ગરુડપુરાણમ્

પ્રેતઃ કૌક્ષિપ્યતે કસ્માત્પઞ્ચરત્નં મુખે કથમ્ । અધસ્તાચ્ચાલિતા દર્ભાઃ પાદૌ યામ્યાં વ્યવસ્થિતૌ ॥ ૨,૧.

મૃતકના મોઢામાં પાંચ રત્નોનું સિક્કું શા માટે મૂકવામાં આવે છે? નીચે દર્ભા ઘાસ શા માટે ગોઠવાય છે અને પગ દક્ષિણ દિશામાં કેમ રાખવામાં આવે છે?

કિમર્થં પુત્રપૌત્રાશ્ચ તસ્ય તિષ્ઠન્તિ ચાગ્રતઃ । કિમર્થં દીયતે દાનં ગોદાનમપિ કેશવ ॥ ૨,૧.

પુત્રો અને પૌત્રો મૃતકના આગળ શા માટે ઉભા રહે છે? દાન શા માટે આપવામાં આવે છે અને ગાયનું દાન કેમ કરાય છે, હે કેશવ?

બન્ધુમિત્રાણ્યમિત્રાશ્ચ ક્ષમાપયન્તિ તત્કથમ્ । તિલાલોહં હિરણ્યં ચ કર્પાસં લવણં તથા ॥ ૨,૧.

સગા-મિત્રો અને દુશ્મનો પણ એ સમયે માફી કેમ માંગે છે? તલ, લોખંડ, સોનું, કપાસ અને મીઠું શા માટે અર્પણ કરવામાં આવે છે?

સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવો દીયન્તે કેનહેતુના । કથં હિ મ્રિયતે જન્તુર્મૃતો વૈ કુત્ર ગચ્છતિ ॥ ૨,૧.

સાત પ્રકારના અનાજ, માટી અને ગાયો શા માટે આપવામાં આવે છે? જીવ કેમ મરે છે અને મૃત્યુ પછી એ ક્યાં જાય છે?

અતિવાહશરીરં ચ કથં હિ શ્રયતે તદા । શવં સ્કન્ધે વહેત્પુત્રો અગ્નિદાતા ચ પૌત્રકઃ ॥ ૨,૧.

મૃત્યુ પછી યાત્રા માટે સૂક્ષ્મ શરીર કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે? પુત્ર શવને ખભે કેમ લઈ જાય છે અને પૌત્ર અગ્નિદાહ કેમ આપે છે?

આજ્યેનાભ્યઞ્જનં કસ્માત્કુત એકાહુતિક્રિયા । વસુન્ધરા કિમર્થં ચ કુતઃ સ્ત્રીશબ્દકીર્તનમ્ ॥ ૨,૧.

શરીરને ઘીથી શા માટે ચોપડવામાં આવે છે? એક જ હોળી શા માટે આપવામાં આવે છે? માટી શા માટે અર્પણ થાય છે અને સ્ત્રી શબ્દનું ઉચ્ચારણ કેમ થાય છે?

યમસૂક્તં કિમર્થં ચ ઉદીચ્યા દિશમાહરેત્ । પાનીયમેકવસ્ત્રેણ સૂર્યબિમ્બનિરીક્ષણમ્ ॥ ૨,૧.

યમસૂક્ત શા માટે પાઠવામાં આવે છે અને મૃતદેહને ઉત્તર દિશામાં કેમ લઈ જવામાં આવે છે? એક જ વસ્ત્રથી પાણી શા માટે આપવામાં આવે છે અને સૂર્યના ચક્રને કેમ જોવામાં આવે છે?

યવસર્ષપદૂર્વાસ્તુ પાષાણે નિમ્બપત્રકમ્ । વસ્ત્રં નરશ્ચ નારી ચ વિદધ્યાદધરોત્તરમ્ ॥ ૨,૧.

યવ, રાયડા અને દુર્વા ઘાસ પથ્થર પર અને લીમડાના પાન સાથે શા માટે મૂકવામાં આવે છે? વસ્ત્ર, પુરુષ અને સ્ત્રી ઉપર-નીચે કેમ ગોઠવાય છે?

અન્નાદ્યં ગૃહમાગત્ય ન ભોક્તવ્યં જનૈઃ સહ । નવકાંશ્ચૈવ પિણ્ડાંશ્ચ કિમર્થં દદતે સુતાઃ ॥ ૨,૧.

ઘરે પાછા આવીને બીજાઓ સાથે ભોજન કેમ ન કરવું? પુત્રો નવ પિંડ શા માટે અર્પણ કરે છે?

કિમર્થં ચત્વરે દુગ્ધં યાત્રે પક્વે ચ મૃન્મયે । કાષ્ઠત્રયં ગણાબદ્ધં કૃત્વા રાત્રૌ ચતુષ્પથે ॥ ૨,૧.

