ગરુડપુરાણમ્

તસ્ય વિષ્ણો પ્રિસાદેન યદિ કશ્ચિત્પ્રબુધ્યતે । સ નિસ્તરતિ સંસારં દેવાનામપિ દુસ્તરમ્ ॥ ૧,૨૩૨.

જો કોઈને વિષ્ણુની કૃપાથી જાગૃતિ મળે છે, તો એ સંસારને પાર કરી જાય છે, જે દેવતાઓ માટે પણ અત્યંત દુર્લભ છે.

ભોગૈશ્વર્યમદોન્મત્તસ્તતત્ત્વજ્ઞાનપરાઙ્મુખઃ । પુત્રદારકુટુમ્બેષુ મત્તાઃ સીદન્તિજન્તવઃ ॥ ૧,૨૩૨.

ભોગ, વૈભવ અને અહંકારમાં મગ્ન, સાચા જ્ઞાનથી દૂર, સંતાન, પત્ની અને કુટુંબમાં મસ્ત રહેનારા બધા જીવ અંતે ડૂબી જાય છે.

સર્વ એકાર્ણવે મગ્ના જીર્ણા વનગજા ઇવ । યસ્ત્વાનનં નિબધ્નાતિ દુર્મતિઃ કોશકારવત્ ॥ ૧,૨૩૨.

બધા એક જ મહાસાગરમાં ડૂબેલા છે, જેમ વૃદ્ધ જંગલના હાથીઓ; પણ મૂર્ખ મનુષ્ય પોતે જ પોતાના મોઢાથી, રેશમકીડા જેવી રીતે, બંધાઈ જાય છે.

તસ્ય મુક્તિં ન પશ્યામિ જન્મકોટિશતૈરપિ । તસ્માન્નારદ સર્વેષાં દેવાનાં દેવમવ્યયમ્ । આરાધયેત્સદા સમ્યગધ્યાયેદ્વિષ્ણું મુદાન્વિતઃ ॥ ૧,૨૩૨.

હું માનતો નથી કે એ વ્યક્તિને કરોડો જન્મ પછી પણ મુક્તિ મળે. એટલે, નારદજી, બધા દેવતાઓના દેવ, અવિનાશી ભગવાનની હંમેશા સાચી રીતે પૂજા કરવી જોઈએ અને આનંદભેર વિષ્ણુજીનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

યસ્તુ વિશ્વમનાદ્યન્તમજમાત્મનિ સંસ્થિતમ્ । સર્વજ્ઞમચલં વિષ્ણું સદા ધ્યાયેત્સમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ સર્વજ્ઞ, અવિચલ, અનાદિ અને અનંત એવા, આત્મામાં સ્થિત વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે અવશ્ય મુક્તિ પામે છે.

દેવં ગર્ભોચિતં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે । અશિરીરં વિધાતારં સર્વજ્ઞાનમનોરતિમ્ । અચલં સર્વગં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ ગર્ભમાં રહેલા, દેહરહિત, સર્વજ્ઞ, મનને આનંદ આપનારા, અડગ અને સર્વવ્યાપી એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

નિર્વિકલ્પં નિરાભાસં નિષ્પ્રપઞ્ચં નિરામયમ્ । વાસુદેવં ગુરું વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ ભેદરહિત, રૂપરહિત, જગતથી પર અને દુઃખરહિત એવા ગુરુ વાસુદેવ વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

સર્વાત્મકઞ્ચ વૈ યાવદાત્મચૈતન્યરૂપકમ્ । શુભમેકાક્ષરં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ સર્વના સ્વરૂપ, આત્માની ચેતનામાં રહેલા, શુભ અને એકમાત્ર અક્ષર એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

વાક્યાતીતં ત્રિકાલજ્ઞં વિશ્વેશં લોકસાક્ષિણમ્ । સર્વસ્માદુત્તમં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ વાણીથી પર, ત્રણેય કાળને જાણનારા, વિશ્વના ઈશ્વર, સર્વલોકના સાક્ષી અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

બ્રહ્માદિદેવગન્ધર્વૈર્મુનિભિઃ સિદ્ધચારણૈઃ । યોગિભિઃ સેવિતં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ, ગંધર્વો, ઋષિઓ, સિદ્ધો, ચારણો અને યોગીઓ દ્વારા પૂજિત એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

સંસારબન્ધનામુક્તિમિચ્છંલ્લોકો હ્યશેષતઃ । સ્તુત્વૈવં વરદં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે કોઈ સંસારના બંધનમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ ઈચ્છે છે, તે જો વિષ્ણુજીનું સ્તવન કરે અને હંમેશા તેમનું ધ્યાન કરે, તો તે મુક્તિ પામે છે.

