ગરુડપુરાણમ્

ભૃત્યપ્રસાદસુમુખમાયતારુણલોચનમ્ । કિરીટિનં કુણ્ડલિનં શ્રિયા વક્ષસિ લક્ષિતમ્ ॥ ૨,૧.

તેણે જોયું કે ભગવાન ભક્તો પર પ્રસન્ન છે, મુખ પર હાસ્ય છે, લંબા લાલચટ આંખો છે, માથે મુગટ, કાનમાં કુંડળ અને છાતી પર શ્રીનું ચિહ્ન છે.

પીતાંશુકં ચતુર્બાહું પ્રસન્નહસિતાનનમ્ । અભ્યર્હણાસનાસીનં તાભિઃ શક્તિભિરાવૃતમ્ ॥ ૨,૧.

તેઓ પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, ચાર હાથવાળા, પ્રસન્ન અને હસતાં મુખવાળા, પૂજ્ય આસન પર બેઠેલા અને અનેક શક્તિઓથી ઘેરાયેલા છે.

પ્રધાનપુરુષાભ્યાં ચ મહતા ચાહમા તથા । એકાદશોન્દ્રિયૈશ્ચૈવ પઞ્ચભૂતૈસ્તથૈવ ચ ॥ ૨,૧.

મુખ્ય પુરુષો, મહતત્વ, હું, અગિયાર ઇન્દ્રિયો અને પાંચ મહાભૂતો પણ ત્યાં હાજર હતા.

સ્વરૂપેરમમાણં તમીશ્વરં વિનતાસુતઃ । તદ્દર્શનાહ્લાદયુતસ્વાન્તો હૃષ્યત્તનૂરુહઃ ॥ ૨,૧.

વિનતાનંદને ભગવાનને તેમના સ્વરૂપમાં જોયા. એ દર્શનથી તેનું હૃદય આનંદથી ભરાઈ ગયું અને શરીર રોમાંચિત થઈ ઉઠ્યું.

લોચનાભ્યામશ્રુ મુઞ્ચન્પ્રેમમગ્નો નનામ હ । નમાગતં નતં સ્વીય વાહનં વિષ્ણુરબ્રવીત્ । ભૂમિઃ કા લઙ્ઘિતા પક્ષિંસ્ત્વયેયન્તમનેહસમ્ ॥ ૨,૧.

પ્રેમથી ભરાઈને, આંખોમાંથી આંસુ વહાવી, તેણે નમસ્કાર કર્યો. ત્યારે વિષ્ણુએ પોતાના વાહનને, જે નમન કરીને આવ્યો હતો, પૂછ્યું: 'પક્ષી, તું ક્યાં લોકને પાર કરીને નિર્વિઘ્ને અહીં આવ્યો છે?'

ગરુડ ઉવાચ । તવ પ્રસાદાદ્વૈકુણ્ઠ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥ ૨,૧.

ગરુડએ કહ્યું: 'તમારી કૃપાથી, હે વૈકુંઠ, મેં ત્રિલોકી અને તેમાંના સર્વ જીવોને જોયા છે.'

મયા વિલોકિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । ભૂર્લોકાત્સત્યપર્યન્તં પુરં યામ્યં વિના પ્રભો ॥ ૨,૧.

'પ્રભુ, મેં ભૂર્લોકથી લઈને સત્યલોક સુધીના સ્થાવર અને જંગમ સર્વ જગત જોયું છે, માત્ર યમપુર સિવાય.'

ભૂર્લોકઃ સર્વલોકાનાં પ્રચુરઃ સર્વજન્તુષુ । માનુષ્યં સર્વભૂતાનાં ભુક્તિમુક્ત્યાલયં શુભમ્ ॥ ૨,૧.

'ભૂર્લોક બધા લોકોમાં જીવોથી ભરપૂર છે. બધા પ્રાણીઓમાં માનવ જન્મ ભોગ અને મુક્તિનું શુભ સ્થાન છે.'

અતઃ સુકૃતિનાં લોકો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૨,૧.

'અત્યારે, અને ભૂતકાળ કે ભવિષ્યમાં પણ, સુકર્મીઓ માટે આવો લોક ક્યારેય થયો નથી કે થશે નહીં.'

ગાયન્તિ દેવાઃ કિલ ગીતકાનિ ધન્યાસ્તુ યે ભારતભૂમિભાગે । સ્વર્ગાપવર્ગસ્ય ફલાર્જનાય ભવન્તિ ભૂયઃ પુરુષાઃ સુરત્વાત્ ॥ ૨,૧.

દેવતાઓ ખરેખર ગીતો ગાય છે—ભારતભૂમિમાં જન્મેલા લોકો ધન્ય છે. સ્વર્ગ અને મોક્ષના ફળ માટે, પુણ્યના કારણે મનુષ્યો અહીં વારંવાર જન્મે છે.

