ગરુડપુરાણમ્

કથં ત્વામીદૃશં સૂક્ષ્મં શક્નોમિ પુરુષોત્તમ । અરાધયિતુમીશાન મનોગમ્યમગોચરમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હે પુરુષોત્તમ, તમે એટલા સૂક્ષ્મ છો કે, હૃદયથી સમજાય પણ સમજણથી પર છો—હું તમારી કેવી રીતે આરાધના કરી શકું?

ઇહ યન્મણ્ડલે નાથ પૂજ્યતે વિધિવત્ક્રમૈઃ । પુષ્પધૂપાદિભિર્યત્ર તત્ર સર્વા વિભૂતયઃ ॥ ૧,૨૩૪.

હે નાથ, જ્યાં પણ આ મંડળમાં યોગ્ય વિધિથી, ફૂલ, ધૂપ વગેરેથી તમારી પૂજા થાય છે, ત્યાં તમારી સર્વ શક્તિઓ હાજર રહે છે.

સંકર્ષણાદિભેદેન તવ યત્પૂજિતા મયા । ક્ષન્તુમર્હસિ તત્સર્વં યત્કૃતં ન કૃતં મયા ॥ ૧,૨૩૪.

સંકર્ષણ વગેરે રૂપે મેં જે પૂજા કરી હોય, તેમાં મેં જે કર્યું કે ના કર્યું, તે બધું તમે માફ કરો.

ન શક્નોમિ વિભો સમ્યક્કર્તું પૂજાં યથોદિતામ્ । યત્કૃતં જપહોમાદિ અસાધ્યં પુરુષોત્તમ ॥ ૧,૨૩૪.

હે વિભુ, હું યોગ્ય રીતે પૂજા કરી શકતો નથી; જે જપ, હોમ વગેરે મેં કર્યા છે, તે પણ અધૂરા છે, હે પુરુષોત્તમ.

વિનિષ્પાદયિતું ભક્ત્યા અત સ્ત્વાં ક્ષમયામ્યહમ્ । દિવા રાત્રૌ ચ સન્ધ્યાયાં સર્વાવસ્થાસુ ચેષ્ટતઃ ॥ ૧,૨૩૪.

હું ભક્તિથી આ બધું પૂર્ણ કરી શક્યો નથી, તેથી હું તમને ક્ષમા માગું છું—દિવસે, રાત્રે, સંધ્યા સમયે કે કોઈપણ સ્થિતિમાં મેં જે કર્યું હોય.

અચલા તુ હરે ! ભક્તિસ્તવાઙ્ઘ્રિયુગલે મમ । શરિરે ન (ણ) તથા પ્રીતિર્ન ચ ધર્માદિકેષુ ચ ॥ ૧,૨૩૪.

હે હરિ! મારી તારી બંને પગમાં ભક્તિ કદી અડગ રહે, એવી મારી ઇચ્છા છે. મને મારા શરીર માટે કે ધર્માદિ માટે એવી લાગણી નથી.

યથા ત્વયિ જગન્નાથ પ્રીતિંરાત્યન્તિકી મમ । કિં તેન ન કૃતં કર્મ સ્વર્ગમોક્ષાદિસાધનમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હે જગન્નાથ! જેમ મને તારી પર સર્વોચ્ચ પ્રેમ છે, એવાં પછી બીજું કોઇ કર્મ કે સ્વર્ગ-મોક્ષ વગેરેના સાધન કરવાની જરૂર શું છે?

યસ્ય વિષ્ણૌ દૃઢા ભક્તિઃ સર્વકામફલપ્રદે । પૂજાં કર્તું તથા સ્તોત્રં કઃ શક્નોતિ તવાચ્યુત ॥ ૧,૨૩૪.

હે અચ્યૂત! જેને વિષ્ણુમાં દૃઢ ભક્તિ નથી, તે તારી પૂજા કે સ્તુતિ કેવી રીતે કરી શકે? કારણ કે તું તો સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપનાર છે.