સંસારબન્ધનાત્કોઽપિ મુક્તિમિચ્છન્સમાહિતઃ । અનન્તમવ્યયં દેવં વિષ્ણં વિશ્વપ્રતિષ્ઠિતમ્ । વિશ્વેશ્વરમજં વિષ્ણું સંદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે કોઈ મન એકાગ્ર કરી સંસારના બંધનમાંથી મુક્તિ ઈચ્છે છે અને અનંત, અવિનાશી, વિશ્વમાં સ્થિત, વિશ્વના ઈશ્વર અને અનાદિ એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

સૂત ઉવાચ । નારદેન પુરા પૃષ્ટ એવં સ વૃષભધ્વજઃ । યેત્તેન તસ્મૈ વ્યાખ્યાતં તન્મયા કથિતં તવ ॥ ૧,૨૩૨.

સૂતજી બોલ્યા: એક વખત નારદજીએ પૂછ્યું ત્યારે વૃષભધ્વજ ભગવાને એમને જે સમજાવ્યું હતું, એ જ હું હવે તમને કહી રહ્યો છું.

તમેવ સતતન્ધ્યાયન્નિર્વ્યયં બ્રહ્મ નિષ્કલમ્ । અવાપ્સ્યસિ ધ્રુવં તાત ! શાશ્વતં પદમવ્યયમ્ ॥ ૧,૨૩૨.

હંમેશા એ અવિનાશી, નિષ્કલ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરવાથી, પ્રિય પુત્ર, તું નિશ્ચિતપણે એ શાશ્વત, અવિનાશી સ્થાનને પ્રાપ્ત કરીશ.

અશ્વમેધસહસ્રાણિ વાજપેયશતાનિ ચ । ક્ષણમેકાગ્રચિત્તસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥ ૧,૨૩૨.

હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞો અને સૈંકડો વાજપેય યજ્ઞો પણ, એક ક્ષણ માટે મન એકાગ્ર રાખવાથી મળતી ફળની સોળમું ભાગ પણ નથી.

શ્રુત્વા સુરઋષિર્વિષ્ણોઃ પ્રાધાન્યમિદમીશ્વરાત્ । સ વિષ્ણું સમ્યગારાધ્ય સિદ્ધઃ પદમવાપ્તવાન્ ॥ ૧,૨૩૨.

ભગવાન પાસેથી વિષ્ણુજીની મહિમા સાંભળી, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ઋષિએ યોગ્ય રીતે વિષ્ણુજીની આરાધના કરીને સિદ્ધ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી.

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વા પિ નિત્યમેવ સ્તવોત્તમમ્ । કોટિજન્મકૃતં પાપમપિ તસ્ય પ્રણશ્યતિ ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ રોજ આ ઉત્તમ સ્તોત્રનું પઠન કરે છે અથવા સાંભળે છે, તેના કરોડો જન્મના પાપ પણ નાશ પામે છે.

વિષ્ણોઃ સ્તવમિદં દિવ્યં મહાદેવેન કીર્તિતમ્ । પ્રયત્નાદ્યઃ પઠેન્નિત્ય મમૃતત્વં સ ગચ્છતિ ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક મહાદેવજી દ્વારા ગવાયેલું આ દિવ્ય વિષ્ણુ સ્તોત્ર રોજ પઠે છે, તે અમરત્વને પ્રાપ્ત કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૩ સૂત ઉવાચ । સ્તોત્રં તત્સં પ્રવક્ષ્યામિ માર્કણ્ડેયન ભાષિતમ્ । દામોદરં પ્રપન્નોઽસ્મિ કિન્નો મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥ ૧,૨૩૩.

સૂતજી બોલ્યા: હવે હું એ સ્તોત્ર કહું છું, જે માર્કંડેયજીએ કહ્યું છે: 'હું દામોદર ભગવાનના શરણમાં ગયો છું—મૃત્યુ મારું શું કરી શકે?''

શઙ્ખચક્રધરં દેવં વ્યક્તરૂપિણમવ્યયમ્ । અધોઽક્ષજં પ્રપન્નોસ્મિ કિન્નો મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥ ૧,૨૩૩.

હું શંખ અને ચક્ર ધારણ કરનારા, પ્રગટ સ્વરૂપ અને અવિનાશી, નીચે અને અનાદિ એવા ભગવાનના શરણમાં ગયો છું—મૃત્યુ મારું શું કરી શકે?

