ગરુડપુરાણમ્

મનોબુદ્ધિરહઙ્કારઃ ક્ષેત્રજ્ઞસ્ત્વં હૃદીશ્વરઃ । ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વમોઙ્કારઃ સમિત્કુશાઃ ॥ ૧,૨૩૪.

તમે મન, બુદ્ધિ, અહંકાર, ક્ષેત્રજ્ઞ અને હૃદયના સ્વામી છો; તમે યજ્ઞ, 'વષટ' ઉચ્ચાર, 'ઑમ' અને સમિત્કુશ પણ છો.

ત્વં વેદી ત્વં હરે દીક્ષા ત્વં યૂપસ્ત્વં હુતાશનઃ । ત્વં પત્ની ત્વં પુરોડાશસ્ત્વં શાલા સ્ત્રુક્ચ ત્વં સ્તુવઃ ॥ ૧,૨૩૪.

હે હરિ, તમે વેદી છો, તમે દીક્ષા છો, તમે યૂપ છો, તમે અગ્નિ છો; તમે પત્ની, પુરોડાશ, શાળા, સ્ટ્રુક અને સ્તુતિ પણ છો.

ગ્રાવાણઃ સકલં ત્વં હિ સદસ્યાસ્ત્વં સદાક્ષિણઃ । ત્વં સૂર્પાદિસ્ત્વં ચ બ્રહ્મા મુસલોલૂખલે ધ્રુવમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

તમે ગ્રાવાણ (પથ્થર), બધા સભ્ય, દક્ષિણ, સૂર્પાદિ, બ્રહ્મા, મુસળ, ઓલૂખલ અને ધ્રુવ આધાર પણ છો.

ત્વં હોતા યજમાનસ્ત્વં ત્વં ધાન્યં પશુયાજકઃ । ત્વમધ્વર્યુસ્ત્વમુદ્ગાતા ત્વં યજ્ઞઃ પુરુષોત્તમઃ ॥ ૧,૨૩૪.

તમે હોતા, યજમાન, ધાન્ય અને પશુયાજક છો; તમે અધ્વર્યુ, ઉદગાતા, યજ્ઞ અને સર્વોત્તમ પુરુષ પણ છો.

દિક્પાતાલમહિ વ્યોમ દ્યૌસ્ત્વં નક્ષત્રકારકઃ । દેવતિર્યઙ્મનુષ્યેષુ જગદેતચ્ચરાચરમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

તમે દિશાના રક્ષક, પાતાળ, પૃથ્વી, આકાશ, સ્વર્ગ અને તારાઓના સર્જનહાર છો; દેવ, પશુ અને મનુષ્યમાં તમે જ આ આખું ચલિત-અચલ જગત છો.

યત્કિઞ્ચિદ્દૃશ્યતે દેવ બ્રહ્માણ્ડમખિલં જગત્ । તવ રૂપમિદં સર્વં દૃષ્ટ્યર્થં સંપ્રકાશિતમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હે દેવ, જે કંઈ દેખાય છે, આખું બ્રહ્માંડ અને જગત—આ બધું તમારું સ્વરૂપ છે, જે દર્શન માટે પ્રગટ થયું છે.

નાથયન્તે પરં બ્રહ્મ દૈવેરપિ દુરાસદમ્ । કસ્તઞ્જાનાતિ વિમલં યોગગમ્યમતીન્દ્રિયમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

દેવતાઓ પણ પરબ્રહ્મને પામવા અસમર્થ છે, તે અત્યંત દુર્ગમ છે; શુદ્ધ, યોગથી પ્રાપ્ત અને ઇન્દ્રિયોથી પરે એવા તમને કોણ જાણી શકે?

અક્ષયં પુરુષં નિત્યમવ્યક્તમજમવ્યયમ્ । પ્રલયોત્પત્તિરહિતં સર્વવ્યાપિનમીશ્વરમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

તમે અક્ષય, શાશ્વત, અજ્ઞાત, અજન્મા, અવિનાશી, પ્રલય અને ઉત્પત્તિથી રહિત, સર્વવ્યાપી અને ઇશ્વર છો.

સર્વજ્ઞં નિર્ગુણં શુદ્ધમાનન્દમજરં પરમ્ । બોધરૂપં ધ્રુવં શાન્તં પૂર્ણમદ્વૈતમક્ષયમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

તમે સર્વજ્ઞ, ગુણરહિત, શુદ્ધ, આનંદમય, અજય, પરમ, જ્ઞાનરૂપ, અડગ, શાંત, પૂર્ણ, અદ્વિતીય અને અક્ષય છો.

અવતારેષુ યા મૂર્તિર્વિદૂરે દેવ દૃશ્યતે । પરં ભાવંમજાનન્તસ્ત્વાં ભજન્તિ દિવૌકસઃ ॥ ૧,૨૩૪.

હે દેવ, અવતારોમાં જે રૂપ દૂરથી દેખાય છે, તે સ્વરૂપ જાણ્યા વિના સ્વર્ગવાસી દેવતાઓ પણ તમને ભજે છે.

