઇચ્છા, ગુસ્સો કે દ્વેષથી ધર્મ છોડતો નથી, જે કહેવામાં આવ્યું છે એ પ્રમાણે જ કરે છે અને સૌમ્ય છે, એ સુખથી મૃત્યુ પામે છે.

મોહજ્ઞાનપ્રદાતારઃ પ્રાપ્નુવન્તિ મહત્તમઃ । કૂટસાક્ષી મૃષાવાદી યે ચ વિશ્વાસઘાતકાઃ ॥ ૨,૨.

જે લોકો ભ્રમથી ખોટું જ્ઞાન આપે છે, ખોટા સાક્ષી બને છે, ખોટું બોલે છે અને વિશ્વાસઘાત કરે છે, તેઓ ઘોર અંધકારમાં પડે છે.

તે મોહં મૃત્યુમૃચ્છન્તિ તથા યે વેદનિન્દકાઃ । વિભીષકાઃ પૂતિગન્ધા યષ્ટિમુદ્ગરપાણયઃ ॥ ૨,૨.

એ લોકો મૃગયામાં મૃત્યુ પામે છે, જેમણે વેદોની નિંદા કરી છે, બીજાને ડરાવ્યા છે, દુર્ગંધ ફેલાવ્યા છે અને લાકડી કે મુગદરો પકડી રાખ્યા છે.

આગચ્છન્તિ દુરાત્માનો યમસ્ય પુરુષાસ્તદા । પ્રાપ્તે ત્વીદૃક્પથે ઘોરે જાયતે તસ્ય વેપથુઃ ॥ ૨,૨.

પછી દુષ્ટ આત્માઓ, એટલે કે યમરાજના દૂતો, ત્યાં આવે છે. જ્યારે કોઈ એવો ભયાનક રસ્તો આવે છે, ત્યારે એ માણસને કંપારી ચડે છે.

ક્રન્દત્યવિરતં સોઽપિ પિતૃમાતૃસુતાનપિ । સાસ્ય વાગસ્ફુટા યત્નેનૈકવર્ણા વિભાસતે ॥ ૨,૨.

એ સતત રડતો રહે છે, પિતા, માતા કે સંતાનોને પણ બોલાવે છે. એની વાણી, બહુ પ્રયત્ને, ફક્ત એક શબ્દ જ સ્પષ્ટ બોલાય છે.

દૃષ્ટિર્વૈ ભ્રામ્યતે ત્રાસાચ્છ્વાસાચ્છુષ્યતિ ચાનનમ્ । સ તતો વેદનાવિષ્ટસ્તચ્છરીરં વિમુઞ્ચતિ ॥ ૨,૨.

ભયથી એની નજર ફરવા લાગે છે, શ્વાસથી મોં સૂકાઈ જાય છે, પછી દુખથી ભરાઈને એ એ શરીર છોડે છે.

અસ્પૃશ્યં કુત્સનીયં ચ તત્ક્ષણાદેવ જાયતે । ઉક્તં મૃત્યોઃ સ્વરૂપં તુ પ્રસઙ્ગાદન્યદપ્યથ ॥ ૨,૨.

એ શરીર તરત જ અસ્પૃશ્ય અને ઘૃણાસ્પદ બની જાય છે. આ રીતે મૃત્યુનું સ્વરૂપ સમજાવ્યું, હવે આગળનું કહું છું.

વૈચિત્ર્યસ્યોત્તરં પ્રશ્રે દ્વિતીયસ્ય વદામિ તે । કર્મણાં પ્રાક્તનાનાં તુ તદસત્ત્વેનં ભદેતઃ ॥ ૨,૨.

હવે તને વૈવિધ્ય વિશેના બીજા પ્રશ્નનું ઉત્તર કહું છું. એ તો પૂર્વકર્મના હોવા કે ન હોવા પર આધાર રાખે છે, હે શુભેચ્છુક.

ભવેદ્ભોગસ્ય વૈચિત્ર્યં ભ્રામ્યતાં પ્રાણિનામિહ । દેવત્વમસુરત્વં ચ યક્ષત્વાદિસુખપ્રદમ્ ॥ ૨,૨.

આ જગતમાં જીવાતમાઓને ભોગ ભોગવામાં પણ વિવિધતા હોય છે. દેવ, અસુર કે યક્ષ બનીને સુખ મળે છે.

