ગરુડપુરાણમ્

નિશાયાં દીયતે દીપો યાવદબ્દં દિનેદિન । દાહોદકં કિમર્થં ચ કિમર્થં ચ જનૈઃ સહ ॥ ૨,૧.

દરેક રાત્રે એક વર્ષ સુધી દીવો શા માટે આપવામાં આવે છે? દાન માટે પાણી શા માટે આપવામાં આવે છે અને બીજાઓ સાથે કેમ કરાય છે?

ભગવન્નાતિ વાહશ્ચ નવ પિણ્ડાઃ પ્રદાપયેત્ । કથં દેયં પિતૃભ્યશ્ચ વાહસ્યાવાહનં કથમ્ ॥ ૨,૧.

હે ભગવાન, યાત્રા લાંબી હોય તો નવ પિંડ અર્પણ કરવા જોઈએ? પિતૃઓને એ કેવી રીતે આપવું અને યાત્રા માટે વાહન કેવી રીતે ગોઠવવું?

ઇદઞ્ચેત્ક્રિયતે દેવ કસ્માત્પિણ્ડં પ્રદાપયેત્ । કિં તત્પ્રદીયતે તસ્ય પિણ્ડદાનાદ્યનન્તરમ્ ॥ ૨,૧.

હે દેવ, જો આ વિધિ થાય તો પિંડ શા માટે અર્પણ કરવો? પિંડદાન પછી તરત જ તેને શું આપવામાં આવે છે?

અસ્થિસઞ્ચયનં ચૈવ ઘટસ્ફોટં તથૈવ ચ । દ્વિતીયેઽહ્નિ કુતઃ સ્નાનં ચતુર્થે સાગ્નિકે દ્વિજે ॥ ૨,૧.

અસ્થિ સંચય અને ઘડાનું ફોડવું શા માટે થાય છે? બીજા દિવસે સ્નાન કેમ કરવું અને ચોથા દિવસે દ્વિજ માટે અગ્નિ વિધિ શા માટે?

દશમે કિં મલસ્નાનં કાર્યં સર્વજનૈઃ સહ । કસ્માત્તૈલોદ્વર્તનં ચ સ્કન્ધવાહગૃહં નયેત્ ॥ ૨,૧.

દસમા દિવસે બધા મળીને મલસ્નાન શા માટે કરે છે? તેલથી ચોપડવું કેમ થાય છે અને ખભે લઈ જનારના ઘરે કેમ જવું?

તૈલોદ્વર્તનકં ચાપિ દધુઃ સ્થૂલજલાશયે । દશમેઽહનિ યત્પિણ્ડં તદ્દદ્યા દામિષેણ તુ ॥ ૨,૧.

મોટા જળાશયમાં તેલથી ચોપડવું કેમ થાય છે? દસમા દિવસે પિંડ માટીના વાસણમાં કેમ આપવો?

પિણાઞ્ચૈકાદશે કસ્માદ્વૃષોત્સર્ગાદિપૂર્વકમ્ । ભાજનોપાનહૌ ચ્છત્રં વાસાંસિ ત્વઙ્ગુલીયકમ્ ॥ ૨,૧.

એકાદશી દિવસે વૃષ છોડ્યા પછી પિંડ શા માટે આપવામાં આવે છે? વાસણ, પાદરખાં, છત્રી, વસ્ત્ર અને આંગળીની વાળી શા માટે આપવામાં આવે છે?

ત્રયોદશેઽહ્નિ દેયં સ્યાત્પદદાનં કિમર્થકમ્ । શ્રાદ્ધાનિ ષોડશૈતાનિ અબ્દં યાવત્કુતો ઘટઃ ॥ ૨,૧.

તેરમો દિવસ આવે ત્યારે પાદ્યનું દાન કેમ આપવું જોઈએ? આ સોળ શ્રાદ્ધ વર્ષભર કેમ કરાય છે? આ ઘડાનો શું હેતુ છે?

અન્નાદ્યેનોદકેનૈવ ષષ્ટ્યાધિકશતત્રયમ્ । દિનેદિને ચ દાતવ્યં ઘટાન્નં પ્રેતતૃપ્તયે ॥ ૨,૧.

અન્ન અને પાણીથી, એકસો ત્રેસઠ ઘડા રોજ એક આપી, પિતૃઓને સંતોષવા માટે દાન કરવું જોઈએ.

પ્રાપ્તે કાલે વૈ મ્રિયતે અનિત્યા માનવાઃ પ્રભો ॥ ૨,૧.

પ્રભુ, જેવો સમય આવે છે, એ સમયે માણસો મરી જાય છે; માનવજીવન અસ્થિર છે.

