ગરુડપુરાણમ્

તસ્ય પક્ષસ્ય દેવેન્દ્રો યદાનીતં હિ દૃષ્ટવાન્ । તદા તવ સુપર્ણોતિ નામ સ્થાનં જગત્ત્રયે ॥ ૧,૨૪૦.

જ્યારે ઇન્દ્રે એ પાંખ લાવવામાં આવ્યું તે જોયું, ત્યારે 'સુપર્ણ' નામ ત્રણેય લોકમાં તમારું સ્થિર થયું.

ધ્યાનમાત્રાદ્વિનશ્યેત્તુ વિષં સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । પઠેદ્વા શૃણુયાદ્યશ્ચ ભુક્તિં મુક્તિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

માત્ર ધ્યાનથી જ સ્થાવર કે જંગમ કોઈ પણ પ્રકારનું વિષ નાશ પામે છે; જે આનું પઠન કરે કે સાંભળે, તેને ભોગ અને મોક્ષ મળે છે.

સૂત ઉવાચ । વસુરાજો ગારુડં વૈ શ્રુત્વા સર્વમવાપ્તવાન્ । ગરુડો ભગવાન્વિષ્ણુધ્યાંયન્સર્વવાપ્તવાન્ ॥ ૧,૨૪૦.

સૂતે કહ્યું: ગારુડ કથા સાંભળીને વસુ રાજાએ સર્વ કંઈ મેળવ્યું; ભગવાન ગરુડે વિષ્ણુનું ધ્યાન કરીને સર્વ સિદ્ધિ મેળવી.

તદુક્તં ગારુડં પુણ્યં પુરાણં યઃ પઠેન્નરઃ । સર્વકામમવાપ્યાથ પ્રાપ્નોતિ પરમાં ગતિમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે મનુષ્ય અહીં વર્ણવાયેલું પવિત્ર અને પુણ્યદાયક ગરુડ પુરાણ વાંચે છે, તે બધા ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરીને અંતે પરમ અવસ્થાને પામે છે.

શ્લોકપાદં પઠિત્વા ચ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્ । યસ્યેદં વર્તતે ગેહ તસ્ય સર્વં ભવેદિહ ॥ ૧,૨૪૦.

જે વ્યક્તિ એક પણ શ્લોક કે પંક્તિનું પાઠ કરે છે, તેના બધા પાપો નાશ પામે છે; અને જેના ઘરમાં આ ગ્રંથ હોય છે, ત્યાં સર્વ સારા ફળ મળે છે.

ગારુડં યસ્ય હસ્તે તુ તસ્ય હસ્તગતો નયઃ । યઃ પઠેચ્છૃણુયાદેતદ્ભુક્તિં મુક્તિં સમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

જેના હાથમાં ગરુડ પુરાણ હોય છે, તેના હાથમાં ધર્મ હોય છે; અને જે આનું પાઠ કરે છે કે સાંભળે છે, તેને ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે.

ધર્માર્થકામમોક્ષાંશ્ચ પ્રાપ્નુયાચ્છ્રવણાદિતઃ । પુત્રાર્થો લભતે પુત્રાન્ કામાર્થો કામમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

આ સાંભળવાથી ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે; જે પુત્ર ઈચ્છે છે તેને પુત્ર મળે છે, અને જે કામના ઈચ્છે છે તેને કામના મળે છે.

વિદ્યાર્થો લભતે વિદ્યાં જયાર્થો લભતે જયમ્ । બ્રહ્મહત્યાદિના પાપી પાપશુદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે વિદ્યા ઈચ્છે છે તેને વિદ્યા મળે છે, જે વિજય ઈચ્છે છે તેને વિજય મળે છે; અને બ્રાહ્મણ હત્યા જેવા પાપ કરનાર પણ પાપથી શુદ્ધ થઈ જાય છે.

વન્ધ્યાપિ લભતે પુત્ત્રં કન્યા વિન્દતિ સત્પતિમ્ । ક્ષેમાર્થો લભતે ક્ષેમં બોગાર્થો બોગમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

નિઃસંતાન સ્ત્રીને પણ પુત્ર મળે છે, કન્યાને સારો પતિ મળે છે; જે સુખ-શાંતિ ઈચ્છે છે તેને સુખ-શાંતિ મળે છે, અને જે ભોગ ઈચ્છે છે તેને ભોગ મળે છે.

મઙ્ગલાર્થો મઙ્ગલાનિ ગુણાર્થો ગુણમાપ્નુયાત્ । કાવ્યાર્થો ચ કવિત્વં ચ સારાર્થો સારમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે શુભતા ઈચ્છે છે તેને શુભ ફળ મળે છે, જે ગુણ ઈચ્છે છે તેને ગુણ મળે છે; જે કાવ્યકલા ઈચ્છે છે તેને કાવ્યકલા મળે છે, અને જે સાર ઈચ્છે છે તેને સાર મળે છે.

