ગરુડપુરાણમ્

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૪૦ હરિરુવાચ । પુરાણં ગારુડં રુદ્ર પ્રોક્તં સારં મયાતવ । બ્રહ્માદીનાં શૃણ્વતાં ચ ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

હરિએ કહ્યું: હે રુદ્ર, મેં તને ગારુડ પુરાણનું સાર કહેલું છે, જે બ્રહ્માદિક અને અન્ય શ્રોતાઓને ભોગ અને મુક્તિ આપે છે.

વિદ્યાકીર્તિપ્રભાલક્ષ્મીજયારોગ્યાદિકારકમ્ । યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્રુદ્ર સર્વવિત્સ દિવં વ્રજેત્ ॥ ૧,૨૪૦.

તે જ્ઞાન, કીર્તિ, તેજ, લક્ષ્મી, વિજય, આરોગ્ય વગેરે આપે છે; જે કોઈ તેને વાંચે કે સાંભળે, હે રુદ્ર, તે સર્વજ્ઞ બની સ્વર્ગ પામે છે.

બ્રહ્મોવાચ । ઇતિ વ્યાસ મયા વિષ્ણોઃ પુરાણં મુક્તિદં શ્રુતમ્ । વ્યાસ ઉવાચ । શ્રુત્વૈતદ્ગારુડં પુણ્યં બ્રહ્માસ્માનિત્યુવાચ હ ॥ ૧,૨૪૦.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હે વ્યાસ, મેં તારા પાસેથી વિષ્ણુનું મુક્તિદાયક પુરાણ સાંભળ્યું. વ્યાસે કહ્યું: આ પવિત્ર ગારુડ પુરાણ સાંભળ્યા પછી બ્રહ્માએ અમને આ રીતે કહ્યું.

દક્ષનારદ મુખ્યાદિન્ બ્રહ્મ ધ્યાન્હરિં ગતઃ । મયાપિ તુભ્યં સૂતેન પુરાણં કથિતં પરમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

દક્ષ, નારદ અને મુખ્ય ઋષિઓ હરિનું ધ્યાન કરીને બ્રહ્માને મળવા ગયા; અને મેં, સૂતે, તને આ ઉત્તમ પુરાણ કહેલું છે.

યચ્છ્રુત્વા સર્વવિત્પ્રાપ્તકામો બ્રહ્મ ફલં ભવેત્ । વિષ્ણુઃ સારતમંપ્રાહ ગરુડં ગારુડં તતઃ ॥ ૧,૨૪૦.

જેને સાંભળીને સર્વજ્ઞ અને સર્વ ઇચ્છાઓ ધરાવનાર બ્રહ્મફળ પામે છે; વિષ્ણુએ ગારુડને જે સાર કહ્યો, તેથી તેને ગારુડ પુરાણ કહે છે.

મહાસારં ધર્મકામધનમોક્ષાદિદાયકમ્ । સૂત ઉવાચ । શૌનક પ્રવરં પ્રોક્તં પુરાણં ગારુડં તવ ॥ ૧,૨૪૦.

આ મહાસારરૂપ છે, ધર્મ, કામ, ધન અને મોક્ષ વગેરે આપે છે. સૂતે કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ શૌનક, તને આ ગારુડ પુરાણ કહેવામાં આવ્યું છે.

યદબ્રવીત્પુરા વ્યાસઃ સારં માં ગારુડેરિતમ્ । વ્યાસઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણશ્ચ પુરાણં ગારુડં શુભમ્ । દેવં ધ્યાયન્વેદમેકં ચતુર્ધા વ્યભજદ્ધરિઃ ॥ ૧,૨૪૦.

જે સાર વ્યાસે પહેલાં કહ્યું હતું, તે મેં તને ગારુડ પુરાણમાંથી સંભળાવ્યું છે; વ્યાસે બ્રહ્માથી આ પવિત્ર ગારુડ પુરાણ સાંભળીને એક વેદનું ધ્યાન કર્યું, જેને હરિએ ચાર ભાગે વિભાજિત કર્યું.

અષ્ટાદશપુરાણાનિ તાનિ માં પ્રાહ વૈ શુકઃ । ઇદં તુ ગારુડં શ્રેષ્ઠં મયા તે શૌનકેરિતમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

શુકદેવજીએ મને અઢાર પુરાણો સંભળાવ્યા હતા; પણ આ ગારુડ પુરાણ શ્રેષ્ઠ છે, જે મેં તને શૌનકને સંભળાવ્યું છે.

મુનીનાં શૃણ્વતાં મધ્યે પૃચ્છતઃ સર્વવાચકમ્ । યઃ પઠેચ્છણુયાદ્વાપિ શ્રાવયેદ્વા સમાહિતઃ ॥ ૧,૨૪૦.