છિદ્રં તુ નૈવ પશ્યામિ કુતો જીવઃ સ નિર્ગતઃ । કુતો ગચ્છન્તિ ભૂતાનિ પૃથિવ્યાપો મનસ્તથા । તેજો વદસ્વ મે નાથ વાયુરાકાશમેવ ચ ॥ ૨,૧.

હું કોઈ છિદ્ર તો જોઈ શકતો નથી, તો જીવ કયા માર્ગે બહાર જાય છે? પૃથ્વી, પાણી, મન, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ—આ તત્વો ક્યાં જાય છે? હે નાથ, મને કહો.

કુતઃ કર્મેન્દ્રિયાણીહ પઞ્ચબુદ્ધીન્દ્રિયાણિ ચ । વાયવશ્ચૈવ પઞ્ચૈતે કથં ગચ્છન્તિ ચાત્યયમ્ ॥ ૨,૧.

અહીં કર્મેન્દ્રિય અને પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિય ક્યાંથી આવે છે? અને મૃત્યુ સમયે આ પાંચ વાયુઓ કેવી રીતે વિલીન થાય છે?

લોભમોહાદયઃ પઞ્ચ શરીરે ચૈવ તસ્કરાઃ । તૃષ્ણા કામો હ્યહઙ્કારઃ કુતો યાન્તિ જનાર્દના ॥ ૨,૧.

લોભ, મોહ વગેરે પાંચ ચોરો શરીરમાં રહે છે; તૃષ્ણા, કામ અને અહંકાર—હે જનાર્દન, આ બધું ક્યાં જાય છે?

પુણ્યં વાપ્યથવાપુણ્યં યત્કિઞ્ચિત્સુકૃતં તથા । નષ્ટે દેહે કુતો યાન્તિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥ ૨,૧.

પુણ્ય કે પાપ, કે જે કંઈ સારા કર્મ થાય છે, અને વિવિધ દાન—શરીર નાશ પામે ત્યારે એ બધું ક્યાં જાય છે?

સપિણ્ડનં કિમર્થં ચ પૂર્ણે સંવત્સરેઽપિ વા । પ્રેતસ્ય મેલનં કેષાં કિંવિધં તત્ર કારયેત્ ॥ ૨,૧.

સપિંડ ક્રિયા વર્ષ પૂરું થયા પછી પણ કેમ કરાય છે? કયા પિતૃઓ માટે અને કયા રીતે એ મિલન કરવું જોઈએ?

મૂર્છનાત્પનનાદ્વાપિ વિપત્તિર્યદિ જાયતે । યે દગ્ધા યે ત્વદગ્ધાશ્ચ પતિતા યે નરા ભુવિ ॥ ૨,૧.

મૂર્છા કે પડી જવાથી મૃત્યુ થાય તો, જે લોકો દાઝાયા, જે દાઝાયા નથી, અને જે ધરતી પર પડી ગયા—એ બધાનું શું થાય છે?

યાનિ ચાન્યાનિ ભૂતાનિ તેષામન્તે ભવેચ્ચ કિમ્ । પાપિનો યે દુરાચારા યે ચાન્યે ગતબુદ્ધયઃ ॥ ૨,૧.

અને બીજા જીવજંતુઓનું અંતે શું થાય છે? પાપી, દુશ્ચરીત અને ભટકી ગયેલા મનવાળા લોકોનું શું થાય છે?

આત્મઘાતી બ્રહ્મહા ચ સ્તેયી વિશ્વાસઘાતકઃ । કપિલાયાઃ પિબેચ્છૂદ્રો યઃ પઠેદિદમક્ષરમ્ ॥ ૨,૧.

આત્મહત્યા કરનાર, બ્રાહ્મણહત્યાર, ચોર, વિશ્વાસઘાતી, કે જે શૂદ્ર કપિલા ગાયનું દૂધ પીવે, કે આ પવિત્ર શ્લોકો વાંચે—એ બધાનું શું ફળ મળે છે?

ધારયેદ્બ્રહ્મસૂત્રં વા કા ગતિસ્તસ્ય માધવ । શૂદ્રસ્ય બ્રાહ્મણી ભાર્યા સંગૃહીતા યદા ભવેત્ ॥ ૨,૧.

જો શૂદ્ર બ્રહ્મસૂત્ર પહેરે અથવા બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને પત્ની રૂપે સ્વીકારે, તો હે માધવ, તેનું શું પરિણામ થાય છે?

ભીતોઽહં પાપિનસ્તસ્માત્તન્મે વદ જગત્પ્રભો । અન્યચ્ચ શૃણુ વિશ્વાત્મન્મયા કૌતુકિના રયાત્ ॥ ૨,૧.

