ગરુડપુરાણમ્

જ્ઞાનાર્થો લભતે જ્ઞાનં સર્વસંસારમર્દનમ્ । ઇદં સ્વસ્ત્યયનં ધન્યં ગારુડં ગરુડેરિતમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે જ્ઞાન ઈચ્છે છે તેને એ જ્ઞાન મળે છે જે સર્વ સંસારનો નાશ કરે છે; આ ગરુડ પુરાણ, જે ગરુડે કહ્યું છે, તે કલ્યાણકારી અને ધન્ય છે.

નાકાલે મરણં તસ્ય શ્લોકમેકં તુ યઃ પઠેત્ । શ્લોકાર્ધપઠનાદસ્ય દુષ્ટશત્રુક્ષયો ધ્રુવમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે એક પણ શ્લોકનું પાઠ કરે છે તેને અકાળમૃત્યુ થતી નથી; અને અડધો શ્લોક પણ વાંચવાથી દુષ્ટ શત્રુઓનો નાશ નિશ્ચિત છે.

સૂતાચ્છ્રુત્વા શૌનકસ્તુનૌમિષે મુનિભિઃ ક્રતૌ । અહં બ્રહેતિ સંધ્યાયન્મુક્તોભૂદ્ગરુડધ્વજાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

સૂત પાસેથી સાંભળીને શૌનક અને અન્ય ઋષિઓએ યજ્ઞમાં તેની સ્તુતિ કરી; સંધ્યાયનએ 'હું બ્રહ્મ છું' એમ કહી, ગરુડધ્વજના આશીર્વાદથી મુક્તિ પામી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ શ્રીગણેશાય નમઃ । તત્રાદિમે દ્વિતીયાંશે પ્રેતકાણ્ડો ધર્મકાણ્ડનામારભ્યતે । ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય । નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ । દેવીં સરસ્વતીં ચૈવ તતો જયમુદીરયેત્ ॥ ૨,૧.મ ॥ ધર્મન્દૃઢબદ્ધમૂલો વેદસ્કન્ધઃ પુરાણશાખાઢ્યઃ । ક્રતુકુસુમો મોક્ષફલો મધુસૂદનપાદપો જયતિ ॥ ૨,૧.

નૈમિષેઽનિમિષક્ષેત્રે શૌનકાદ્યા મુનીશ્વરાઃ । કર્મણામન્તરે સૂતં સ્વાસીનમિદમબ્રુવન્ ॥ ૨,૧.

નૈમિષારણ્યમાં, જ્યાં કદી ઊંઘ ન આવે તેવા ક્ષેત્રે, શૌનક અને અન્ય મહર્ષિઓ યજ્ઞ દરમિયાન બેઠેલા સૂતજીને આ રીતે બોલ્યા.

સૂત જાનાસિ સકલં વસ્તુ વ્યાસપ્રસાદતઃ । તેન નઃ સન્દિહાનાનાં સન્દેહં છેત્તુમર્હસિ ॥ ૨,૧.

હે સૂતજી, આપને વ્યાસજીની કૃપાથી બધું જ જાણીતું છે; તેથી, અમારે જે સંશય છે તે દૂર કરવો આપની ફરજ છે.

યથા તૃણજલૌકેતિ ન્યાયમા શ્રિત્ય કઞ્ચન । દેહિનોઽન્યતનુપ્રાપ્તિં કેચિત્ત્વેવં વદન્તિ હિ ॥ ૨,૧.

ઘાસ, પાણી અને નાવડીના ઉદાહરણ પર આધાર રાખીને, કેટલાક કહે છે કે આત્મા એક શરીર છોડીને બીજું શરીર પામે છે.

કેચિત્પુનર્યાતનાનાં યામીનામુપભોગતઃ । પશ્ચાદ્દેહાન્તરપ્રાપ્તિં વદન્તિ કિમુ તત્રસત્ ॥ ૨,૧.

બીજા કહે છે કે યમલોકમાં ભોગવેલા દુઃખ પછી જ આત્મા બીજું શરીર પામે છે; તો આ વિષયમાં સાચું શું છે?

સૂત ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગાઃ શૃણુધ્વં ભવતાં પુનઃ । સન્દેહો નોપપદ્યેત લોકાર્થં કિલ પૃચ્છતામ્ ॥ ૨,૧.

સૂતજી બોલ્યા: મહાનુભાવો, તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે. ફરીથી સાંભળો. જે લોકો જગતના હિત માટે પૂછે છે, તેમને સંશય રહેતો નથી.

તદહં કૃષ્ણગરુડસંવાદદ્વારકં દ્વિજાઃ । અપાકરિષ્યે સન્દેહં ભવતાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥ ૨,૧.