મુનિઓની વચ્ચે, જે બધા પ્રશ્નો પૂછતા અને સાંભળતા હોય, તેમાં જે કોઈ મન લગાવીને વાંચે, સાંભળે અથવા અન્યને સંભળાવે—

સંલિખેલ્લેખયેદ્વાપિ ધારયેત્પુસ્તકે નનુ । ધર્માર્થો પ્રાપ્નુયાદ્ધર્મર્થાર્થો ચાર્થમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

અથવા લખે કે પુસ્તકમાં સાચવે—તેને ધર્મ અને ધન મળે છે; અને જે ધર્મ તથા ધન બંને ઈચ્છે છે, તેને ધન પ્રાપ્ત થાય છે.

કામા નવાપ્નુયાત્કામી મોક્ષાર્થો મોક્ષમાપ્નુયાત્ । યદ્યદિચ્છતિ તત્સર્વં ગારુડશ્રવણાલ્લભેત્ ॥ ૧,૨૪૦.

જે કામના ઇચ્છે છે તેને કામ મળે છે; જે મોક્ષ ઈચ્છે છે તેને મોક્ષ મળે છે; જે કંઈ ઈચ્છે છે તે બધું ગારુડ પુરાણ સાંભળવાથી મળે છે.

બ્રાહ્મણો વેદપારસ્ય ગન્તા સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ । ક્ષત્ત્રિયો ક્ષત્ત્રિયસ્યાપિ રક્ષિતા ભવતીહ ચ ॥ ૧,૨૪૦.

જે બ્રાહ્મણ વેદનો જ્ઞાતા છે, તે નિશ્ચિતપણે શ્રેષ્ઠ સ્થાન પામે છે; ક્ષત્રિય પણ ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ રક્ષક બને છે.

નાન્યસ્ય શ્રવણં હિ સ્યાત્પુરાણં વેદસંમિતમ્ । વદેદ્યદિ સ મૂઢાત્મા કીર્તિહાનિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૨૪૦.

આ પુરાણ, જે વેદસમાન છે, બીજાને સાંભળવું નહીં જોઈએ; જો મૂર્ખ વ્યક્તિ એ કહે છે, તો તેની કીર્તિ ઘટે છે.

અન્યસ્મૈ ચ વદેદ્વિદ્વાન્ બ્રાહ્મણોન્તરિતો ય દિ । બ્રાહ્મણાન્તરિતૈ સર્વૈઃ શ્રોતવ્યં ગારુડં ત્વિદમ ॥ ૧,૨૪૦.

જો વિદ્વાન બ્રાહ્મણ બીજાને કહે છે, તો એ માત્ર બ્રાહ્મણોએ જ સાંભળવું જોઈએ; આ ગારુડ પુરાણ સર્વ બ્રાહ્મણોએ સાંભળવું જોઈએ.

યથા વિષ્ણુસ્તથા તાર્ક્ષ્યસ્તાર્ક્ષ્યસ્તોત્રાદ્ધરિઃ સ્તુતઃ । ગારુડં વસુરાજશ્ચ શ્રુત્વા સર્વમવાપ હ ॥ ૧,૨૪૦.

જેમ વિષ્ણુને ગરુડ અને ગરુડ સ્તોત્રથી સ્તુતિ થાય છે, તેમ રાજા વસુએ પણ ગારુડ પુરાણ સાંભળીને સર્વ ફળ પ્રાપ્ત કર્યા હતા.

વરુરુવાચ । નમસ્યામિ મહાબાહું ખગેદ્ર હરિવાહનમ્ । વિષ્ણોર્ધ્વસંસ્થાનં વિત્રાસિતમહાસુરમ્ ॥ ૧,૨૪૦.

વરુરુએ કહ્યું: હું મહાબાહુ, પંખીઓના રાજા, હરિના વાહન, ભગવાન વિષ્ણુના ઉપર સ્થિત અને મહાદૈત્યોને ભયભીત કરનારને વંદન કરું છું.

નમસ્તે નાગદર્પઘ્ન વિનતાનન્દવર્ધન । સુપક્ષપાત નિદ્દભ દીનદૈત્યનિરીક્ષિત ॥ ૧,૨૪૦.

તમને વંદન છે, જે સાપોના અહંકારને તોડનાર, વિનતાની ખુશી વધારનાર, વિશાળ પાંખોથી છાંયો પાડનાર, ગર્જનાથી ગૂંજાવનાર અને દુઃખી દૈત્યોએ જોવામાં આવેલ છો.

પરસ્પરસ્ય શાપેન સુપ્રતીકવિભાવસૂ । ગજકચ્છપતાં પ્રાપ્તૌ ભ્રાતરૌચૈવ સંયુતૌ ॥ ૧,૨૪૦.

પારસ્પરિક શાપથી સુપ્રતીક અને વિભાસુ નામના બે ભાઈઓએ હાથી અને કાચબાની દેહ ધારણ કરી અને એકબીજાની સાથે જોડાયા.

યદુચ્છ્રિતૌ યોજનાનિ જસ્તદ્દ્વિગુણાયતઃ । કૂર્મસ્ત્રિયોજનોત્સોધા શતયોજનવમડલઃ ॥ ૧,૨૪૦.

જ્યારે તેઓ ઊંચા થયા ત્યારે તેમની લંબાઈ એક યોજનાની બમણી હતી; કાચબાની ઊંડાઈ ત્રણ યોજનાની અને તેની ગોળાઈ સો યોજનાની હતી.