જ્ઞાનાર્થો લભતે જ્ઞાનં સર્વસંસારમર્દનમ્ । ઇદં સ્વસ્ત્યયનં ધન્યં ગારુડં ગરુડેરિતમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે જ્ઞાન ઈચ્છે છે તેને એ જ્ઞાન મળે છે જે સર્વ સંસારનો નાશ કરે છે; આ ગરુડ પુરાણ, જે ગરુડે કહ્યું છે, તે કલ્યાણકારી અને ધન્ય છે.

નાકાલે મરણં તસ્ય શ્લોકમેકં તુ યઃ પઠેત્ । શ્લોકાર્ધપઠનાદસ્ય દુષ્ટશત્રુક્ષયો ધ્રુવમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે એક પણ શ્લોકનું પાઠ કરે છે તેને અકાળમૃત્યુ થતી નથી; અને અડધો શ્લોક પણ વાંચવાથી દુષ્ટ શત્રુઓનો નાશ નિશ્ચિત છે.

સૂતાચ્છ્રુત્વા શૌનકસ્તુનૌમિષે મુનિભિઃ ક્રતૌ । અહં બ્રહેતિ સંધ્યાયન્મુક્તોભૂદ્ગરુડધ્વજાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

સૂત પાસેથી સાંભળીને શૌનક અને અન્ય ઋષિઓએ યજ્ઞમાં તેની સ્તુતિ કરી; સંધ્યાયનએ 'હું બ્રહ્મ છું' એમ કહી, ગરુડધ્વજના આશીર્વાદથી મુક્તિ પામી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ શ્રીગણેશાય નમઃ । તત્રાદિમે દ્વિતીયાંશે પ્રેતકાણ્ડો ધર્મકાણ્ડનામારભ્યતે । ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય । નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ । દેવીં સરસ્વતીં ચૈવ તતો જયમુદીરયેત્ ॥ ૨,૧.મ ॥ ધર્મન્દૃઢબદ્ધમૂલો વેદસ્કન્ધઃ પુરાણશાખાઢ્યઃ । ક્રતુકુસુમો મોક્ષફલો મધુસૂદનપાદપો જયતિ ॥ ૨,૧.

નૈમિષેઽનિમિષક્ષેત્રે શૌનકાદ્યા મુનીશ્વરાઃ । કર્મણામન્તરે સૂતં સ્વાસીનમિદમબ્રુવન્ ॥ ૨,૧.

નૈમિષારણ્યમાં, જ્યાં કદી ઊંઘ ન આવે તેવા ક્ષેત્રે, શૌનક અને અન્ય મહર્ષિઓ યજ્ઞ દરમિયાન બેઠેલા સૂતજીને આ રીતે બોલ્યા.

સૂત જાનાસિ સકલં વસ્તુ વ્યાસપ્રસાદતઃ । તેન નઃ સન્દિહાનાનાં સન્દેહં છેત્તુમર્હસિ ॥ ૨,૧.

હે સૂતજી, આપને વ્યાસજીની કૃપાથી બધું જ જાણીતું છે; તેથી, અમારે જે સંશય છે તે દૂર કરવો આપની ફરજ છે.

યથા તૃણજલૌકેતિ ન્યાયમા શ્રિત્ય કઞ્ચન । દેહિનોઽન્યતનુપ્રાપ્તિં કેચિત્ત્વેવં વદન્તિ હિ ॥ ૨,૧.

ઘાસ, પાણી અને નાવડીના ઉદાહરણ પર આધાર રાખીને, કેટલાક કહે છે કે આત્મા એક શરીર છોડીને બીજું શરીર પામે છે.

કેચિત્પુનર્યાતનાનાં યામીનામુપભોગતઃ । પશ્ચાદ્દેહાન્તરપ્રાપ્તિં વદન્તિ કિમુ તત્રસત્ ॥ ૨,૧.

બીજા કહે છે કે યમલોકમાં ભોગવેલા દુઃખ પછી જ આત્મા બીજું શરીર પામે છે; તો આ વિષયમાં સાચું શું છે?

સૂત ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગાઃ શૃણુધ્વં ભવતાં પુનઃ । સન્દેહો નોપપદ્યેત લોકાર્થં કિલ પૃચ્છતામ્ ॥ ૨,૧.

સૂતજી બોલ્યા: મહાનુભાવો, તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે. ફરીથી સાંભળો. જે લોકો જગતના હિત માટે પૂછે છે, તેમને સંશય રહેતો નથી.

તદહં કૃષ્ણગરુડસંવાદદ્વારકં દ્વિજાઃ । અપાકરિષ્યે સન્દેહં ભવતાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥ ૨,૧.