હું કૃષ્ણ અને ગરુડ વચ્ચેના સંવાદ દ્વારા, હે દ્વિજગણ, આપના ભક્તિભર્યા મનના સંશય દૂર કરીશ.

નમઃ કૃષ્ણાય મુનયે ય એનં સમુપાશ્રિતાઃ । અઞ્જસ્તરન્તિ સંસારસાગરં કુનદીમિવ ॥ ૨,૧.

કૃષ્ણ મુનિને વંદન છે, જેમના આશ્રયે લોકો સંસારરૂપ સાગરને સરળતાથી પાર કરી જાય છે, જાણે નદી હોય એમ.

એકદા વૈનતેયસ્ય લોકાનાં લોકનસ્પૃહા । બભૂવ સોઽથ બભ્રામ તેષુ નામ હરેર્ગૃણન્ ॥ ૨,૧.

એકવાર વિનતાનંદનને બધાં લોકોએ જે લોકની ઇચ્છા રાખે છે, એવા લોકોએ જોવા મન થયું. તે પછી, હરિના નામો લેતો લેતો, એ લોકોમાં ફરવા લાગ્યો.

સ પાતાલં ભુવં સ્વર્ગં ભ્રાન્ત્વાલબ્ધશમાશયઃ । લોકદુઃ ખેનાતિદુઃ ખી પુનર્વૈકુણ્ઠમાગમત્ ॥ ૨,૧.

એ પાતાળ, પૃથ્વી અને સ્વર્ગમાં ફર્યો, પણ ક્યાંય સંતોષ ન મળ્યો. લોકોએ સહન કરવાનું દુઃખ જોઈને થાકી ગયો અને પાછો વૈકુંઠમાં આવી ગયો.

ન રજો ન તમશ્ચૈવ સત્ત્વં તાભ્યાં ચ મિશ્રિતમ્ । યત્ર પ્રવર્તતે નૈવ સત્ત્વમેવ પ્રવર્તતે ॥ ૨,૧.

ત્યાં રજોગુણ કે તમોગુણ નથી, કે એ બંનેનું મિશ્રણ પણ નથી. માત્ર સત્વગુણ જ છે, બીજું કશું ચાલતું નથી.

ન યત્ર માયા નાશશ્ચ ન ચૈ રાગાદયો મલાઃ । શ્યામાવદાતાઃ સુરુચઃ શતપત્રવિલોચનાઃ ॥ ૨,૧.

ત્યાં મોહ, વિનાશ કે રાગાદિ દોષો નથી. ત્યાંના લોકો શ્યામ અને ધોળા, તેજસ્વી છે અને તેમની આંખો શતદળ કમળ જેવી છે.

સુરાસુરાર્ચિતા યત્ર ગણા વિષ્ણોઃ સુપેશસઃ । પિશઙ્ગવસ્ત્રાભારણા મણિયુઙ્નિષ્કભૂષિતાઃ ॥ ૨,૧.

ત્યાં વિષ્ણુના સુંદર સેવકો, દેવો અને દાનવો પણ જેમની પૂજા કરે છે, તેઓ પીળા કપડાં અને આભૂષણો પહેરેલા છે અને મણિથી શોભતા હારથી સજ્જ છે.

ચતુર્ભુજાઃ કુણ્ડલિનો મૌલિનો માલિનસ્તથા । ભ્રાજિષ્ણુભિર્વિમાનાનાં પઙ્કિભિર્યે મહાત્મનામ્ ॥ ૨,૧.

તેઓને ચાર હાથ છે, કાનમાં કુંડળ, માથે મુગટ અને ગળામાં હાર છે. મહાન આત્માઓના તેજસ્વી વિમાનોની પંક્તિઓમાં તેઓ ઝગમગતા દેખાય છે.

દ્યોતન્તે દ્યોતમાનાનાં પ્રમદાનાં ચ પઙ્ક્તિભિઃ । શ્રીર્યત્ર નાનાવિભવૈર્હરેઃ પાદૌ મુદાર્ચતિ ॥ ૨,૧.

તેઓ તેજસ્વી સ્ત્રીઓની પંક્તિઓમાં ઝગમગતા છે. ત્યાં શ્રી, પોતાની અનેક શક્તિઓ સાથે, આનંદપૂર્વક હરિના પગની પૂજા કરે છે.

હરિં ગાયતિ દોલાસ્થં ગીયમાનાલિભિઃ સ્વયમ્ । દદર્શ શ્રીહરિં તત્ર શ્રીપતિં સાત્વતાં પતિમ્ ॥ ૨,૧.

ત્યાં હરિ ઝૂલામાં બેઠા છે, પોતે ગીત ગાય છે અને આસપાસની સ્ત્રીઓ પણ ગીત ગાય છે. ત્યાં વિનતાનંદને શ્રીહરી, શ્રીપતિ અને સાત્વતોના સ્વામી દર્શન થયા.