ન ખાદ્યૌ તૌ ત્વયાનીચૌ ચતુર્ભુજૌ ચ પક્ષિપ? । પરસ્પરકૃતાચ્છાપદોષાચ્ચ પરિમોચિતૌ ॥ ૧,૨૪૦.

એ બંને તમારો ભોજન બનવા યોગ્ય નહોતા, તેઓ નમ્ર અને ચારે હાથવાળા હતા; પંખી રાજ, પારસ્પરિક શાપના દોષમાંથી મુક્ત થઈ ગયા.

નિષાદદેશસ્વાદેન દેવં બ્રૂસ્માનિદિતમ્? । વિષાદીશસ્તતો મુક્તસ્તત્રાપિ બ્રાહ્મણસ્ત્વયા ॥ ૧,૨૪૦.

નિષાદ દેશનો સ્વાદ લઈને, હું દેવને કહું છું જે કહેલું હતું; પછી વિષના સ્વામી મુક્ત થયા અને ત્યાં પણ એક બ્રાહ્મણ તમારી દ્વારા છોડાયા.

વટારોહિણવૃક્ષસ્ય યોજનાનાં શતાયુતા । શાખા ભિન્ના ત્વયા યત્ર વાલખિલ્યાઃ સમાસ્થિતાઃ ॥ ૧,૨૪૦.

જે વટવૃક્ષની મૂળ એક લાખ યોજન સુધી ફેલાયેલી છે, તેની જે ડાળ તમે તોડી હતી, ત્યાં વાલખિલ્ય મુનિઓ વસતા હતા.

ત્વયા યત્નકૃતા કૃત્વાનખસ્થૌ ગજકચ્છપૌ । નભસ્પપિનિરાલંબે સર્વતઃ પરિવારિતૌ ॥ ૧,૨૪૦.

તમારા પ્રયત્નથી, તમે હાથી અને કાચબાને તમારા નખ પર રાખ્યા અને તેમને આકાશમાં લટકાવી દીધા, ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા હતા.

ત્વયા જિતા રણે દેવાઃ સર્વે શક્રપુરોગમાઃ । આહૃતં તત્પુરા સોમં વાહ્નિં નિર્વાપ્ય કાશ્યપે ॥ ૧,૨૪૦.

તમે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓને યુદ્ધમાં જીત્યા; પછી સોમરસ લાવ્યું અને કશ્યપ માટે અગ્નિને શાંત કર્યો.

નાગૌ દૃષ્ટિવિષૌ કૃત્વા રજસા તુ વિચક્ષુષૌ । તીક્ષ્ણાગ્રેણ ન સા ભઙ્ક્ત્વાવિક્રવેતૌ મનોહતઃ? ॥ ૧,૨૪૦.

તમારી નજર અને ધૂળથી સાપોને અંધ કર્યા, તીખા ચાંચથી તેમને તોડી નાંખ્યા નહીં, પણ તમારા દૃઢ સંકલ્પથી તેમને વશ કરી લીધા.

આહૃત્યાપિ ત્વયા સોમં નીતમેવ ન ભક્તિતઃ । તેન વિષ્ણોર્ધ્વજસ્થાનં વાહનત્વં ગતો હ્યસિ ॥ ૧,૨૪૦.

સોમરસ લાવ્યા પછી પણ તમે તેને પોતે લીધું નહીં; તેથી તમે વિષ્ણુના ઉપર સ્થિત વાહન બન્યા.

ત્વયા નિઃ ક્ષિપ્ય દર્ભેષુ સોમં નાગાશ્ચ વઞ્ચિતાઃ । જહાર ચામૃતં પાત્રં શીઘ્રં વૈ બ્રહ્મસૂદન ॥ ૧,૨૪૦.

તમે સોમરસને દુર્વા ઘાસમાં નાખીને સાપોને છેતરી દીધા અને તરત અમૃતનું પાત્ર લઈ લીધું, હે બ્રાહ્મણહંત.

યત્ર જિહ્વાદ્વિધાભૂતાઃ પન્નગાનાં દ્વિજોત્તમ । વિનતા મોચિતા દાસ્યાત્કદ્વા પૂર્વજિતા રણે ॥ ૧,૨૪૦.

જ્યાં સાપોની જીભ બે ભાગે વહેંચાઈ ગઈ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ત્યાં વિનતા દાસીપણામાંથી મુક્ત થઈ, કારણ કે પહેલા યુદ્ધમાં હારી ગઈ હતી.

ઉચ્ચૈઃ શ્રવાઃ સ કિંવર્ણઃ શુક્લ ઇત્યેવ ભાષતે । કૃષ્ણવર્ણમહં મન્યે પૂર્વદૃષ્ટમુવાચ હ ॥ ૧,૨૪૦.

ઉચ્ચૈઃશ્રવાસ ઘોડો સફેદ રંગનો કહેવાય છે; પણ હું તેને કાળો માનું છું, કારણ કે પહેલાં જે જોયું અને કહેવાયું હતું.