માર્ગે જતા સમયે ચાર રસ્તા પર માટીના વાસણમાં દુધ શા માટે મૂકવામાં આવે છે? રાત્રે ચોરાહે ત્રણ લાકડાં એક સાથે બાંધીને કેમ મૂકવામાં આવે છે?

નિશાયાં દીયતે દીપો યાવદબ્દં દિનેદિન । દાહોદકં કિમર્થં ચ કિમર્થં ચ જનૈઃ સહ ॥ ૨,૧.

દરેક રાત્રે એક વર્ષ સુધી દીવો શા માટે આપવામાં આવે છે? દાન માટે પાણી શા માટે આપવામાં આવે છે અને બીજાઓ સાથે કેમ કરાય છે?

ભગવન્નાતિ વાહશ્ચ નવ પિણ્ડાઃ પ્રદાપયેત્ । કથં દેયં પિતૃભ્યશ્ચ વાહસ્યાવાહનં કથમ્ ॥ ૨,૧.

હે ભગવાન, યાત્રા લાંબી હોય તો નવ પિંડ અર્પણ કરવા જોઈએ? પિતૃઓને એ કેવી રીતે આપવું અને યાત્રા માટે વાહન કેવી રીતે ગોઠવવું?

ઇદઞ્ચેત્ક્રિયતે દેવ કસ્માત્પિણ્ડં પ્રદાપયેત્ । કિં તત્પ્રદીયતે તસ્ય પિણ્ડદાનાદ્યનન્તરમ્ ॥ ૨,૧.

હે દેવ, જો આ વિધિ થાય તો પિંડ શા માટે અર્પણ કરવો? પિંડદાન પછી તરત જ તેને શું આપવામાં આવે છે?

અસ્થિસઞ્ચયનં ચૈવ ઘટસ્ફોટં તથૈવ ચ । દ્વિતીયેઽહ્નિ કુતઃ સ્નાનં ચતુર્થે સાગ્નિકે દ્વિજે ॥ ૨,૧.

અસ્થિ સંચય અને ઘડાનું ફોડવું શા માટે થાય છે? બીજા દિવસે સ્નાન કેમ કરવું અને ચોથા દિવસે દ્વિજ માટે અગ્નિ વિધિ શા માટે?

દશમે કિં મલસ્નાનં કાર્યં સર્વજનૈઃ સહ । કસ્માત્તૈલોદ્વર્તનં ચ સ્કન્ધવાહગૃહં નયેત્ ॥ ૨,૧.

દસમા દિવસે બધા મળીને મલસ્નાન શા માટે કરે છે? તેલથી ચોપડવું કેમ થાય છે અને ખભે લઈ જનારના ઘરે કેમ જવું?

તૈલોદ્વર્તનકં ચાપિ દધુઃ સ્થૂલજલાશયે । દશમેઽહનિ યત્પિણ્ડં તદ્દદ્યા દામિષેણ તુ ॥ ૨,૧.

મોટા જળાશયમાં તેલથી ચોપડવું કેમ થાય છે? દસમા દિવસે પિંડ માટીના વાસણમાં કેમ આપવો?

પિણાઞ્ચૈકાદશે કસ્માદ્વૃષોત્સર્ગાદિપૂર્વકમ્ । ભાજનોપાનહૌ ચ્છત્રં વાસાંસિ ત્વઙ્ગુલીયકમ્ ॥ ૨,૧.

એકાદશી દિવસે વૃષ છોડ્યા પછી પિંડ શા માટે આપવામાં આવે છે? વાસણ, પાદરખાં, છત્રી, વસ્ત્ર અને આંગળીની વાળી શા માટે આપવામાં આવે છે?

ત્રયોદશેઽહ્નિ દેયં સ્યાત્પદદાનં કિમર્થકમ્ । શ્રાદ્ધાનિ ષોડશૈતાનિ અબ્દં યાવત્કુતો ઘટઃ ॥ ૨,૧.

તેરમો દિવસ આવે ત્યારે પાદ્યનું દાન કેમ આપવું જોઈએ? આ સોળ શ્રાદ્ધ વર્ષભર કેમ કરાય છે? આ ઘડાનો શું હેતુ છે?

અન્નાદ્યેનોદકેનૈવ ષષ્ટ્યાધિકશતત્રયમ્ । દિનેદિને ચ દાતવ્યં ઘટાન્નં પ્રેતતૃપ્તયે ॥ ૨,૧.

અન્ન અને પાણીથી, એકસો ત્રેસઠ ઘડા રોજ એક આપી, પિતૃઓને સંતોષવા માટે દાન કરવું જોઈએ.

