ગરુડપુરાણમ્

નમઃ કૃષ્ણાય મુનયે ય એનં સમુપાશ્રિતાઃ । અઞ્જસ્તરન્તિ સંસારસાગરં કુનદીમિવ ॥ ૨,૧.

કૃષ્ણ મુનિને વંદન છે, જેમના આશ્રયે લોકો સંસારરૂપ સાગરને સરળતાથી પાર કરી જાય છે, જાણે નદી હોય એમ.

એકદા વૈનતેયસ્ય લોકાનાં લોકનસ્પૃહા । બભૂવ સોઽથ બભ્રામ તેષુ નામ હરેર્ગૃણન્ ॥ ૨,૧.

એકવાર વિનતાનંદનને બધાં લોકોએ જે લોકની ઇચ્છા રાખે છે, એવા લોકોએ જોવા મન થયું. તે પછી, હરિના નામો લેતો લેતો, એ લોકોમાં ફરવા લાગ્યો.

સ પાતાલં ભુવં સ્વર્ગં ભ્રાન્ત્વાલબ્ધશમાશયઃ । લોકદુઃ ખેનાતિદુઃ ખી પુનર્વૈકુણ્ઠમાગમત્ ॥ ૨,૧.

એ પાતાળ, પૃથ્વી અને સ્વર્ગમાં ફર્યો, પણ ક્યાંય સંતોષ ન મળ્યો. લોકોએ સહન કરવાનું દુઃખ જોઈને થાકી ગયો અને પાછો વૈકુંઠમાં આવી ગયો.

ન રજો ન તમશ્ચૈવ સત્ત્વં તાભ્યાં ચ મિશ્રિતમ્ । યત્ર પ્રવર્તતે નૈવ સત્ત્વમેવ પ્રવર્તતે ॥ ૨,૧.

ત્યાં રજોગુણ કે તમોગુણ નથી, કે એ બંનેનું મિશ્રણ પણ નથી. માત્ર સત્વગુણ જ છે, બીજું કશું ચાલતું નથી.

ન યત્ર માયા નાશશ્ચ ન ચૈ રાગાદયો મલાઃ । શ્યામાવદાતાઃ સુરુચઃ શતપત્રવિલોચનાઃ ॥ ૨,૧.

ત્યાં મોહ, વિનાશ કે રાગાદિ દોષો નથી. ત્યાંના લોકો શ્યામ અને ધોળા, તેજસ્વી છે અને તેમની આંખો શતદળ કમળ જેવી છે.

સુરાસુરાર્ચિતા યત્ર ગણા વિષ્ણોઃ સુપેશસઃ । પિશઙ્ગવસ્ત્રાભારણા મણિયુઙ્નિષ્કભૂષિતાઃ ॥ ૨,૧.

ત્યાં વિષ્ણુના સુંદર સેવકો, દેવો અને દાનવો પણ જેમની પૂજા કરે છે, તેઓ પીળા કપડાં અને આભૂષણો પહેરેલા છે અને મણિથી શોભતા હારથી સજ્જ છે.

ચતુર્ભુજાઃ કુણ્ડલિનો મૌલિનો માલિનસ્તથા । ભ્રાજિષ્ણુભિર્વિમાનાનાં પઙ્કિભિર્યે મહાત્મનામ્ ॥ ૨,૧.

તેઓને ચાર હાથ છે, કાનમાં કુંડળ, માથે મુગટ અને ગળામાં હાર છે. મહાન આત્માઓના તેજસ્વી વિમાનોની પંક્તિઓમાં તેઓ ઝગમગતા દેખાય છે.

દ્યોતન્તે દ્યોતમાનાનાં પ્રમદાનાં ચ પઙ્ક્તિભિઃ । શ્રીર્યત્ર નાનાવિભવૈર્હરેઃ પાદૌ મુદાર્ચતિ ॥ ૨,૧.

તેઓ તેજસ્વી સ્ત્રીઓની પંક્તિઓમાં ઝગમગતા છે. ત્યાં શ્રી, પોતાની અનેક શક્તિઓ સાથે, આનંદપૂર્વક હરિના પગની પૂજા કરે છે.

હરિં ગાયતિ દોલાસ્થં ગીયમાનાલિભિઃ સ્વયમ્ । દદર્શ શ્રીહરિં તત્ર શ્રીપતિં સાત્વતાં પતિમ્ ॥ ૨,૧.

ત્યાં હરિ ઝૂલામાં બેઠા છે, પોતે ગીત ગાય છે અને આસપાસની સ્ત્રીઓ પણ ગીત ગાય છે. ત્યાં વિનતાનંદને શ્રીહરી, શ્રીપતિ અને સાત્વતોના સ્વામી દર્શન થયા.

જગત્પતિં યજ્ઞપતિં પાર્ષદૈઃ પરિષેવિતમ્ । સુનન્દનન્દપ્રબલાર્હણમુખ્યૈર્નિરન્તરમ્ ॥ ૨,૧.