માનુષત્વં પશુત્વં ચ પક્ષિત્વાદ્યતિદુઃ ખદમ્ । કર્મણાં તારતમ્યેન ભવતીહ ખગેશ્વર ॥ ૨,૨.

માનવ, પશુ કે પક્ષી બનીને ભારે દુઃખ મળે છે. કર્મોના ભેદથી આવું થાય છે, હે પંખીઓના રાજા.

અત્ર તે કીર્તયિષ્યામિ વિપાકં કર્મણામહમ્ । વૈચિત્ર્યસ્ય સ્પુટત્વાયયૈર્જોવઃ સંસરત્યયમ્ ॥ ૨,૨.

હવે હું તને કર્મોના ફળ વિશે કહું છું, જેથી વૈવિધ્ય સ્પષ્ટ થાય, અને એથી જીવ આ સંસારમાં ફરે છે.

મહાપાતકજાન્ઘોરાન્નરકાન્પ્રાપ્ય દારુણાન્ । કર્મક્ષયાત્પ્રજાયન્તે મહાપાતકિનઃ ક્ષિતૌ ॥ ૨,૨.

મોટા પાપોથી ઉત્પન્ન થયેલા ભયાનક નરકમાં જઈને, જ્યારે કર્મો ખૂટી જાય છે, ત્યારે મોટા પાપી લોકો પૃથ્વી પર જન્મે છે.

જાયન્તે લક્ષણૈર્યૈસ્તુતાનિ મે શૃણુ સત્તમ । મૃગાશ્વસૂકરોષ્ટ્રાણાં બ્રહ્મહા યોનિમૃચ્છતિ ॥ ૨,૨.

એ લોકો કયા લક્ષણોથી જન્મે છે, એ હું કહું છું, સાંભળ. બ્રાહ્મણહંતાનો જન્મ હરણ, ઘોડા, ડુક્કર કે ઊંટની જાતિમાં થાય છે.

કૃમિકીટપતઙ્ગત્વં સ્વર્ણહારી સમાપ્નુયાત્ । તૃણગુલ્મતાત્વં ચ ક્રમશો ગુરુતલ્પગઃ ॥ ૨,૨.

સોનાની ચોરી કરનાર કીડો, જીવાત કે પતંગિયું બને છે. ગુરુની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરનાર ક્રમે ઘાસ કે ઝાડ બનશે.

બ્રહ્મહા ક્ષયરોગી સ્યાત્સુરાપઃ શ્યાવદન્તકઃ । હેમહારી તુ કુનખી દુશ્ચર્મા ગુરુતલ્પગઃ ॥ ૨,૨.

બ્રાહ્મણહંતાને ક્ષયરોગ થાય છે, દારૂ પીવનારના દાંત કાળા થાય છે, સોનાની ચોરી કરનારના નખ અને ચામડી ખરાબ થાય છે, ગુરુની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરનારનું પણ એવું જ થાય છે.

યો યેન સંવસત્યેષાં સ તલ્લિઙ્ગોઽભિજાયતે । સંવત્સરેણ પતતિ પતિતેન સહાચરન્ ॥ ૨,૨.

જે કોઈ આવા લોકો સાથે રહે છે, એ પણ એ જ લક્ષણો સાથે જન્મે છે. એક વર્ષમાં એ પાપી સાથે જ પતિત થાય છે.

સંલાપસ્પર્શનિઃ શ્વાસસહયાનાશનાસનાત્ । યાજનાધ્યાપનાદ્યૌનાત્પાપં સંક્રમતે નૃણામ્ ॥ ૨,૨.

વાતચીત, સ્પર્શ, સાથે શ્વાસ લેવો, ભોજન-પાન વહેંચવું, યજ્ઞ કે પાઠ કરાવવો, શિક્ષણ આપવું અને કામક્રિયાથી પાપ માણસોમાં ફેલાય છે.

ગત્વા દારાન્પરેષાઞ્ચ બ્રહ્મસ્વમપહૃત્ય ચ । અરણ્યે નિર્જને દેશે જાયતે બ્રહ્મરાક્ષસઃ ॥ ૨,૨.

જે બીજાની પત્ની પાસે જાય છે અથવા બ્રાહ્મણનું ધન ચોરી લે છે, તે જંગલમાં એકલાં પડેલા સ્થળે જન્મે ત્યારે બ્રહ્મરાક્ષસ બને છે.