ગરુડપુરાણમ્

નિષાદદેશસ્વાદેન દેવં બ્રૂસ્માનિદિતમ્? । વિષાદીશસ્તતો મુક્તસ્તત્રાપિ બ્રાહ્મણસ્ત્વયા ॥ ૧,૨૪૦.

નિષાદ દેશનો સ્વાદ લઈને, હું દેવને કહું છું જે કહેલું હતું; પછી વિષના સ્વામી મુક્ત થયા અને ત્યાં પણ એક બ્રાહ્મણ તમારી દ્વારા છોડાયા.

વટારોહિણવૃક્ષસ્ય યોજનાનાં શતાયુતા । શાખા ભિન્ના ત્વયા યત્ર વાલખિલ્યાઃ સમાસ્થિતાઃ ॥ ૧,૨૪૦.

જે વટવૃક્ષની મૂળ એક લાખ યોજન સુધી ફેલાયેલી છે, તેની જે ડાળ તમે તોડી હતી, ત્યાં વાલખિલ્ય મુનિઓ વસતા હતા.

ત્વયા યત્નકૃતા કૃત્વાનખસ્થૌ ગજકચ્છપૌ । નભસ્પપિનિરાલંબે સર્વતઃ પરિવારિતૌ ॥ ૧,૨૪૦.

તમારા પ્રયત્નથી, તમે હાથી અને કાચબાને તમારા નખ પર રાખ્યા અને તેમને આકાશમાં લટકાવી દીધા, ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા હતા.

ત્વયા જિતા રણે દેવાઃ સર્વે શક્રપુરોગમાઃ । આહૃતં તત્પુરા સોમં વાહ્નિં નિર્વાપ્ય કાશ્યપે ॥ ૧,૨૪૦.

તમે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓને યુદ્ધમાં જીત્યા; પછી સોમરસ લાવ્યું અને કશ્યપ માટે અગ્નિને શાંત કર્યો.

નાગૌ દૃષ્ટિવિષૌ કૃત્વા રજસા તુ વિચક્ષુષૌ । તીક્ષ્ણાગ્રેણ ન સા ભઙ્ક્ત્વાવિક્રવેતૌ મનોહતઃ? ॥ ૧,૨૪૦.

તમારી નજર અને ધૂળથી સાપોને અંધ કર્યા, તીખા ચાંચથી તેમને તોડી નાંખ્યા નહીં, પણ તમારા દૃઢ સંકલ્પથી તેમને વશ કરી લીધા.

આહૃત્યાપિ ત્વયા સોમં નીતમેવ ન ભક્તિતઃ । તેન વિષ્ણોર્ધ્વજસ્થાનં વાહનત્વં ગતો હ્યસિ ॥ ૧,૨૪૦.

સોમરસ લાવ્યા પછી પણ તમે તેને પોતે લીધું નહીં; તેથી તમે વિષ્ણુના ઉપર સ્થિત વાહન બન્યા.

ત્વયા નિઃ ક્ષિપ્ય દર્ભેષુ સોમં નાગાશ્ચ વઞ્ચિતાઃ । જહાર ચામૃતં પાત્રં શીઘ્રં વૈ બ્રહ્મસૂદન ॥ ૧,૨૪૦.

તમે સોમરસને દુર્વા ઘાસમાં નાખીને સાપોને છેતરી દીધા અને તરત અમૃતનું પાત્ર લઈ લીધું, હે બ્રાહ્મણહંત.

યત્ર જિહ્વાદ્વિધાભૂતાઃ પન્નગાનાં દ્વિજોત્તમ । વિનતા મોચિતા દાસ્યાત્કદ્વા પૂર્વજિતા રણે ॥ ૧,૨૪૦.

જ્યાં સાપોની જીભ બે ભાગે વહેંચાઈ ગઈ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ત્યાં વિનતા દાસીપણામાંથી મુક્ત થઈ, કારણ કે પહેલા યુદ્ધમાં હારી ગઈ હતી.

ઉચ્ચૈઃ શ્રવાઃ સ કિંવર્ણઃ શુક્લ ઇત્યેવ ભાષતે । કૃષ્ણવર્ણમહં મન્યે પૂર્વદૃષ્ટમુવાચ હ ॥ ૧,૨૪૦.

ઉચ્ચૈઃશ્રવાસ ઘોડો સફેદ રંગનો કહેવાય છે; પણ હું તેને કાળો માનું છું, કારણ કે પહેલાં જે જોયું અને કહેવાયું હતું.

ત્વયા વજ્રપહારેણ પક્ષમુક્તં પુરા સ્વતઃ? । દધીચવજ્રશક્રાણાં માતુરર્થાય નાન્યથા ॥ ૧,૨૪૦.