તેણે જગતના સ્વામી, યજ્ઞના સ્વામી, પોતાના પરિચારો સાથે સતત સેવા લેતા જોયા, જેમાં સુનંદ, નંદ, પ્રબલ, અર્હણ અને અન્ય મુખ્ય સેવકો હતા.

ભૃત્યપ્રસાદસુમુખમાયતારુણલોચનમ્ । કિરીટિનં કુણ્ડલિનં શ્રિયા વક્ષસિ લક્ષિતમ્ ॥ ૨,૧.

તેણે જોયું કે ભગવાન ભક્તો પર પ્રસન્ન છે, મુખ પર હાસ્ય છે, લંબા લાલચટ આંખો છે, માથે મુગટ, કાનમાં કુંડળ અને છાતી પર શ્રીનું ચિહ્ન છે.

પીતાંશુકં ચતુર્બાહું પ્રસન્નહસિતાનનમ્ । અભ્યર્હણાસનાસીનં તાભિઃ શક્તિભિરાવૃતમ્ ॥ ૨,૧.

તેઓ પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, ચાર હાથવાળા, પ્રસન્ન અને હસતાં મુખવાળા, પૂજ્ય આસન પર બેઠેલા અને અનેક શક્તિઓથી ઘેરાયેલા છે.

પ્રધાનપુરુષાભ્યાં ચ મહતા ચાહમા તથા । એકાદશોન્દ્રિયૈશ્ચૈવ પઞ્ચભૂતૈસ્તથૈવ ચ ॥ ૨,૧.

મુખ્ય પુરુષો, મહતત્વ, હું, અગિયાર ઇન્દ્રિયો અને પાંચ મહાભૂતો પણ ત્યાં હાજર હતા.

સ્વરૂપેરમમાણં તમીશ્વરં વિનતાસુતઃ । તદ્દર્શનાહ્લાદયુતસ્વાન્તો હૃષ્યત્તનૂરુહઃ ॥ ૨,૧.

વિનતાનંદને ભગવાનને તેમના સ્વરૂપમાં જોયા. એ દર્શનથી તેનું હૃદય આનંદથી ભરાઈ ગયું અને શરીર રોમાંચિત થઈ ઉઠ્યું.

લોચનાભ્યામશ્રુ મુઞ્ચન્પ્રેમમગ્નો નનામ હ । નમાગતં નતં સ્વીય વાહનં વિષ્ણુરબ્રવીત્ । ભૂમિઃ કા લઙ્ઘિતા પક્ષિંસ્ત્વયેયન્તમનેહસમ્ ॥ ૨,૧.

પ્રેમથી ભરાઈને, આંખોમાંથી આંસુ વહાવી, તેણે નમસ્કાર કર્યો. ત્યારે વિષ્ણુએ પોતાના વાહનને, જે નમન કરીને આવ્યો હતો, પૂછ્યું: 'પક્ષી, તું ક્યાં લોકને પાર કરીને નિર્વિઘ્ને અહીં આવ્યો છે?'

ગરુડ ઉવાચ । તવ પ્રસાદાદ્વૈકુણ્ઠ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥ ૨,૧.

ગરુડએ કહ્યું: 'તમારી કૃપાથી, હે વૈકુંઠ, મેં ત્રિલોકી અને તેમાંના સર્વ જીવોને જોયા છે.'

મયા વિલોકિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । ભૂર્લોકાત્સત્યપર્યન્તં પુરં યામ્યં વિના પ્રભો ॥ ૨,૧.

'પ્રભુ, મેં ભૂર્લોકથી લઈને સત્યલોક સુધીના સ્થાવર અને જંગમ સર્વ જગત જોયું છે, માત્ર યમપુર સિવાય.'

ભૂર્લોકઃ સર્વલોકાનાં પ્રચુરઃ સર્વજન્તુષુ । માનુષ્યં સર્વભૂતાનાં ભુક્તિમુક્ત્યાલયં શુભમ્ ॥ ૨,૧.

'ભૂર્લોક બધા લોકોમાં જીવોથી ભરપૂર છે. બધા પ્રાણીઓમાં માનવ જન્મ ભોગ અને મુક્તિનું શુભ સ્થાન છે.'

અતઃ સુકૃતિનાં લોકો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૨,૧.

'અત્યારે, અને ભૂતકાળ કે ભવિષ્યમાં પણ, સુકર્મીઓ માટે આવો લોક ક્યારેય થયો નથી કે થશે નહીં.'

ગાયન્તિ દેવાઃ કિલ ગીતકાનિ ધન્યાસ્તુ યે ભારતભૂમિભાગે । સ્વર્ગાપવર્ગસ્ય ફલાર્જનાય ભવન્તિ ભૂયઃ પુરુષાઃ સુરત્વાત્ ॥ ૨,૧.