પ્રાપ્તે કાલે વૈ મ્રિયતે અનિત્યા માનવાઃ પ્રભો ॥ ૨,૧.

પ્રભુ, જેવો સમય આવે છે, એ સમયે માણસો મરી જાય છે; માનવજીવન અસ્થિર છે.

છિદ્રં તુ નૈવ પશ્યામિ કુતો જીવઃ સ નિર્ગતઃ । કુતો ગચ્છન્તિ ભૂતાનિ પૃથિવ્યાપો મનસ્તથા । તેજો વદસ્વ મે નાથ વાયુરાકાશમેવ ચ ॥ ૨,૧.

હું કોઈ છિદ્ર તો જોઈ શકતો નથી, તો જીવ કયા માર્ગે બહાર જાય છે? પૃથ્વી, પાણી, મન, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ—આ તત્વો ક્યાં જાય છે? હે નાથ, મને કહો.

કુતઃ કર્મેન્દ્રિયાણીહ પઞ્ચબુદ્ધીન્દ્રિયાણિ ચ । વાયવશ્ચૈવ પઞ્ચૈતે કથં ગચ્છન્તિ ચાત્યયમ્ ॥ ૨,૧.

અહીં કર્મેન્દ્રિય અને પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિય ક્યાંથી આવે છે? અને મૃત્યુ સમયે આ પાંચ વાયુઓ કેવી રીતે વિલીન થાય છે?

લોભમોહાદયઃ પઞ્ચ શરીરે ચૈવ તસ્કરાઃ । તૃષ્ણા કામો હ્યહઙ્કારઃ કુતો યાન્તિ જનાર્દના ॥ ૨,૧.

લોભ, મોહ વગેરે પાંચ ચોરો શરીરમાં રહે છે; તૃષ્ણા, કામ અને અહંકાર—હે જનાર્દન, આ બધું ક્યાં જાય છે?

પુણ્યં વાપ્યથવાપુણ્યં યત્કિઞ્ચિત્સુકૃતં તથા । નષ્ટે દેહે કુતો યાન્તિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥ ૨,૧.

પુણ્ય કે પાપ, કે જે કંઈ સારા કર્મ થાય છે, અને વિવિધ દાન—શરીર નાશ પામે ત્યારે એ બધું ક્યાં જાય છે?

સપિણ્ડનં કિમર્થં ચ પૂર્ણે સંવત્સરેઽપિ વા । પ્રેતસ્ય મેલનં કેષાં કિંવિધં તત્ર કારયેત્ ॥ ૨,૧.

સપિંડ ક્રિયા વર્ષ પૂરું થયા પછી પણ કેમ કરાય છે? કયા પિતૃઓ માટે અને કયા રીતે એ મિલન કરવું જોઈએ?

મૂર્છનાત્પનનાદ્વાપિ વિપત્તિર્યદિ જાયતે । યે દગ્ધા યે ત્વદગ્ધાશ્ચ પતિતા યે નરા ભુવિ ॥ ૨,૧.

મૂર્છા કે પડી જવાથી મૃત્યુ થાય તો, જે લોકો દાઝાયા, જે દાઝાયા નથી, અને જે ધરતી પર પડી ગયા—એ બધાનું શું થાય છે?

યાનિ ચાન્યાનિ ભૂતાનિ તેષામન્તે ભવેચ્ચ કિમ્ । પાપિનો યે દુરાચારા યે ચાન્યે ગતબુદ્ધયઃ ॥ ૨,૧.

અને બીજા જીવજંતુઓનું અંતે શું થાય છે? પાપી, દુશ્ચરીત અને ભટકી ગયેલા મનવાળા લોકોનું શું થાય છે?

આત્મઘાતી બ્રહ્મહા ચ સ્તેયી વિશ્વાસઘાતકઃ । કપિલાયાઃ પિબેચ્છૂદ્રો યઃ પઠેદિદમક્ષરમ્ ॥ ૨,૧.

આત્મહત્યા કરનાર, બ્રાહ્મણહત્યાર, ચોર, વિશ્વાસઘાતી, કે જે શૂદ્ર કપિલા ગાયનું દૂધ પીવે, કે આ પવિત્ર શ્લોકો વાંચે—એ બધાનું શું ફળ મળે છે?

ધારયેદ્બ્રહ્મસૂત્રં વા કા ગતિસ્તસ્ય માધવ । શૂદ્રસ્ય બ્રાહ્મણી ભાર્યા સંગૃહીતા યદા ભવેત્ ॥ ૨,૧.

જો શૂદ્ર બ્રહ્મસૂત્ર પહેરે અથવા બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને પત્ની રૂપે સ્વીકારે, તો હે માધવ, તેનું શું પરિણામ થાય છે?