ગરુડપુરાણમ્

અચિરાલ્લભતે મોક્ષં છિત્વા સંસારબન્ધનમ્ । અન્યોઽપિ યો જપેદ્ભક્ત્યા ત્રિસન્ધ્યં નિયતઃ શુચિઃ ॥ ૧,૨૩૪.

તે જલદી જ સંસારના બંધન કાપી મુક્તિ પામે છે. બીજો પણ, જે ભક્તિપૂર્વક, નિયમિત અને શુદ્ધ રહી, ત્રણ વખત આ પાઠ કરે છે—

ઇદં સ્તોત્રં મુને સોઽપિ સર્વકામમવાપ્નુયાત્ । પુત્રાર્થો લભતે પુત્રાન્બદ્ધો મુચ્યતે બન્ધનાત્ ॥ ૧,૨૩૪.

હે મુનિ! તે પણ આ સ્તોત્રથી સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; જે પુત્ર ઇચ્છે છે તેને પુત્ર મળે છે, અને બંધાયેલો બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

રોગાદ્વિમુચ્યતે રાગી લભતે નિર્ધનો ધનમ્ । વિદ્યાર્થો લભતે વિદ્યાં ભગ્યં કીર્તિ ચ વિન્દતિ ॥ ૧,૨૩૪.

રોગી રોગમાંથી મુક્ત થાય છે, લોભી ધન મેળવે છે, જ્ઞાન ઇચ્છનારને વિદ્યા મળે છે, અને ભાગ્ય તથા કીર્તિ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

જાતિ સ્મરત્વં મેધાવી યદ્યદિચ્છતિ ચેતસા । સ ધન્યઃ સર્વવિત્પ્રાજ્ઞઃસ સાધુઃ સર્વકર્મકૃત્ ॥ ૧,૨૩૪.

બુદ્ધિશાળી માણસ જે કંઈ મનથી ઇચ્છે છે—જાતિ સ્મરણ કે વધુ બુદ્ધિ—તે ધન્ય, સર્વજ્ઞ, વિદ્વાન અને સર્વ કર્મોમાં નિપુણ બને છે.

સ સત્યવાકૂછુચિર્દાતા યઃ સ્તૌતિ પુરુષોત્તમમ્ । અસંભાષ્યા હિ તે સર્વે સર્વધર્મબહિષ્કૃતાઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જે પુરુષોત્તમની સ્તુતિ કરે છે, તે સત્યવચન, શુદ્ધ અને દાનશીલ બને છે. જે સર્વ ધર્મથી વિમુખ છે, એવા લોકો સાથે સંબંધ રાખવો નથી.

યેષાં પ્રવર્તને નાસ્તિ હરિમુદ્દિશ્ય સત્ક્રિયા । ન શુદ્ધં વિદ્યતે તસ્ય મનો વાક્ચ દુરાત્મનઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જેનાં વર્તનમાં હરિ માટે યોગ્ય કર્મ નથી, તેમનાં મન અને વાણી શુદ્ધ નથી અને તેઓ દુષ્ટ મનના હોય છે.

યસ્ય સર્વાર્થદે વિષ્ણૌ ભક્તિર્નાવ્યભિચારિણી । આરાધ્ય વિધિવદ્દેવં હરિં સર્વસુખપ્રદમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

જેની વિષ્ણુમાં અડગ ભક્તિ છે, અને જે વિધિપૂર્વક સર્વ સુખ આપનાર હરિની આરાધના કરે છે—

પ્રાપ્નોતિ પુરુષઃ સમ્યગ્યદ્યત્પ્રાર્થયતે ફલમ્ । કર્મ કામાદિકં સર્વં શ્રદ્ધધાનઃ સુરોત્તમઃ । અસુરાદિવપુઃ સિદ્ધૈર્દેયતે યસ્ય નાન્તરમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

એ મનુષ્ય જે ફળ ઇચ્છે છે, તે સંપૂર્ણ રીતે પ્રાપ્ત કરે છે; શ્રદ્ધાળુ શ્રેષ્ઠ પુરુષ સર્વ કર્મ અને કામના પ્રાપ્ત કરે છે. તેને અસુર કે સિદ્ધો પણ ક્યારેય અવરોધ કરી શકતા નથી.