પ્રેતઃ કૌક્ષિપ્યતે કસ્માત્પઞ્ચરત્નં મુખે કથમ્ । અધસ્તાચ્ચાલિતા દર્ભાઃ પાદૌ યામ્યાં વ્યવસ્થિતૌ ॥ ૨,૧.

મૃતકના મોઢામાં પાંચ રત્નોનું સિક્કું શા માટે મૂકવામાં આવે છે? નીચે દર્ભા ઘાસ શા માટે ગોઠવાય છે અને પગ દક્ષિણ દિશામાં કેમ રાખવામાં આવે છે?

કિમર્થં પુત્રપૌત્રાશ્ચ તસ્ય તિષ્ઠન્તિ ચાગ્રતઃ । કિમર્થં દીયતે દાનં ગોદાનમપિ કેશવ ॥ ૨,૧.

પુત્રો અને પૌત્રો મૃતકના આગળ શા માટે ઉભા રહે છે? દાન શા માટે આપવામાં આવે છે અને ગાયનું દાન કેમ કરાય છે, હે કેશવ?

બન્ધુમિત્રાણ્યમિત્રાશ્ચ ક્ષમાપયન્તિ તત્કથમ્ । તિલાલોહં હિરણ્યં ચ કર્પાસં લવણં તથા ॥ ૨,૧.

સગા-મિત્રો અને દુશ્મનો પણ એ સમયે માફી કેમ માંગે છે? તલ, લોખંડ, સોનું, કપાસ અને મીઠું શા માટે અર્પણ કરવામાં આવે છે?

સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવો દીયન્તે કેનહેતુના । કથં હિ મ્રિયતે જન્તુર્મૃતો વૈ કુત્ર ગચ્છતિ ॥ ૨,૧.

સાત પ્રકારના અનાજ, માટી અને ગાયો શા માટે આપવામાં આવે છે? જીવ કેમ મરે છે અને મૃત્યુ પછી એ ક્યાં જાય છે?

અતિવાહશરીરં ચ કથં હિ શ્રયતે તદા । શવં સ્કન્ધે વહેત્પુત્રો અગ્નિદાતા ચ પૌત્રકઃ ॥ ૨,૧.

મૃત્યુ પછી યાત્રા માટે સૂક્ષ્મ શરીર કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે? પુત્ર શવને ખભે કેમ લઈ જાય છે અને પૌત્ર અગ્નિદાહ કેમ આપે છે?

આજ્યેનાભ્યઞ્જનં કસ્માત્કુત એકાહુતિક્રિયા । વસુન્ધરા કિમર્થં ચ કુતઃ સ્ત્રીશબ્દકીર્તનમ્ ॥ ૨,૧.

શરીરને ઘીથી શા માટે ચોપડવામાં આવે છે? એક જ હોળી શા માટે આપવામાં આવે છે? માટી શા માટે અર્પણ થાય છે અને સ્ત્રી શબ્દનું ઉચ્ચારણ કેમ થાય છે?

યમસૂક્તં કિમર્થં ચ ઉદીચ્યા દિશમાહરેત્ । પાનીયમેકવસ્ત્રેણ સૂર્યબિમ્બનિરીક્ષણમ્ ॥ ૨,૧.

યમસૂક્ત શા માટે પાઠવામાં આવે છે અને મૃતદેહને ઉત્તર દિશામાં કેમ લઈ જવામાં આવે છે? એક જ વસ્ત્રથી પાણી શા માટે આપવામાં આવે છે અને સૂર્યના ચક્રને કેમ જોવામાં આવે છે?

યવસર્ષપદૂર્વાસ્તુ પાષાણે નિમ્બપત્રકમ્ । વસ્ત્રં નરશ્ચ નારી ચ વિદધ્યાદધરોત્તરમ્ ॥ ૨,૧.

યવ, રાયડા અને દુર્વા ઘાસ પથ્થર પર અને લીમડાના પાન સાથે શા માટે મૂકવામાં આવે છે? વસ્ત્ર, પુરુષ અને સ્ત્રી ઉપર-નીચે કેમ ગોઠવાય છે?

અન્નાદ્યં ગૃહમાગત્ય ન ભોક્તવ્યં જનૈઃ સહ । નવકાંશ્ચૈવ પિણ્ડાંશ્ચ કિમર્થં દદતે સુતાઃ ॥ ૨,૧.

ઘરે પાછા આવીને બીજાઓ સાથે ભોજન કેમ ન કરવું? પુત્રો નવ પિંડ શા માટે અર્પણ કરે છે?

