ગરુડપુરાણમ્

લોકાંલ્લોકયતા લોકે જગાહે વિશ્વમણ્ડલમ્ । તત્રાજનિ જનાન્દૃષ્ટ્વા દુઃ ખેષ્વેવ નિમજ્જતઃ ॥ ૨,૧.

જ્યારે મેં લોકોએ જોયા, ત્યારે હું સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રવેશ્યો; ત્યાં મેં જોયું કે લોકો દુઃખમાં ડૂબેલા છે.

સ્વાન્તે મે દુર્ધરા પીડા તત્પીડાતો ગરીયસી । ત્રિદિવે દિતિજાતેભ્યો ભૂમૌ મૃત્યુરુગાદિભિઃ ॥ ૨,૧.

મારા હૃદયમાં અસહ્ય પીડા છે, અને એ પીડાથી વધુ ભાર છે—પૃથ્વી પર મૃત્યુ અને રોગથી, અને સ્વર્ગમાં દિતિના સંતાનોથી.

ઇષ્ટવસ્તુવિયો ગૈશ્ચ પાતાલે મામકં ભયમ્ । એવં ન નિર્ભયં સ્થાનમન્યદીશ ભવત્પદાત્ ॥ ૨,૧.

પાતાળમાં મનગમતી વસ્તુઓ ગુમાવાની ભય છે; હે ઈશ, તમારા ચરણ સિવાય બીજે ક્યાંય નિર્ભયતા નથી.

અસત્યં સ્વપ્નમાયાવત્કાલેન કવલીકૃતમ્ । તત્રાપિ ભારતે વર્ષે બહુદુઃ ખસ્ય ભાગિનઃ ॥ ૨,૧.

અસત્ય, સ્વપ્ન અને માયા—આ બધું સમયથી ગળી જાય છે; ભારતભૂમિમાં પણ ઘણા લોકો દુઃખનો ભાગીદાર છે.

જના દૃષ્ટા મયા રાગદ્વેષમોહાદિવિપ્લુતાઃ । કેચિદન્ધાઃ કેકરાક્ષાસ્ખલદ્વાચસ્તુ પઙ્ગવઃ ॥ ૨,૧.

મેં જોયું છે કે લોકો રાગ, દ્વેષ અને મોહથી ઘેરાયેલા છે; કોઈ અંધ છે, કોઈના આંખો વાંકા છે, કોઈ તૂટક બોલે છે, તો કોઈ લંગડા છે.

ખઞ્જાઃ કાણાશ્ચ બધિરા મૂકાઃ કુષ્ઠાશ્ચ લોમશાઃ । નાનારોગપરીતાશ્ચ ખપુષ્પાચ્ચાભિમાનિનઃ ॥ ૨,૧.

લંગડા, કાણાં, બહેરાં, ગૂંગાં, કષ્ટરોગવાળા, વધારે વાળાવાળા, અનેક બીમારીઓથી પીડાતા અને નિર્લજ્જ પુરુષો — એ બધા છતાં પણ ગર્વથી ભરેલા હોય છે.

તેષાં દોષસ્ય વૈચિત્ર્યં મૃત્યોર્ગોચરતામપિ । દૃષ્ટ્વા પ્રસુમનાઃ પ્રાપ્તઃ કો મૃત્યુશ્ચિત્રતા કથમ્ ॥ ૨,૧.

એ લોકોના અનેક દુષ્પ્રભાવો અને એ પણ મૃત્યુના વશમાં પડે છે — આ જોઈને, મન પ્રસન્ન થયાં પછી, મૃત્યુની વિવિધતા પર કોણ આશ્ચર્ય કરે?

મૃતિર્યસ્ય વિધાનેન મરણાદપ્યનન્તરમ્ । વિધિનાબ્દક્રિયા યસ્ય ન સ દુર્ગતિમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૧.

જેનું મૃત્યુ યોગ્ય વિધિથી થાય છે અને જેના માટે વર્ષિક શ્રાદ્ધ વિધિ પ્રમાણે થાય છે, તે કદી દુર્ગતિ પામતો નથી.

ઋષિભ્યસ્તુ મયા પૂર્વમિતિ સામાન્યતઃ શ્રુતમ્ । જ્ઞાનાય તદ્દ્વિશેષસ્ય પૃચ્છામીદમિતિ પ્રભો ॥ ૨,૧.

હું આ વાત અગાઉ ઋષિઓ પાસેથી સામાન્ય રીતે સાંભળી છે; હવે, હે પ્રભુ, ખાસ જાણવાની ઇચ્છાથી હું આપને પૂછું છું.

મ્રિયમાણસ્ય કિં કૃત્યં કિં દાનં વાસવાનુજ । વાહમૃત્યોરન્તરાલે કો વિધિર્દહનસ્ય ચ ॥ ૨,૧.