સકલમુનિભિરાદ્યશ્ચિન્ત્યતે યો હિ શુદ્ધો નિખિલહૃદિ નિવિષ્ટો વેત્તિ યઃ સર્વસાક્ષી । તમજમમૃતમીશં વાસુદેવં નતોઽસ્મિ ભયમરણવિહીનં નિત્યમાનન્દરૂપમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હું એ અજન્મા, અમર, વાસુદેવને નમન કરું છું, જે સર્વ મુનિઓના ધ્યાનમાં રહે છે, શુદ્ધ છે, સર્વના હૃદયમાં વસે છે, સર્વનો સાક્ષી છે, ભય અને મૃત્યુથી રહિત છે અને જેનું સ્વરૂપ શાશ્વત આનંદ છે.

નિખિલભુવન નાથં શાશ્વતં સુપ્રસન્નં ત્વતિવિમલવિશુદ્ધં નિર્ગુણં ભવપુષ્પૈઃ । સુખમુદિતસમસ્તં પૂજયામ્યાત્મભાવં વિશતુ હૃદયપદ્મે સર્વસાક્ષી ચિદાત્મા ॥ ૧,૨૩૪.

હું સર્વ લોકના નાથ, શાશ્વત, અત્યંત પ્રસન્ન, નિર્મળ અને નિષ્કલંક, ગુણથી પર અને આનંદથી ભરપૂર એવા ભગવાનની પૂજા કરું છું; એ સર્વના સાક્ષી, ચૈતન્ય સ્વરૂપ આત્મા મારા હૃદયકમળમાં પ્રવેશ કરે.

એવં મયોક્તં પરમપ્રભાવમાદ્યન્તહીનસ્ય પરસ્ય વિષ્ણોઃ । તસ્માદ્વિચિન્ત્યઃ પરમેશ્વરોઽસૌ વિમુક્તિકામેન નરેણ સમ્યક્ ॥ ૧,૨૩૪.

હું અવિનાશી અને અનંત વિષ્ણુની પરમ મહિમા કહી છે. તેથી, જે મુક્તિ ઇચ્છે છે, એ મનુષ્યે પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

બોધસ્વરૂપં પુરુષં પુરાણમાદિત્યવર્ણં વિમલં વિશુદ્ધમ્ । સઞ્ચિન્ત્ય વિષ્ણું પરમદ્વિતીયં કસ્તત્ર યોગી ન લંય પ્રયાતિ ॥ ૧,૨૩૪.

જે યોગી ચૈતન્ય સ્વરૂપ, પ્રાચીન, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, નિર્મળ, પરમ અને અદ્વિતીય એવા વિષ્ણુનું ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ કેમ ન પામે?

ઇમં સ્તવં યઃ સતતં મનુષ્યઃ પઠેચ્ચ તદ્વત્પ્રયતઃ પ્રશાન્તઃ । સ ધૂતપાપ્મા વિતતપ્રભાવઃ પ્રયાતિ લોકં વિતતં મુરારેઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જે મનુષ્ય શાંત અને નિયમિત રહી, હંમેશા આ સ્તોત્રનું પાઠ કરે છે, તે પાપમુક્ત, તેજસ્વી બને છે અને મુરારીના લોકને પામે છે.

યઃ પ્રાર્થયત્યર્થમશેષસૌખ્યં ધર્મં ચ કામં ચ તથૈવ મોક્ષમ્ । સ સર્વમુત્સૃજ્ય પરં પુરાણં પ્રયાતિ વિષ્ણું શરણં વરેણ્યમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

જે કોઈ ધન, સંપૂર્ણ સુખ, ધર્મ, કામ અને મુક્તિ ઈચ્છે છે, એ બધું છોડીને, સર્વોચ્ચ અને પ્રાચીન આશ્રય એવા શ્રેષ્ઠ વિષ્ણુના શરણે જાય છે.