હું કૃષ્ણ અને ગરુડ વચ્ચેના સંવાદ દ્વારા, હે દ્વિજગણ, આપના ભક્તિભર્યા મનના સંશય દૂર કરીશ.

નમઃ કૃષ્ણાય મુનયે ય એનં સમુપાશ્રિતાઃ । અઞ્જસ્તરન્તિ સંસારસાગરં કુનદીમિવ ॥ ૨,૧.

કૃષ્ણ મુનિને વંદન છે, જેમના આશ્રયે લોકો સંસારરૂપ સાગરને સરળતાથી પાર કરી જાય છે, જાણે નદી હોય એમ.

એકદા વૈનતેયસ્ય લોકાનાં લોકનસ્પૃહા । બભૂવ સોઽથ બભ્રામ તેષુ નામ હરેર્ગૃણન્ ॥ ૨,૧.

એકવાર વિનતાનંદનને બધાં લોકોએ જે લોકની ઇચ્છા રાખે છે, એવા લોકોએ જોવા મન થયું. તે પછી, હરિના નામો લેતો લેતો, એ લોકોમાં ફરવા લાગ્યો.

સ પાતાલં ભુવં સ્વર્ગં ભ્રાન્ત્વાલબ્ધશમાશયઃ । લોકદુઃ ખેનાતિદુઃ ખી પુનર્વૈકુણ્ઠમાગમત્ ॥ ૨,૧.

એ પાતાળ, પૃથ્વી અને સ્વર્ગમાં ફર્યો, પણ ક્યાંય સંતોષ ન મળ્યો. લોકોએ સહન કરવાનું દુઃખ જોઈને થાકી ગયો અને પાછો વૈકુંઠમાં આવી ગયો.

ન રજો ન તમશ્ચૈવ સત્ત્વં તાભ્યાં ચ મિશ્રિતમ્ । યત્ર પ્રવર્તતે નૈવ સત્ત્વમેવ પ્રવર્તતે ॥ ૨,૧.

ત્યાં રજોગુણ કે તમોગુણ નથી, કે એ બંનેનું મિશ્રણ પણ નથી. માત્ર સત્વગુણ જ છે, બીજું કશું ચાલતું નથી.

ન યત્ર માયા નાશશ્ચ ન ચૈ રાગાદયો મલાઃ । શ્યામાવદાતાઃ સુરુચઃ શતપત્રવિલોચનાઃ ॥ ૨,૧.

ત્યાં મોહ, વિનાશ કે રાગાદિ દોષો નથી. ત્યાંના લોકો શ્યામ અને ધોળા, તેજસ્વી છે અને તેમની આંખો શતદળ કમળ જેવી છે.

સુરાસુરાર્ચિતા યત્ર ગણા વિષ્ણોઃ સુપેશસઃ । પિશઙ્ગવસ્ત્રાભારણા મણિયુઙ્નિષ્કભૂષિતાઃ ॥ ૨,૧.

ત્યાં વિષ્ણુના સુંદર સેવકો, દેવો અને દાનવો પણ જેમની પૂજા કરે છે, તેઓ પીળા કપડાં અને આભૂષણો પહેરેલા છે અને મણિથી શોભતા હારથી સજ્જ છે.

ચતુર્ભુજાઃ કુણ્ડલિનો મૌલિનો માલિનસ્તથા । ભ્રાજિષ્ણુભિર્વિમાનાનાં પઙ્કિભિર્યે મહાત્મનામ્ ॥ ૨,૧.

તેઓને ચાર હાથ છે, કાનમાં કુંડળ, માથે મુગટ અને ગળામાં હાર છે. મહાન આત્માઓના તેજસ્વી વિમાનોની પંક્તિઓમાં તેઓ ઝગમગતા દેખાય છે.

દ્યોતન્તે દ્યોતમાનાનાં પ્રમદાનાં ચ પઙ્ક્તિભિઃ । શ્રીર્યત્ર નાનાવિભવૈર્હરેઃ પાદૌ મુદાર્ચતિ ॥ ૨,૧.

તેઓ તેજસ્વી સ્ત્રીઓની પંક્તિઓમાં ઝગમગતા છે. ત્યાં શ્રી, પોતાની અનેક શક્તિઓ સાથે, આનંદપૂર્વક હરિના પગની પૂજા કરે છે.

હરિં ગાયતિ દોલાસ્થં ગીયમાનાલિભિઃ સ્વયમ્ । દદર્શ શ્રીહરિં તત્ર શ્રીપતિં સાત્વતાં પતિમ્ ॥ ૨,૧.

ત્યાં હરિ ઝૂલામાં બેઠા છે, પોતે ગીત ગાય છે અને આસપાસની સ્ત્રીઓ પણ ગીત ગાય છે. ત્યાં વિનતાનંદને શ્રીહરી, શ્રીપતિ અને સાત્વતોના સ્વામી દર્શન થયા.