વજ્રના પ્રહારથી તમારો પાંખ પહેલાં છૂટ્યો હતો; દધીચિના હાડકાંથી બનેલો વજ્ર તમારી માતાના હિત માટે જ હતો, બીજું કંઈ નહીં.

તસ્ય પક્ષસ્ય દેવેન્દ્રો યદાનીતં હિ દૃષ્ટવાન્ । તદા તવ સુપર્ણોતિ નામ સ્થાનં જગત્ત્રયે ॥ ૧,૨૪૦.

જ્યારે ઇન્દ્રે એ પાંખ લાવવામાં આવ્યું તે જોયું, ત્યારે 'સુપર્ણ' નામ ત્રણેય લોકમાં તમારું સ્થિર થયું.

ધ્યાનમાત્રાદ્વિનશ્યેત્તુ વિષં સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । પઠેદ્વા શૃણુયાદ્યશ્ચ ભુક્તિં મુક્તિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

માત્ર ધ્યાનથી જ સ્થાવર કે જંગમ કોઈ પણ પ્રકારનું વિષ નાશ પામે છે; જે આનું પઠન કરે કે સાંભળે, તેને ભોગ અને મોક્ષ મળે છે.

સૂત ઉવાચ । વસુરાજો ગારુડં વૈ શ્રુત્વા સર્વમવાપ્તવાન્ । ગરુડો ભગવાન્વિષ્ણુધ્યાંયન્સર્વવાપ્તવાન્ ॥ ૧,૨૪૦.

સૂતે કહ્યું: ગારુડ કથા સાંભળીને વસુ રાજાએ સર્વ કંઈ મેળવ્યું; ભગવાન ગરુડે વિષ્ણુનું ધ્યાન કરીને સર્વ સિદ્ધિ મેળવી.

તદુક્તં ગારુડં પુણ્યં પુરાણં યઃ પઠેન્નરઃ । સર્વકામમવાપ્યાથ પ્રાપ્નોતિ પરમાં ગતિમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે મનુષ્ય અહીં વર્ણવાયેલું પવિત્ર અને પુણ્યદાયક ગરુડ પુરાણ વાંચે છે, તે બધા ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરીને અંતે પરમ અવસ્થાને પામે છે.

શ્લોકપાદં પઠિત્વા ચ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્ । યસ્યેદં વર્તતે ગેહ તસ્ય સર્વં ભવેદિહ ॥ ૧,૨૪૦.

જે વ્યક્તિ એક પણ શ્લોક કે પંક્તિનું પાઠ કરે છે, તેના બધા પાપો નાશ પામે છે; અને જેના ઘરમાં આ ગ્રંથ હોય છે, ત્યાં સર્વ સારા ફળ મળે છે.

ગારુડં યસ્ય હસ્તે તુ તસ્ય હસ્તગતો નયઃ । યઃ પઠેચ્છૃણુયાદેતદ્ભુક્તિં મુક્તિં સમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

જેના હાથમાં ગરુડ પુરાણ હોય છે, તેના હાથમાં ધર્મ હોય છે; અને જે આનું પાઠ કરે છે કે સાંભળે છે, તેને ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે.

ધર્માર્થકામમોક્ષાંશ્ચ પ્રાપ્નુયાચ્છ્રવણાદિતઃ । પુત્રાર્થો લભતે પુત્રાન્ કામાર્થો કામમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

આ સાંભળવાથી ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે; જે પુત્ર ઈચ્છે છે તેને પુત્ર મળે છે, અને જે કામના ઈચ્છે છે તેને કામના મળે છે.

વિદ્યાર્થો લભતે વિદ્યાં જયાર્થો લભતે જયમ્ । બ્રહ્મહત્યાદિના પાપી પાપશુદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે વિદ્યા ઈચ્છે છે તેને વિદ્યા મળે છે, જે વિજય ઈચ્છે છે તેને વિજય મળે છે; અને બ્રાહ્મણ હત્યા જેવા પાપ કરનાર પણ પાપથી શુદ્ધ થઈ જાય છે.

વન્ધ્યાપિ લભતે પુત્ત્રં કન્યા વિન્દતિ સત્પતિમ્ । ક્ષેમાર્થો લભતે ક્ષેમં બોગાર્થો બોગમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

નિઃસંતાન સ્ત્રીને પણ પુત્ર મળે છે, કન્યાને સારો પતિ મળે છે; જે સુખ-શાંતિ ઈચ્છે છે તેને સુખ-શાંતિ મળે છે, અને જે ભોગ ઈચ્છે છે તેને ભોગ મળે છે.