વિભું પ્રભું વિશ્વધરં વિશુદ્ધમશેષસંસારવિનાશહેતુમ્ । યો વાસુદેવં વિમલં પ્રપન્નઃ સ મોક્ષમાપ્નોતિ વિમુક્તસઙ્ગઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જેમણે સર્વવ્યાપી, સર્વશક્તિમાન, જગતને ધારણ કરનાર, શુદ્ધ અને સમગ્ર સંસારના વિનાશનું કારણ એવા વાસુદેવનું શરણ લીધું છે, તેઓ બંધનથી મુક્ત થઈને મોક્ષ પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૫ સૂત ઉવાચ વેદાન્તસાઙ્ખ્યસિદ્ધાન્તબ્રહ્મજ્ઞાનં વદામ્યહમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્વિષ્ણુરિત્યેવ ચિન્તયન્ ॥ ૧,૨૩૫.

સૂતજી કહે છે: હું હવે વેદાંત અને સાંખ્યમાં સ્થાપિત થયેલું બ્રહ્મજ્ઞાન કહું છું. 'હું બ્રહ્મ છું, પરમ પ્રકાશ છું, વિષ્ણુ છું' એમ ધ્યાન કરીને—

સૂર્યે હૃદ્વ્યોમ્નિ વહ્નૌ ચ જ્યોતિરેકં ત્રિધા સ્થિતમ્ । યથા સર્પિઃ શીરસ્થં ગવાં ન કુરુતે બલમ્ ॥ ૧,૨૩૫.

એક જ પ્રકાશ ત્રણ રીતે રહે છે: સૂર્યમાં, હૃદયના આકાશમાં અને અગ્નિમાં; જેમ દૂધમાં રહેલું ઘી ગાયને તાકાત આપતું નથી, એમ.

નિર્ગતં કર્મસંયુક્તં દત્તં તાસાં મહા બલમ્ । તથા વિષ્ણુઃ શરીરસ્થો ન કરોતિ હિતં નણામ્ ॥ ૧,૨૩૫.

જ્યારે તે બહાર કાઢી કાર્ય સાથે જોડાય છે, ત્યારે તે ગાયને મહાન બળ આપે છે; એ જ રીતે, વિષ્ણુ શરીરમાં રહેવાછતા પણ મનુષ્યને લાભ આપતા નથી.

વિનારાધનયા દેવઃ સર્વગઃ પરમેશ્વરઃ । આરુરુક્ષુમતીનાં તુ કર્મજ્ઞાનમુદાહૃતમ્ ॥ ૧,૨૩૫.

પૂજા વિના સર્વવ્યાપી પરમેશ્વર લાભ આપતા નથી; જે ઉન્નતિ ઈચ્છે છે, તેમના માટે કર્મજ્ઞાન જણાવાયું છે.

આરૂઢયોગવૃક્ષાણાં જ્ઞાનં ત્યાગં પરં મતમ્ । જ્ઞાતુમિચ્છતિ શબ્દાદીન્રાગો દ્વેષોઽથ જાયતે ॥ ૧,૨૩૫.

યોગના વૃક્ષ પર ચઢેલા માટે જ્ઞાન અને ત્યાગ સર્વોચ્ચ માનવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ ધ્વનિ અને અન્ય વિષયોને જાણવાની ઈચ્છા કરે છે, ત્યારે રાગ અને દ્વેષ ઉત્પન્ન થાય છે.

લોભો મોહઃ ક્રોધ એતૈર્યુક્તઃ પાપં નરશ્ચરેત્ । હસ્તાવુપસ્થમુદરં વાક્ચતુર્થો ચતુષ્ટયમ્ ॥ ૧,૨૩૫.