હે જગતના પ્રભુ, હું પાપના ડરથી ડરી રહ્યો છું; મને કહો. અને હે વિશ્વાત્મા, હવે હું જિજ્ઞાસાથી જે પૂછું છું, એ પણ સાંભળો.

લોકાંલ્લોકયતા લોકે જગાહે વિશ્વમણ્ડલમ્ । તત્રાજનિ જનાન્દૃષ્ટ્વા દુઃ ખેષ્વેવ નિમજ્જતઃ ॥ ૨,૧.

જ્યારે મેં લોકોએ જોયા, ત્યારે હું સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રવેશ્યો; ત્યાં મેં જોયું કે લોકો દુઃખમાં ડૂબેલા છે.

સ્વાન્તે મે દુર્ધરા પીડા તત્પીડાતો ગરીયસી । ત્રિદિવે દિતિજાતેભ્યો ભૂમૌ મૃત્યુરુગાદિભિઃ ॥ ૨,૧.

મારા હૃદયમાં અસહ્ય પીડા છે, અને એ પીડાથી વધુ ભાર છે—પૃથ્વી પર મૃત્યુ અને રોગથી, અને સ્વર્ગમાં દિતિના સંતાનોથી.

ઇષ્ટવસ્તુવિયો ગૈશ્ચ પાતાલે મામકં ભયમ્ । એવં ન નિર્ભયં સ્થાનમન્યદીશ ભવત્પદાત્ ॥ ૨,૧.

પાતાળમાં મનગમતી વસ્તુઓ ગુમાવાની ભય છે; હે ઈશ, તમારા ચરણ સિવાય બીજે ક્યાંય નિર્ભયતા નથી.

અસત્યં સ્વપ્નમાયાવત્કાલેન કવલીકૃતમ્ । તત્રાપિ ભારતે વર્ષે બહુદુઃ ખસ્ય ભાગિનઃ ॥ ૨,૧.

અસત્ય, સ્વપ્ન અને માયા—આ બધું સમયથી ગળી જાય છે; ભારતભૂમિમાં પણ ઘણા લોકો દુઃખનો ભાગીદાર છે.

જના દૃષ્ટા મયા રાગદ્વેષમોહાદિવિપ્લુતાઃ । કેચિદન્ધાઃ કેકરાક્ષાસ્ખલદ્વાચસ્તુ પઙ્ગવઃ ॥ ૨,૧.

મેં જોયું છે કે લોકો રાગ, દ્વેષ અને મોહથી ઘેરાયેલા છે; કોઈ અંધ છે, કોઈના આંખો વાંકા છે, કોઈ તૂટક બોલે છે, તો કોઈ લંગડા છે.

ખઞ્જાઃ કાણાશ્ચ બધિરા મૂકાઃ કુષ્ઠાશ્ચ લોમશાઃ । નાનારોગપરીતાશ્ચ ખપુષ્પાચ્ચાભિમાનિનઃ ॥ ૨,૧.

લંગડા, કાણાં, બહેરાં, ગૂંગાં, કષ્ટરોગવાળા, વધારે વાળાવાળા, અનેક બીમારીઓથી પીડાતા અને નિર્લજ્જ પુરુષો — એ બધા છતાં પણ ગર્વથી ભરેલા હોય છે.

તેષાં દોષસ્ય વૈચિત્ર્યં મૃત્યોર્ગોચરતામપિ । દૃષ્ટ્વા પ્રસુમનાઃ પ્રાપ્તઃ કો મૃત્યુશ્ચિત્રતા કથમ્ ॥ ૨,૧.

એ લોકોના અનેક દુષ્પ્રભાવો અને એ પણ મૃત્યુના વશમાં પડે છે — આ જોઈને, મન પ્રસન્ન થયાં પછી, મૃત્યુની વિવિધતા પર કોણ આશ્ચર્ય કરે?

મૃતિર્યસ્ય વિધાનેન મરણાદપ્યનન્તરમ્ । વિધિનાબ્દક્રિયા યસ્ય ન સ દુર્ગતિમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૧.

જેનું મૃત્યુ યોગ્ય વિધિથી થાય છે અને જેના માટે વર્ષિક શ્રાદ્ધ વિધિ પ્રમાણે થાય છે, તે કદી દુર્ગતિ પામતો નથી.

ઋષિભ્યસ્તુ મયા પૂર્વમિતિ સામાન્યતઃ શ્રુતમ્ । જ્ઞાનાય તદ્દ્વિશેષસ્ય પૃચ્છામીદમિતિ પ્રભો ॥ ૨,૧.

હું આ વાત અગાઉ ઋષિઓ પાસેથી સામાન્ય રીતે સાંભળી છે; હવે, હે પ્રભુ, ખાસ જાણવાની ઇચ્છાથી હું આપને પૂછું છું.