સ્તુતં તુ પૂજિતં મેઽદ્ય તત્ક્ષમસ્વ નમોઽસ્તુ તે । ઇતિ ચક્રધારસ્તોત્રં મયા સમ્યગુદાહૃતમ્ । સ્તૌહિ વિષ્ણું મુને ભક્ત્યા યદીચ્છસિ પરં પદમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હું આજે જે તારી સ્તુતિ અને પૂજા કરી છે, તે જો કોઈ ખોટ રહી હોય તો ક્ષમા કરજે; તને વંદન છે. હું ચક્રધારીની સ્તુતિ યોગ્ય રીતે કરી છે. હે મુનિ! જો તું પરમ પદ ઇચ્છે છે, તો ભક્તિપૂર્વક વિષ્ણુની સ્તુતિ કર.

સ્તોત્રેણાનેન યઃ સ્તૌતિ પૂજાકાલે જગદ્ઘુરુમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

જે મનુષ્ય પૂજાના સમયે આ સ્તોત્રથી જગતના ગુરુની સ્તુતિ કરે છે—

અચિરાલ્લભતે મોક્ષં છિત્વા સંસારબન્ધનમ્ । અન્યોઽપિ યો જપેદ્ભક્ત્યા ત્રિસન્ધ્યં નિયતઃ શુચિઃ ॥ ૧,૨૩૪.

તે જલદી જ સંસારના બંધન કાપી મુક્તિ પામે છે. બીજો પણ, જે ભક્તિપૂર્વક, નિયમિત અને શુદ્ધ રહી, ત્રણ વખત આ પાઠ કરે છે—

ઇદં સ્તોત્રં મુને સોઽપિ સર્વકામમવાપ્નુયાત્ । પુત્રાર્થો લભતે પુત્રાન્બદ્ધો મુચ્યતે બન્ધનાત્ ॥ ૧,૨૩૪.

હે મુનિ! તે પણ આ સ્તોત્રથી સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; જે પુત્ર ઇચ્છે છે તેને પુત્ર મળે છે, અને બંધાયેલો બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

રોગાદ્વિમુચ્યતે રાગી લભતે નિર્ધનો ધનમ્ । વિદ્યાર્થો લભતે વિદ્યાં ભગ્યં કીર્તિ ચ વિન્દતિ ॥ ૧,૨૩૪.

રોગી રોગમાંથી મુક્ત થાય છે, લોભી ધન મેળવે છે, જ્ઞાન ઇચ્છનારને વિદ્યા મળે છે, અને ભાગ્ય તથા કીર્તિ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

જાતિ સ્મરત્વં મેધાવી યદ્યદિચ્છતિ ચેતસા । સ ધન્યઃ સર્વવિત્પ્રાજ્ઞઃસ સાધુઃ સર્વકર્મકૃત્ ॥ ૧,૨૩૪.

બુદ્ધિશાળી માણસ જે કંઈ મનથી ઇચ્છે છે—જાતિ સ્મરણ કે વધુ બુદ્ધિ—તે ધન્ય, સર્વજ્ઞ, વિદ્વાન અને સર્વ કર્મોમાં નિપુણ બને છે.

સ સત્યવાકૂછુચિર્દાતા યઃ સ્તૌતિ પુરુષોત્તમમ્ । અસંભાષ્યા હિ તે સર્વે સર્વધર્મબહિષ્કૃતાઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જે પુરુષોત્તમની સ્તુતિ કરે છે, તે સત્યવચન, શુદ્ધ અને દાનશીલ બને છે. જે સર્વ ધર્મથી વિમુખ છે, એવા લોકો સાથે સંબંધ રાખવો નથી.

યેષાં પ્રવર્તને નાસ્તિ હરિમુદ્દિશ્ય સત્ક્રિયા । ન શુદ્ધં વિદ્યતે તસ્ય મનો વાક્ચ દુરાત્મનઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જેનાં વર્તનમાં હરિ માટે યોગ્ય કર્મ નથી, તેમનાં મન અને વાણી શુદ્ધ નથી અને તેઓ દુષ્ટ મનના હોય છે.