વરાહં વામનં વિષ્ણું નારસિંહં જનાર્દનમ્ । માધવં ચ પ્રપન્નોઽસ્મિ કિન્નો મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥ ૧,૨૩૩.

હું વરાહ, વામન, વિષ્ણુ, નરસિંહ, જનાર્દન અને માધવ ભગવાનના શરણમાં ગયો છું—મૃત્યુ મારું શું કરી શકે?

પુરુષં પુષ્કરક્ષેત્રબીજં પુણ્યં જગત્પતિમ્ । લોકનાથં પ્રપન્નોઽસ્મિ કિન્નો મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥ ૧,૨૩૩.

હું પુરુષોત્તમ, પુષ્કરક્ષેત્રના બીજરૂપ, પવિત્ર અને જગતના સ્વામી, સર્વલોકના રક્ષક શરણે ગયો છું; હવે મૃત્યુ મારું શું કરી શકે?

સહસ્રશિરસં દેવં વ્યક્તાવ્યક્તં સનાતનમ્ । મહાયોગં પ્રપન્નોઽસ્મિ કિન્નો મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥ ૧,૨૩૩.

હું હજારો માથાવાળા, પ્રગટ અને અપ્રગટ, સનાતન અને મહાયોગી દેવના શરણે ગયો છું; હવે મૃત્યુ મારું શું કરી શકે?

ભૂતાત્માનં મહાત્માનં યજ્ઞયોનિમયોનિજમ્ । વિશ્વરૂપં પ્રપન્નોઽસ્મિ કિન્નો મૂત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥ ૧,૨૩૩.

હું સર્વ જીવોના આત્મા, મહાત્મા, યજ્ઞના મૂળ અને સર્વરૂપ ધરાવનાર ભગવાનના શરણે ગયો છું; હવે મૃત્યુ મારું શું કરી શકે?

ઇત્યુદીરિતમાકર્ણ્ય સ્તોત્રં તસ્ય મહાત્મનુઃ । અપયાતસ્તતો મૃત્યુર્વિષ્ણુદૂતૈઃ પ્રપીડિતઃ ॥ ૧,૨૩૩.

આ મહાન આત્માએ એવું સ્તોત્ર બોલ્યું સાંભળીને, વિષ્ણુના દૂતોથી પીડાયેલી મૃત્યુ ત્યાંથી ભાગી ગઈ.

ઇતિ તેન જિતો મૃત્યુર્માર્કણ્ડેયેન ધીમતા । પ્રસન્ને પુણ્ડરીકાક્ષે નૃસિંહે નાસ્તિદુર્લભમ્ ॥ ૧,૨૩૩.

આ રીતે વિદ્વાન માર્કંડેયે મૃત્યુને જીત્યો; જ્યારે કમળનેત્ર નરસિંહ પ્રસન્ન થાય, ત્યારે કશું અપ્રાપ્ય રહેતું નથી.

મૃત્ય્વષ્ટકમિદં પુણ્યં મૃત્યુપ્રશમનં શુભમ્ । માર્કણ્ડેયહિતાર્થાય સ્વયં વિષ્ણુરુવાચ હ ॥ ૧,૨૩૩.

મૃત્યુને શાંત કરતું, શુભ અને પુણ્યદાયક આ મૃત્યુષ્ટક, માર્કંડેયના કલ્યાણ માટે, સ્વયં વિષ્ણુએ કહ્યું હતું.

ઇદં યઃ પઠતે ભક્ત્યા ત્રિકાલં નિયતં શુચિઃ । નાકાલે તસ્ય મૃત્યુઃ સ્યાન્નરસ્યાચ્યુતચેતસઃ ॥ ૧,૨૩૩.

જે મનુષ્ય શ્રદ્ધાથી, નિયમિતપણે, ત્રણ વખત શુદ્ધ ચિત્તે આ સ્તોત્રનું પઠન કરે છે, તેના માટે, અચ્યૂતમાં મન એકાગ્ર રાખનારને, અયોગ્ય સમયે મૃત્યુ આવતું નથી.

હૃત્પદ્મમધ્યે પુરુષં પુરાણં નારાયણં શાશ્વતમપ્રમેયમ્ । વિચિન્ત્ય સૂર્યાદતિરાજમાનં મૃત્યું સ યોગિ જિતવાંસ્તથૈવ ॥ ૧,૨૩૩.

જે યોગી હૃદયના કમળમાં, પ્રાચીન, શાશ્વત અને અપરિમિત નારાયણનું, સૂર્ય કરતાં પણ તેજસ્વી સ્વરૂપ ધ્યાનમાં ધરે છે, તે મૃત્યુને એ જ રીતે જીતી લે છે.