હે વાસવના ભાઈ, મૃત્યુ પામતા માણસ માટે શું કરવું? કયાં દાન આપવું? મૃત્યુ અને દાહ વિધિ વચ્ચે કઈ રીત રાખવી?

સદ્યો વિલમ્બતો વા કિં દેહમન્યં પ્રપદ્યતે । સંયમન્યાં ક્રમ્યમાણમાવર્ષં કા મૃતિક્રિયા ॥ ૨,૧.

માણસ તરત જ કે થોડા સમય પછી બીજું શરીર મેળવે છે? જે યમના માર્ગે વર્ષભર જાય છે, તેના માટે કઈ અંત્યેષ્ટિ વિધિ કરવી?

પ્રાયશ્ચિત્તં દુર્મતેઃ કિં પઞ્ચકાદિમૃતસ્ય ચ । પ્રસાદં કુરુ મે મોહં છેત્તુમર્હસ્યશેષતઃ ॥ ૨,૧.

દુષ્ટ મનવાળા અને પાંચ અશુભ સમયમાં મૃત્યુ પામનાર માટે કયું પ્રાયશ્ચિત્ત છે? કૃપા કરીને મારા મોહને પૂરેપૂરો દૂર કરો.

સર્વમન્તેમયા પૃષ્ટં બ્રૂહિ લોકહિતાય વૈ ॥ ૨,૧.

હું અંતે બધું પૂછ્યું છે; કૃપા કરીને જગતના હિત માટે કહો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા ભદ્ર માનુષાણાં હિતાય વૈ । શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા સર્વમેવૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: ભલા, તું જે પૂછ્યું તે માનવકલ્યાણ માટે યોગ્ય છે. હવે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ, હું મૃત્યુ પછીની બધી વિધિઓ સમજાવું છું.

સમ્યગ્વિભેદરહિતં શ્રુતિસ્મૃતિસમુદ્ધૃતમ્ । યન્ન દૃષ્ટં સુરૈઃ સેન્દ્રૈર્યોગિભિર્યોગચિન્તકૈઃ ॥ ૨,૨.

હું તને એ જ વાત કહું છું, જે વેદ અને સ્મૃતિમાંથી યથાર્થ રીતે લેવામાં આવી છે, જે દેવતાઓ પણ ઇન્દ્ર સાથે કે ધ્યાનમાં લીન યોગીઓએ પણ જાણી નથી.

ગુહ્યદ્ગુહ્યતરં તચ્ચ નાખ્યાતં કસ્યચિત્ક્વચિત્ । ભક્તસ્ત્વં હિ મહાભાગ વૈનતેયં બ્રવીમિ તે ॥ ૨,૨.

આ વાત બહુ ગુપ્ત છે, ગુપ્તમાં પણ વધુ ગુપ્ત છે, અને ક્યારેય, કોઈને, ક્યાંય કહેવામાં આવી નથી. પણ તું વિનતા પુત્ર, ભક્ત અને ધન્ય છે, એટલે હું તને કહું છું.

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તુ સ્વર્ગો નૈવ ચ નૈવ ચ । યેન કેનાપ્યુપાયેન કાર્યં જન્મ સુતસ્ય હિ ॥ ૨,૨.

જેને પુત્ર નથી, તેને કોઈ માર્ગ નથી, સ્વર્ગ પણ નથી — ખરેખર કંઈ નથી. કોઈ પણ રીતે પુત્રનો જન્મ કરાવવો જોઈએ.

તારયેન્નરકાત્પુત્ત્રો યદિ મોક્ષો ન વિદ્યતે । સ્કન્ધઃ પુત્રેણ કર્તવ્યો હ્યગ્નિદાતા ચ પૌત્રકઃ ॥ ૨,૨.

પુત્ર પિતાને નરકમાંથી છોડાવે છે, જો મોક્ષ પ્રાપ્ત ન થયો હોય; પુત્રએ કાંધ પર લાદવાની વિધિ કરવી અને પૌત્રએ અગ્નિદાન કરવું.

તિલદર્ભૈશ્ચ ભૂમ્યાં વૈ કુટી ઋતુમતી ભવેત્ । પઞ્ચ રત્નાનિ વક્ત્રે તુ યેન જીવઃ પ્રરોહતિ ॥ ૨,૨.

તિલ અને દર્ભા ઘાસ ધરતી પર પાથરી, શુદ્ધ અને પવિત્ર કૂટી બનાવવી. મૃતકના મોઢામાં પાંચ રત્ન મૂકવામાં આવે છે, જેના દ્વારા જીવ ઉપર ચડે છે.

યદા પુષ્પં પ્રનષ્ટં હિ ક્વ તદા ગર્ભધારણમ્ । આદરાચ્ચ તતો ભૂમૌ યેન ગર્ભં પ્રધાર્યતે ॥ ૨,૨.