કથં ત્વામીદૃશં સૂક્ષ્મં શક્નોમિ પુરુષોત્તમ । અરાધયિતુમીશાન મનોગમ્યમગોચરમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હે પુરુષોત્તમ, તમે એટલા સૂક્ષ્મ છો કે, હૃદયથી સમજાય પણ સમજણથી પર છો—હું તમારી કેવી રીતે આરાધના કરી શકું?

ઇહ યન્મણ્ડલે નાથ પૂજ્યતે વિધિવત્ક્રમૈઃ । પુષ્પધૂપાદિભિર્યત્ર તત્ર સર્વા વિભૂતયઃ ॥ ૧,૨૩૪.

હે નાથ, જ્યાં પણ આ મંડળમાં યોગ્ય વિધિથી, ફૂલ, ધૂપ વગેરેથી તમારી પૂજા થાય છે, ત્યાં તમારી સર્વ શક્તિઓ હાજર રહે છે.

સંકર્ષણાદિભેદેન તવ યત્પૂજિતા મયા । ક્ષન્તુમર્હસિ તત્સર્વં યત્કૃતં ન કૃતં મયા ॥ ૧,૨૩૪.

સંકર્ષણ વગેરે રૂપે મેં જે પૂજા કરી હોય, તેમાં મેં જે કર્યું કે ના કર્યું, તે બધું તમે માફ કરો.

ન શક્નોમિ વિભો સમ્યક્કર્તું પૂજાં યથોદિતામ્ । યત્કૃતં જપહોમાદિ અસાધ્યં પુરુષોત્તમ ॥ ૧,૨૩૪.

હે વિભુ, હું યોગ્ય રીતે પૂજા કરી શકતો નથી; જે જપ, હોમ વગેરે મેં કર્યા છે, તે પણ અધૂરા છે, હે પુરુષોત્તમ.

વિનિષ્પાદયિતું ભક્ત્યા અત સ્ત્વાં ક્ષમયામ્યહમ્ । દિવા રાત્રૌ ચ સન્ધ્યાયાં સર્વાવસ્થાસુ ચેષ્ટતઃ ॥ ૧,૨૩૪.

હું ભક્તિથી આ બધું પૂર્ણ કરી શક્યો નથી, તેથી હું તમને ક્ષમા માગું છું—દિવસે, રાત્રે, સંધ્યા સમયે કે કોઈપણ સ્થિતિમાં મેં જે કર્યું હોય.

અચલા તુ હરે ! ભક્તિસ્તવાઙ્ઘ્રિયુગલે મમ । શરિરે ન (ણ) તથા પ્રીતિર્ન ચ ધર્માદિકેષુ ચ ॥ ૧,૨૩૪.

હે હરિ! મારી તારી બંને પગમાં ભક્તિ કદી અડગ રહે, એવી મારી ઇચ્છા છે. મને મારા શરીર માટે કે ધર્માદિ માટે એવી લાગણી નથી.

યથા ત્વયિ જગન્નાથ પ્રીતિંરાત્યન્તિકી મમ । કિં તેન ન કૃતં કર્મ સ્વર્ગમોક્ષાદિસાધનમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હે જગન્નાથ! જેમ મને તારી પર સર્વોચ્ચ પ્રેમ છે, એવાં પછી બીજું કોઇ કર્મ કે સ્વર્ગ-મોક્ષ વગેરેના સાધન કરવાની જરૂર શું છે?

યસ્ય વિષ્ણૌ દૃઢા ભક્તિઃ સર્વકામફલપ્રદે । પૂજાં કર્તું તથા સ્તોત્રં કઃ શક્નોતિ તવાચ્યુત ॥ ૧,૨૩૪.

હે અચ્યૂત! જેને વિષ્ણુમાં દૃઢ ભક્તિ નથી, તે તારી પૂજા કે સ્તુતિ કેવી રીતે કરી શકે? કારણ કે તું તો સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપનાર છે.

સ્તુતં તુ પૂજિતં મેઽદ્ય તત્ક્ષમસ્વ નમોઽસ્તુ તે । ઇતિ ચક્રધારસ્તોત્રં મયા સમ્યગુદાહૃતમ્ । સ્તૌહિ વિષ્ણું મુને ભક્ત્યા યદીચ્છસિ પરં પદમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હું આજે જે તારી સ્તુતિ અને પૂજા કરી છે, તે જો કોઈ ખોટ રહી હોય તો ક્ષમા કરજે; તને વંદન છે. હું ચક્રધારીની સ્તુતિ યોગ્ય રીતે કરી છે. હે મુનિ! જો તું પરમ પદ ઇચ્છે છે, તો ભક્તિપૂર્વક વિષ્ણુની સ્તુતિ કર.

સ્તોત્રેણાનેન યઃ સ્તૌતિ પૂજાકાલે જગદ્ઘુરુમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

જે મનુષ્ય પૂજાના સમયે આ સ્તોત્રથી જગતના ગુરુની સ્તુતિ કરે છે—

અચિરાલ્લભતે મોક્ષં છિત્વા સંસારબન્ધનમ્ । અન્યોઽપિ યો જપેદ્ભક્ત્યા ત્રિસન્ધ્યં નિયતઃ શુચિઃ ॥ ૧,૨૩૪.