જગત્પતિં યજ્ઞપતિં પાર્ષદૈઃ પરિષેવિતમ્ । સુનન્દનન્દપ્રબલાર્હણમુખ્યૈર્નિરન્તરમ્ ॥ ૨,૧.

તેણે જગતના સ્વામી, યજ્ઞના સ્વામી, પોતાના પરિચારો સાથે સતત સેવા લેતા જોયા, જેમાં સુનંદ, નંદ, પ્રબલ, અર્હણ અને અન્ય મુખ્ય સેવકો હતા.

ભૃત્યપ્રસાદસુમુખમાયતારુણલોચનમ્ । કિરીટિનં કુણ્ડલિનં શ્રિયા વક્ષસિ લક્ષિતમ્ ॥ ૨,૧.

તેણે જોયું કે ભગવાન ભક્તો પર પ્રસન્ન છે, મુખ પર હાસ્ય છે, લંબા લાલચટ આંખો છે, માથે મુગટ, કાનમાં કુંડળ અને છાતી પર શ્રીનું ચિહ્ન છે.

પીતાંશુકં ચતુર્બાહું પ્રસન્નહસિતાનનમ્ । અભ્યર્હણાસનાસીનં તાભિઃ શક્તિભિરાવૃતમ્ ॥ ૨,૧.

તેઓ પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, ચાર હાથવાળા, પ્રસન્ન અને હસતાં મુખવાળા, પૂજ્ય આસન પર બેઠેલા અને અનેક શક્તિઓથી ઘેરાયેલા છે.

પ્રધાનપુરુષાભ્યાં ચ મહતા ચાહમા તથા । એકાદશોન્દ્રિયૈશ્ચૈવ પઞ્ચભૂતૈસ્તથૈવ ચ ॥ ૨,૧.

મુખ્ય પુરુષો, મહતત્વ, હું, અગિયાર ઇન્દ્રિયો અને પાંચ મહાભૂતો પણ ત્યાં હાજર હતા.

સ્વરૂપેરમમાણં તમીશ્વરં વિનતાસુતઃ । તદ્દર્શનાહ્લાદયુતસ્વાન્તો હૃષ્યત્તનૂરુહઃ ॥ ૨,૧.

વિનતાનંદને ભગવાનને તેમના સ્વરૂપમાં જોયા. એ દર્શનથી તેનું હૃદય આનંદથી ભરાઈ ગયું અને શરીર રોમાંચિત થઈ ઉઠ્યું.

લોચનાભ્યામશ્રુ મુઞ્ચન્પ્રેમમગ્નો નનામ હ । નમાગતં નતં સ્વીય વાહનં વિષ્ણુરબ્રવીત્ । ભૂમિઃ કા લઙ્ઘિતા પક્ષિંસ્ત્વયેયન્તમનેહસમ્ ॥ ૨,૧.

પ્રેમથી ભરાઈને, આંખોમાંથી આંસુ વહાવી, તેણે નમસ્કાર કર્યો. ત્યારે વિષ્ણુએ પોતાના વાહનને, જે નમન કરીને આવ્યો હતો, પૂછ્યું: 'પક્ષી, તું ક્યાં લોકને પાર કરીને નિર્વિઘ્ને અહીં આવ્યો છે?'

ગરુડ ઉવાચ । તવ પ્રસાદાદ્વૈકુણ્ઠ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥ ૨,૧.

ગરુડએ કહ્યું: 'તમારી કૃપાથી, હે વૈકુંઠ, મેં ત્રિલોકી અને તેમાંના સર્વ જીવોને જોયા છે.'

મયા વિલોકિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । ભૂર્લોકાત્સત્યપર્યન્તં પુરં યામ્યં વિના પ્રભો ॥ ૨,૧.

'પ્રભુ, મેં ભૂર્લોકથી લઈને સત્યલોક સુધીના સ્થાવર અને જંગમ સર્વ જગત જોયું છે, માત્ર યમપુર સિવાય.'

ભૂર્લોકઃ સર્વલોકાનાં પ્રચુરઃ સર્વજન્તુષુ । માનુષ્યં સર્વભૂતાનાં ભુક્તિમુક્ત્યાલયં શુભમ્ ॥ ૨,૧.

'ભૂર્લોક બધા લોકોમાં જીવોથી ભરપૂર છે. બધા પ્રાણીઓમાં માનવ જન્મ ભોગ અને મુક્તિનું શુભ સ્થાન છે.'

અતઃ સુકૃતિનાં લોકો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૨,૧.

'અત્યારે, અને ભૂતકાળ કે ભવિષ્યમાં પણ, સુકર્મીઓ માટે આવો લોક ક્યારેય થયો નથી કે થશે નહીં.'