જ્યારે જીવનપુષ્પ ખોવાઈ જાય છે, ત્યારે ગર્ભધારણ ક્યાંથી થાય? છતાં, માનથી ધરતી તૈયાર કરવામાં આવે છે, જેના દ્વારા ગર્ભ ટકાવે છે.

લેપ્યા તુ ગોમયૈર્ભૂમિસ્તિલાન્દર્ભાન્વિનિઃ ક્ષિપેત્ । તસ્યામેવાતુરો મુક્તઃ સર્વં દહતિ કિલ્બિષમ્ ॥ ૨,૨.

ધરતીને ગોમયથી લપસી, તિલ અને દર્ભા છાંટવી. ત્યાં જ મૃત્યુ પામેલો માણસ મુક્ત થાય છે અને તેના બધા પાપ દહન થાય છે.

દર્ભતૂલી નયેત્સ્વર્ગમાતુરસ્ય ન સંશયઃ । દર્ભાંસ્તત્ર ક્ષિપેદ્વાથ તૂલીગેન્દુકમધ્યતઃ ॥ ૨,૨.

દર્ભાની ચટાઈ મૃત્યુ પામનારને સ્વર્ગે લઈ જાય છે, એમાં શંકા નથી. ત્યાં દર્ભા મૂકી શકાય, અથવા મધ્યમાં રૂંવાટાવાળું તુલિયું મૂકવું.

સર્વત્ર વસુધાપૂતા યત્ર લેપો ન વિદ્યતે । યત્ર લેપઃ સ્થિતસ્તત્ર પુનર્લેપેન શુધ્યતિ ॥ ૨,૨.

જ્યાં ગોમયનો લેપ નથી, ત્યાં ધરતી પવિત્ર છે; જ્યાં લેપ છે, ત્યાં ફરીથી લેપ કરીને પવિત્રતા આવે છે.

યાતુધાનાઃ પિશાચાશ્ચ રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્મિણઃ । અલેપં હ્યાતુરં મુક્તં વિશન્ત્યેતે વિયોનયઃ ॥ ૨,૨.

યાતુધાન, પિશાચ અને ક્રૂર કર્મો કરનારા રાક્ષસો, જે બીમાર, અસહાય અને અશુદ્ધ હોય છે, એમાં પ્રવેશી જાય છે; આવા દુષ્ટ આત્માઓ દુર્બળને ઘેરી લે છે.

નિત્યહોમસ્તથા શ્રાદ્ધં પાદશૌચં દ્વિજે તથા । મણ્ડલેન વિના ભૂમ્યામાતુરો મુચ્યતે ન હિ ॥ ૨,૨.

દૈનિક હવન, શ્રાદ્ધ અને દ્વિજ દ્વારા પગ ધોવાની વિધિ છતાં, જમીન પર રક્ષણરૂપ મંડળ વિના, બીમાર માણસ મુક્ત થતો નથી.

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ શ્રીર્હુતાશસ્તથૈવ ચ । મણ્ડલે ચોપતિષ્ઠન્તિ તસ્માત્કુર્વીત મણ્ડલમ્ ॥ ૨,૨.

મંડળમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, શ્રી અને અગ્નિ હાજર રહે છે; તેથી મંડળ બનાવવું જોઈએ.

અન્યથા મ્રિયતે વાલો વૃદ્ધસ્તાર્ક્ષ્યયુવાથવા । યોન્યન્તરં ન ગચ્છેત્સ ક્રીડતે વાયુના સહ ॥ ૨,૨.

નહીંતર બાળક, વૃદ્ધ કે યુવાન મૃત્યુ પામે છે; તેને બીજું જન્મ મળતું નથી, પણ તે પવન સાથે ભટકે છે.

મિશ્રિતં લોહિતામિશ્રં તદેવં જન્મ જીયતે । તસ્યૈવ વાયુભૂતસ્ય ન શ્રાદ્ધં નોદકક્રિયા ॥ ૨,૨.

લોહી અને માંસથી મળીને એવો જન્મ થાય છે; જે પવનરૂપ થઈ જાય છે, તેને શ્રાદ્ધ કે જળદાન કશું જ લાગુ પડતું નથી.

મમ સ્વેદસમુદ્ભૂતાસ્તિલાસ્તાર્ક્ષ્ય પવિત્રકાઃ । અસુરા દાનવા દૈત્યા વિદ્રવન્તિ તિલૈસ્તથા ॥ ૨,૨.

તાર્ક્ષ્ય, મારા પસીનામાંથી ઉત્પન્ન થયેલા તિલ પવિત્ર છે; અસુર, દાનવ અને દૈત્ય એ તિલથી દૂર ભાગી જાય છે.