યસ્ય સર્વાર્થદે વિષ્ણૌ ભક્તિર્નાવ્યભિચારિણી । આરાધ્ય વિધિવદ્દેવં હરિં સર્વસુખપ્રદમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

જેની વિષ્ણુમાં અડગ ભક્તિ છે, અને જે વિધિપૂર્વક સર્વ સુખ આપનાર હરિની આરાધના કરે છે—

પ્રાપ્નોતિ પુરુષઃ સમ્યગ્યદ્યત્પ્રાર્થયતે ફલમ્ । કર્મ કામાદિકં સર્વં શ્રદ્ધધાનઃ સુરોત્તમઃ । અસુરાદિવપુઃ સિદ્ધૈર્દેયતે યસ્ય નાન્તરમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

એ મનુષ્ય જે ફળ ઇચ્છે છે, તે સંપૂર્ણ રીતે પ્રાપ્ત કરે છે; શ્રદ્ધાળુ શ્રેષ્ઠ પુરુષ સર્વ કર્મ અને કામના પ્રાપ્ત કરે છે. તેને અસુર કે સિદ્ધો પણ ક્યારેય અવરોધ કરી શકતા નથી.

સકલમુનિભિરાદ્યશ્ચિન્ત્યતે યો હિ શુદ્ધો નિખિલહૃદિ નિવિષ્ટો વેત્તિ યઃ સર્વસાક્ષી । તમજમમૃતમીશં વાસુદેવં નતોઽસ્મિ ભયમરણવિહીનં નિત્યમાનન્દરૂપમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હું એ અજન્મા, અમર, વાસુદેવને નમન કરું છું, જે સર્વ મુનિઓના ધ્યાનમાં રહે છે, શુદ્ધ છે, સર્વના હૃદયમાં વસે છે, સર્વનો સાક્ષી છે, ભય અને મૃત્યુથી રહિત છે અને જેનું સ્વરૂપ શાશ્વત આનંદ છે.

નિખિલભુવન નાથં શાશ્વતં સુપ્રસન્નં ત્વતિવિમલવિશુદ્ધં નિર્ગુણં ભવપુષ્પૈઃ । સુખમુદિતસમસ્તં પૂજયામ્યાત્મભાવં વિશતુ હૃદયપદ્મે સર્વસાક્ષી ચિદાત્મા ॥ ૧,૨૩૪.

હું સર્વ લોકના નાથ, શાશ્વત, અત્યંત પ્રસન્ન, નિર્મળ અને નિષ્કલંક, ગુણથી પર અને આનંદથી ભરપૂર એવા ભગવાનની પૂજા કરું છું; એ સર્વના સાક્ષી, ચૈતન્ય સ્વરૂપ આત્મા મારા હૃદયકમળમાં પ્રવેશ કરે.

એવં મયોક્તં પરમપ્રભાવમાદ્યન્તહીનસ્ય પરસ્ય વિષ્ણોઃ । તસ્માદ્વિચિન્ત્યઃ પરમેશ્વરોઽસૌ વિમુક્તિકામેન નરેણ સમ્યક્ ॥ ૧,૨૩૪.

હું અવિનાશી અને અનંત વિષ્ણુની પરમ મહિમા કહી છે. તેથી, જે મુક્તિ ઇચ્છે છે, એ મનુષ્યે પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

બોધસ્વરૂપં પુરુષં પુરાણમાદિત્યવર્ણં વિમલં વિશુદ્ધમ્ । સઞ્ચિન્ત્ય વિષ્ણું પરમદ્વિતીયં કસ્તત્ર યોગી ન લંય પ્રયાતિ ॥ ૧,૨૩૪.

જે યોગી ચૈતન્ય સ્વરૂપ, પ્રાચીન, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, નિર્મળ, પરમ અને અદ્વિતીય એવા વિષ્ણુનું ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ કેમ ન પામે?