તે જલદી જ સંસારના બંધન કાપી મુક્તિ પામે છે. બીજો પણ, જે ભક્તિપૂર્વક, નિયમિત અને શુદ્ધ રહી, ત્રણ વખત આ પાઠ કરે છે—

ઇદં સ્તોત્રં મુને સોઽપિ સર્વકામમવાપ્નુયાત્ । પુત્રાર્થો લભતે પુત્રાન્બદ્ધો મુચ્યતે બન્ધનાત્ ॥ ૧,૨૩૪.

હે મુનિ! તે પણ આ સ્તોત્રથી સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; જે પુત્ર ઇચ્છે છે તેને પુત્ર મળે છે, અને બંધાયેલો બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

રોગાદ્વિમુચ્યતે રાગી લભતે નિર્ધનો ધનમ્ । વિદ્યાર્થો લભતે વિદ્યાં ભગ્યં કીર્તિ ચ વિન્દતિ ॥ ૧,૨૩૪.

રોગી રોગમાંથી મુક્ત થાય છે, લોભી ધન મેળવે છે, જ્ઞાન ઇચ્છનારને વિદ્યા મળે છે, અને ભાગ્ય તથા કીર્તિ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

જાતિ સ્મરત્વં મેધાવી યદ્યદિચ્છતિ ચેતસા । સ ધન્યઃ સર્વવિત્પ્રાજ્ઞઃસ સાધુઃ સર્વકર્મકૃત્ ॥ ૧,૨૩૪.

બુદ્ધિશાળી માણસ જે કંઈ મનથી ઇચ્છે છે—જાતિ સ્મરણ કે વધુ બુદ્ધિ—તે ધન્ય, સર્વજ્ઞ, વિદ્વાન અને સર્વ કર્મોમાં નિપુણ બને છે.

સ સત્યવાકૂછુચિર્દાતા યઃ સ્તૌતિ પુરુષોત્તમમ્ । અસંભાષ્યા હિ તે સર્વે સર્વધર્મબહિષ્કૃતાઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જે પુરુષોત્તમની સ્તુતિ કરે છે, તે સત્યવચન, શુદ્ધ અને દાનશીલ બને છે. જે સર્વ ધર્મથી વિમુખ છે, એવા લોકો સાથે સંબંધ રાખવો નથી.

યેષાં પ્રવર્તને નાસ્તિ હરિમુદ્દિશ્ય સત્ક્રિયા । ન શુદ્ધં વિદ્યતે તસ્ય મનો વાક્ચ દુરાત્મનઃ ॥ ૧,૨૩૪.

જેનાં વર્તનમાં હરિ માટે યોગ્ય કર્મ નથી, તેમનાં મન અને વાણી શુદ્ધ નથી અને તેઓ દુષ્ટ મનના હોય છે.

યસ્ય સર્વાર્થદે વિષ્ણૌ ભક્તિર્નાવ્યભિચારિણી । આરાધ્ય વિધિવદ્દેવં હરિં સર્વસુખપ્રદમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

જેની વિષ્ણુમાં અડગ ભક્તિ છે, અને જે વિધિપૂર્વક સર્વ સુખ આપનાર હરિની આરાધના કરે છે—

પ્રાપ્નોતિ પુરુષઃ સમ્યગ્યદ્યત્પ્રાર્થયતે ફલમ્ । કર્મ કામાદિકં સર્વં શ્રદ્ધધાનઃ સુરોત્તમઃ । અસુરાદિવપુઃ સિદ્ધૈર્દેયતે યસ્ય નાન્તરમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

એ મનુષ્ય જે ફળ ઇચ્છે છે, તે સંપૂર્ણ રીતે પ્રાપ્ત કરે છે; શ્રદ્ધાળુ શ્રેષ્ઠ પુરુષ સર્વ કર્મ અને કામના પ્રાપ્ત કરે છે. તેને અસુર કે સિદ્ધો પણ ક્યારેય અવરોધ કરી શકતા નથી.

સકલમુનિભિરાદ્યશ્ચિન્ત્યતે યો હિ શુદ્ધો નિખિલહૃદિ નિવિષ્ટો વેત્તિ યઃ સર્વસાક્ષી । તમજમમૃતમીશં વાસુદેવં નતોઽસ્મિ ભયમરણવિહીનં નિત્યમાનન્દરૂપમ્ ॥ ૧,૨૩૪.

હું એ અજન્મા, અમર, વાસુદેવને નમન કરું છું, જે સર્વ મુનિઓના ધ્યાનમાં રહે છે, શુદ્ધ છે, સર્વના હૃદયમાં વસે છે, સર્વનો સાક્ષી છે, ભય અને મૃત્યુથી રહિત છે અને જેનું સ્વરૂપ શાશ્વત આનંદ છે.