કિમર્થં ચત્વરે દુગ્ધં યાત્રે પક્વે ચ મૃન્મયે । કાષ્ઠત્રયં ગણાબદ્ધં કૃત્વા રાત્રૌ ચતુષ્પથે ॥ ૨,૧.

માર્ગે જતા સમયે ચાર રસ્તા પર માટીના વાસણમાં દુધ શા માટે મૂકવામાં આવે છે? રાત્રે ચોરાહે ત્રણ લાકડાં એક સાથે બાંધીને કેમ મૂકવામાં આવે છે?

નિશાયાં દીયતે દીપો યાવદબ્દં દિનેદિન । દાહોદકં કિમર્થં ચ કિમર્થં ચ જનૈઃ સહ ॥ ૨,૧.

દરેક રાત્રે એક વર્ષ સુધી દીવો શા માટે આપવામાં આવે છે? દાન માટે પાણી શા માટે આપવામાં આવે છે અને બીજાઓ સાથે કેમ કરાય છે?

ભગવન્નાતિ વાહશ્ચ નવ પિણ્ડાઃ પ્રદાપયેત્ । કથં દેયં પિતૃભ્યશ્ચ વાહસ્યાવાહનં કથમ્ ॥ ૨,૧.

હે ભગવાન, યાત્રા લાંબી હોય તો નવ પિંડ અર્પણ કરવા જોઈએ? પિતૃઓને એ કેવી રીતે આપવું અને યાત્રા માટે વાહન કેવી રીતે ગોઠવવું?

ઇદઞ્ચેત્ક્રિયતે દેવ કસ્માત્પિણ્ડં પ્રદાપયેત્ । કિં તત્પ્રદીયતે તસ્ય પિણ્ડદાનાદ્યનન્તરમ્ ॥ ૨,૧.

હે દેવ, જો આ વિધિ થાય તો પિંડ શા માટે અર્પણ કરવો? પિંડદાન પછી તરત જ તેને શું આપવામાં આવે છે?

અસ્થિસઞ્ચયનં ચૈવ ઘટસ્ફોટં તથૈવ ચ । દ્વિતીયેઽહ્નિ કુતઃ સ્નાનં ચતુર્થે સાગ્નિકે દ્વિજે ॥ ૨,૧.

અસ્થિ સંચય અને ઘડાનું ફોડવું શા માટે થાય છે? બીજા દિવસે સ્નાન કેમ કરવું અને ચોથા દિવસે દ્વિજ માટે અગ્નિ વિધિ શા માટે?

દશમે કિં મલસ્નાનં કાર્યં સર્વજનૈઃ સહ । કસ્માત્તૈલોદ્વર્તનં ચ સ્કન્ધવાહગૃહં નયેત્ ॥ ૨,૧.

દસમા દિવસે બધા મળીને મલસ્નાન શા માટે કરે છે? તેલથી ચોપડવું કેમ થાય છે અને ખભે લઈ જનારના ઘરે કેમ જવું?

તૈલોદ્વર્તનકં ચાપિ દધુઃ સ્થૂલજલાશયે । દશમેઽહનિ યત્પિણ્ડં તદ્દદ્યા દામિષેણ તુ ॥ ૨,૧.

મોટા જળાશયમાં તેલથી ચોપડવું કેમ થાય છે? દસમા દિવસે પિંડ માટીના વાસણમાં કેમ આપવો?

પિણાઞ્ચૈકાદશે કસ્માદ્વૃષોત્સર્ગાદિપૂર્વકમ્ । ભાજનોપાનહૌ ચ્છત્રં વાસાંસિ ત્વઙ્ગુલીયકમ્ ॥ ૨,૧.

એકાદશી દિવસે વૃષ છોડ્યા પછી પિંડ શા માટે આપવામાં આવે છે? વાસણ, પાદરખાં, છત્રી, વસ્ત્ર અને આંગળીની વાળી શા માટે આપવામાં આવે છે?

ત્રયોદશેઽહ્નિ દેયં સ્યાત્પદદાનં કિમર્થકમ્ । શ્રાદ્ધાનિ ષોડશૈતાનિ અબ્દં યાવત્કુતો ઘટઃ ॥ ૨,૧.

તેરમો દિવસ આવે ત્યારે પાદ્યનું દાન કેમ આપવું જોઈએ? આ સોળ શ્રાદ્ધ વર્ષભર કેમ કરાય છે? આ ઘડાનો શું હેતુ છે?

અન્નાદ્યેનોદકેનૈવ ષષ્ટ્યાધિકશતત્રયમ્ । દિનેદિને ચ દાતવ્યં ઘટાન્નં પ્રેતતૃપ્તયે ॥ ૨,૧.

અન્ન અને પાણીથી, એકસો ત્રેસઠ ઘડા રોજ એક આપી, પિતૃઓને સંતોષવા માટે દાન કરવું જોઈએ.