ઇમં સ્તવં યઃ સતતં મનુષ્યઃ પઠેચ્ચ તદ્વત્પ્રયતઃ પ્રશાન્તઃ । સ ધૂતપાપ્મા વિતતપ્રભાવઃ પ્રયાતિ લોકં વિતતં મુરારેઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જે મનુષ્ય શાંત અને નિયમિત રહી, હંમેશા આ સ્તોત્રનું પાઠ કરે છે, તે પાપમુક્ત, તેજસ્વી બને છે અને મુરારીના લોકને પામે છે.

યઃ પ્રાર્થયત્યર્થમશેષસૌખ્યં ધર્મં ચ કામં ચ તથૈવ મોક્ષમ્ । સ સર્વમુત્સૃજ્ય પરં પુરાણં પ્રયાતિ વિષ્ણું શરણં વરેણ્યમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

જે કોઈ ધન, સંપૂર્ણ સુખ, ધર્મ, કામ અને મુક્તિ ઈચ્છે છે, એ બધું છોડીને, સર્વોચ્ચ અને પ્રાચીન આશ્રય એવા શ્રેષ્ઠ વિષ્ણુના શરણે જાય છે.

વિભું પ્રભું વિશ્વધરં વિશુદ્ધમશેષસંસારવિનાશહેતુમ્ । યો વાસુદેવં વિમલં પ્રપન્નઃ સ મોક્ષમાપ્નોતિ વિમુક્તસઙ્ગઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જેમણે સર્વવ્યાપી, સર્વશક્તિમાન, જગતને ધારણ કરનાર, શુદ્ધ અને સમગ્ર સંસારના વિનાશનું કારણ એવા વાસુદેવનું શરણ લીધું છે, તેઓ બંધનથી મુક્ત થઈને મોક્ષ પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૫ સૂત ઉવાચ વેદાન્તસાઙ્ખ્યસિદ્ધાન્તબ્રહ્મજ્ઞાનં વદામ્યહમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્વિષ્ણુરિત્યેવ ચિન્તયન્ ॥ ૧,૨૩૫.

સૂતજી કહે છે: હું હવે વેદાંત અને સાંખ્યમાં સ્થાપિત થયેલું બ્રહ્મજ્ઞાન કહું છું. 'હું બ્રહ્મ છું, પરમ પ્રકાશ છું, વિષ્ણુ છું' એમ ધ્યાન કરીને—

સૂર્યે હૃદ્વ્યોમ્નિ વહ્નૌ ચ જ્યોતિરેકં ત્રિધા સ્થિતમ્ । યથા સર્પિઃ શીરસ્થં ગવાં ન કુરુતે બલમ્ ॥ ૧,૨૩૫.

એક જ પ્રકાશ ત્રણ રીતે રહે છે: સૂર્યમાં, હૃદયના આકાશમાં અને અગ્નિમાં; જેમ દૂધમાં રહેલું ઘી ગાયને તાકાત આપતું નથી, એમ.

નિર્ગતં કર્મસંયુક્તં દત્તં તાસાં મહા બલમ્ । તથા વિષ્ણુઃ શરીરસ્થો ન કરોતિ હિતં નણામ્ ॥ ૧,૨૩૫.

જ્યારે તે બહાર કાઢી કાર્ય સાથે જોડાય છે, ત્યારે તે ગાયને મહાન બળ આપે છે; એ જ રીતે, વિષ્ણુ શરીરમાં રહેવાછતા પણ મનુષ્યને લાભ આપતા નથી.

વિનારાધનયા દેવઃ સર્વગઃ પરમેશ્વરઃ । આરુરુક્ષુમતીનાં તુ કર્મજ્ઞાનમુદાહૃતમ્ ॥ ૧,૨૩૫.

પૂજા વિના સર્વવ્યાપી પરમેશ્વર લાભ આપતા નથી; જે ઉન્નતિ ઈચ્છે છે, તેમના માટે કર્મજ્ઞાન જણાવાયું છે.