દેવતાઓ ખરેખર ગીતો ગાય છે—ભારતભૂમિમાં જન્મેલા લોકો ધન્ય છે. સ્વર્ગ અને મોક્ષના ફળ માટે, પુણ્યના કારણે મનુષ્યો અહીં વારંવાર જન્મે છે.

પ્રેતઃ કૌક્ષિપ્યતે કસ્માત્પઞ્ચરત્નં મુખે કથમ્ । અધસ્તાચ્ચાલિતા દર્ભાઃ પાદૌ યામ્યાં વ્યવસ્થિતૌ ॥ ૨,૧.

મૃતકના મોઢામાં પાંચ રત્નોનું સિક્કું શા માટે મૂકવામાં આવે છે? નીચે દર્ભા ઘાસ શા માટે ગોઠવાય છે અને પગ દક્ષિણ દિશામાં કેમ રાખવામાં આવે છે?

કિમર્થં પુત્રપૌત્રાશ્ચ તસ્ય તિષ્ઠન્તિ ચાગ્રતઃ । કિમર્થં દીયતે દાનં ગોદાનમપિ કેશવ ॥ ૨,૧.

પુત્રો અને પૌત્રો મૃતકના આગળ શા માટે ઉભા રહે છે? દાન શા માટે આપવામાં આવે છે અને ગાયનું દાન કેમ કરાય છે, હે કેશવ?

બન્ધુમિત્રાણ્યમિત્રાશ્ચ ક્ષમાપયન્તિ તત્કથમ્ । તિલાલોહં હિરણ્યં ચ કર્પાસં લવણં તથા ॥ ૨,૧.

સગા-મિત્રો અને દુશ્મનો પણ એ સમયે માફી કેમ માંગે છે? તલ, લોખંડ, સોનું, કપાસ અને મીઠું શા માટે અર્પણ કરવામાં આવે છે?

સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવો દીયન્તે કેનહેતુના । કથં હિ મ્રિયતે જન્તુર્મૃતો વૈ કુત્ર ગચ્છતિ ॥ ૨,૧.

સાત પ્રકારના અનાજ, માટી અને ગાયો શા માટે આપવામાં આવે છે? જીવ કેમ મરે છે અને મૃત્યુ પછી એ ક્યાં જાય છે?

અતિવાહશરીરં ચ કથં હિ શ્રયતે તદા । શવં સ્કન્ધે વહેત્પુત્રો અગ્નિદાતા ચ પૌત્રકઃ ॥ ૨,૧.

મૃત્યુ પછી યાત્રા માટે સૂક્ષ્મ શરીર કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે? પુત્ર શવને ખભે કેમ લઈ જાય છે અને પૌત્ર અગ્નિદાહ કેમ આપે છે?

આજ્યેનાભ્યઞ્જનં કસ્માત્કુત એકાહુતિક્રિયા । વસુન્ધરા કિમર્થં ચ કુતઃ સ્ત્રીશબ્દકીર્તનમ્ ॥ ૨,૧.

શરીરને ઘીથી શા માટે ચોપડવામાં આવે છે? એક જ હોળી શા માટે આપવામાં આવે છે? માટી શા માટે અર્પણ થાય છે અને સ્ત્રી શબ્દનું ઉચ્ચારણ કેમ થાય છે?

યમસૂક્તં કિમર્થં ચ ઉદીચ્યા દિશમાહરેત્ । પાનીયમેકવસ્ત્રેણ સૂર્યબિમ્બનિરીક્ષણમ્ ॥ ૨,૧.

યમસૂક્ત શા માટે પાઠવામાં આવે છે અને મૃતદેહને ઉત્તર દિશામાં કેમ લઈ જવામાં આવે છે? એક જ વસ્ત્રથી પાણી શા માટે આપવામાં આવે છે અને સૂર્યના ચક્રને કેમ જોવામાં આવે છે?

યવસર્ષપદૂર્વાસ્તુ પાષાણે નિમ્બપત્રકમ્ । વસ્ત્રં નરશ્ચ નારી ચ વિદધ્યાદધરોત્તરમ્ ॥ ૨,૧.

યવ, રાયડા અને દુર્વા ઘાસ પથ્થર પર અને લીમડાના પાન સાથે શા માટે મૂકવામાં આવે છે? વસ્ત્ર, પુરુષ અને સ્ત્રી ઉપર-નીચે કેમ ગોઠવાય છે?

અન્નાદ્યં ગૃહમાગત્ય ન ભોક્તવ્યં જનૈઃ સહ । નવકાંશ્ચૈવ પિણ્ડાંશ્ચ કિમર્થં દદતે સુતાઃ ॥ ૨,૧.

ઘરે પાછા આવીને બીજાઓ સાથે ભોજન કેમ ન કરવું? પુત્રો નવ પિંડ શા માટે અર્પણ કરે છે?