મઙ્ગલાર્થો મઙ્ગલાનિ ગુણાર્થો ગુણમાપ્નુયાત્ । કાવ્યાર્થો ચ કવિત્વં ચ સારાર્થો સારમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે શુભતા ઈચ્છે છે તેને શુભ ફળ મળે છે, જે ગુણ ઈચ્છે છે તેને ગુણ મળે છે; જે કાવ્યકલા ઈચ્છે છે તેને કાવ્યકલા મળે છે, અને જે સાર ઈચ્છે છે તેને સાર મળે છે.

જ્ઞાનાર્થો લભતે જ્ઞાનં સર્વસંસારમર્દનમ્ । ઇદં સ્વસ્ત્યયનં ધન્યં ગારુડં ગરુડેરિતમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે જ્ઞાન ઈચ્છે છે તેને એ જ્ઞાન મળે છે જે સર્વ સંસારનો નાશ કરે છે; આ ગરુડ પુરાણ, જે ગરુડે કહ્યું છે, તે કલ્યાણકારી અને ધન્ય છે.

નાકાલે મરણં તસ્ય શ્લોકમેકં તુ યઃ પઠેત્ । શ્લોકાર્ધપઠનાદસ્ય દુષ્ટશત્રુક્ષયો ધ્રુવમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે એક પણ શ્લોકનું પાઠ કરે છે તેને અકાળમૃત્યુ થતી નથી; અને અડધો શ્લોક પણ વાંચવાથી દુષ્ટ શત્રુઓનો નાશ નિશ્ચિત છે.

સૂતાચ્છ્રુત્વા શૌનકસ્તુનૌમિષે મુનિભિઃ ક્રતૌ । અહં બ્રહેતિ સંધ્યાયન્મુક્તોભૂદ્ગરુડધ્વજાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

સૂત પાસેથી સાંભળીને શૌનક અને અન્ય ઋષિઓએ યજ્ઞમાં તેની સ્તુતિ કરી; સંધ્યાયનએ 'હું બ્રહ્મ છું' એમ કહી, ગરુડધ્વજના આશીર્વાદથી મુક્તિ પામી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ શ્રીગણેશાય નમઃ । તત્રાદિમે દ્વિતીયાંશે પ્રેતકાણ્ડો ધર્મકાણ્ડનામારભ્યતે । ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય । નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ । દેવીં સરસ્વતીં ચૈવ તતો જયમુદીરયેત્ ॥ ૨,૧.મ ॥ ધર્મન્દૃઢબદ્ધમૂલો વેદસ્કન્ધઃ પુરાણશાખાઢ્યઃ । ક્રતુકુસુમો મોક્ષફલો મધુસૂદનપાદપો જયતિ ॥ ૨,૧.

નૈમિષેઽનિમિષક્ષેત્રે શૌનકાદ્યા મુનીશ્વરાઃ । કર્મણામન્તરે સૂતં સ્વાસીનમિદમબ્રુવન્ ॥ ૨,૧.

નૈમિષારણ્યમાં, જ્યાં કદી ઊંઘ ન આવે તેવા ક્ષેત્રે, શૌનક અને અન્ય મહર્ષિઓ યજ્ઞ દરમિયાન બેઠેલા સૂતજીને આ રીતે બોલ્યા.

સૂત જાનાસિ સકલં વસ્તુ વ્યાસપ્રસાદતઃ । તેન નઃ સન્દિહાનાનાં સન્દેહં છેત્તુમર્હસિ ॥ ૨,૧.

હે સૂતજી, આપને વ્યાસજીની કૃપાથી બધું જ જાણીતું છે; તેથી, અમારે જે સંશય છે તે દૂર કરવો આપની ફરજ છે.

યથા તૃણજલૌકેતિ ન્યાયમા શ્રિત્ય કઞ્ચન । દેહિનોઽન્યતનુપ્રાપ્તિં કેચિત્ત્વેવં વદન્તિ હિ ॥ ૨,૧.

ઘાસ, પાણી અને નાવડીના ઉદાહરણ પર આધાર રાખીને, કેટલાક કહે છે કે આત્મા એક શરીર છોડીને બીજું શરીર પામે છે.

કેચિત્પુનર્યાતનાનાં યામીનામુપભોગતઃ । પશ્ચાદ્દેહાન્તરપ્રાપ્તિં વદન્તિ કિમુ તત્રસત્ ॥ ૨,૧.

બીજા કહે છે કે યમલોકમાં ભોગવેલા દુઃખ પછી જ આત્મા બીજું શરીર પામે છે; તો આ વિષયમાં સાચું શું છે?

સૂત ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગાઃ શૃણુધ્વં ભવતાં પુનઃ । સન્દેહો નોપપદ્યેત લોકાર્થં કિલ પૃચ્છતામ્ ॥ ૨,૧.

સૂતજી બોલ્યા: મહાનુભાવો, તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે. ફરીથી સાંભળો. જે લોકો જગતના હિત માટે પૂછે છે, તેમને સંશય રહેતો નથી.