લોભ, મોહ અને ક્રોધ—જેમાં મનુષ્ય જોડાય છે, તે પાપ કરે છે. હાથ, ઉપસ્થાન, પેટ અને વાણી—આ ચાર—

એતત્સુસંયતં યસ્ય સ વિપ્રઃ કથ્યતે બુધૈઃ (ધઃ) । પરવિત્તં ન ગૃહ્ણાતિ ન હિંસાં કુરુતે તથા ॥ ૧,૨૩૫.

જેના આ બધું સારી રીતે સંયમિત હોય છે, તેને જ્ઞાનીઓ વિદ્વાન બ્રાહ્મણ કહે છે; તે પરધન લેતો નથી અને હિંસા પણ કરતો નથી.

નાક્ષક્રીડારતો યસ્તુ હસ્તૌ તસ્ય સુસંયતૌ । પરસ્ત્રીવર્જનરતસ્તસ્યોપસ્થં સુસંયતમ્ ॥ ૧,૨૩૫.

જે મનુષ્ય જૂગારમાં રસ રાખતો નથી, તેના હાથ સંયમિત હોય છે; જે પરસ્ત્રીથી દૂર રહેવામાં આનંદ મેળવે છે, તેનો ઉપસ્થાન સંયમિત હોય છે.

અલોલુપમિદં ભુઙ્ક્તે જઠરં તસ્ય સંયતમ્ । સત્યં હિતં મિતં બ્રૂતે યસ્માદ્વાક્તસ્ય સંયતા ॥ ૧,૨૩૫.

જે લોભ વિના ભોજન કરે છે, તેનું પેટ સંયમિત હોય છે; જે સત્ય, હિતકારક અને મર્યાદિત બોલે છે, તેની વાણી સંયમિત હોય છે.

યસ્ય સંયતાન્યેતાનિ તસ્ય કિં તપસાધ્વરૈઃ । ઐક્યં યદ્બુદ્ધિમનસોરિન્દ્રિયાણાં ચ સર્વદા ॥ ૧,૨૩૫.

જેના આ બધું સંયમિત છે, તેને તપ કે યજ્ઞની શું જરૂર? બુદ્ધિ, મન અને ઇન્દ્રિયોની સતત એકતા—

સબીજં વાપિ નિર્બોજં ધ્યાનમેતત્પ્રકીર્તિતમ્ । ભ્રુવોર્મધ્યે સ્થિતાં બુદ્ધિં વિષયેષુ યુનક્તિ યઃ ॥ ૧,૨૩૫.

બીજવાળું હોય કે નિર્બીજ, એ જ ધ્યાન કહેવાય છે; જે પોતાની બુદ્ધિને ભ્રૂમધ્યમાં સ્થિર કરીને વિષયોમાં જોડે છે—

હન્દ્રિયાણામુપરમે મનસિ હ્યવ્યવસ્થિતે ॥ ૧,૨૩૫.

જ્યારે ઇન્દ્રિયોએ કાર્ય કરવું બંધ કરી દીધું હોય અને મન અસ્થિર હોય—

સ્વપ્નાન્પશ્યત્યસૌ જીવો બાહ્યાનાભ્યન્તરાનથ । જીવો જાગ્રદવસ્થાયામેવમાહુર્વિપાશ્ચિતઃ ॥ ૧,૨૩૫.

ત્યારે જીવ સ્વપ્ન જુએ છે, બહારના અને અંદરના; જાગૃત અવસ્થામાં પણ, વિદ્વાનો કહે છે, જીવ એવો જ હોય છે.

હૃદિ સ્થિતઃ સ તમસા મોહિતો ન સ્મરત્યપિ । યદા તસ્ય કુતો વેતિ સુષુપ્તિરિતિ કથ્યતે ॥ ૧,૨૩૫.

જ્યારે જીવ હૃદયમાં સ્થિત હોય અને અંધકારથી મોહિત હોય, ત્યારે તેને કંઈયે યાદ રહેતું નથી; જ્યારે તેને ક્યાંથી શું થયું એ ખબર ન પડે, તેને સુષુપ્તિ કહે છે.