ગરુડપુરાણમ્

નારસિંહમિદં સ્તોત્રં યઃ પઠેન્નિયતેન્દ્રિયઃ । મનોરથપ્રદસ્તસ્ય રુદ્રસ્યેવ ન સંશયઃ ॥ ૧,૨૩૧.

જે કોઈ નિયમિતપણે ઇન્દ્રિય સંયમથી નરસિંહનું આ સ્તોત્ર પાઠ કરે છે, તેની ઈચ્છાઓ નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ થાય છે, જેમ કે રુદ્રની થઈ હતી.

ધ્યાયેન્નૃસિંહં તરુણાર્કનેત્રં સિદામ્બુજાતં જ્વલિતાગ્નિવત્ક્રમ્ । અનાદિમધ્યાન્તમજ પુરાણં પરાપરેશં જગતાં નિધાનમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

નરસિંહનું ધ્યાન કરવું જોઈએ, જેમના નેત્ર ઉગતા સૂર્ય જેવા તેજસ્વી છે, કમળ પર વિરાજમાન છે, અગ્નિ જેવી જ્યોતિ ધરાવે છે, અનાદિ, મધ્ય અને અંત વિનાના, જન્મ રહિત, પ્રાચીન, સર્વોચ્ચ અને સર્વજગતના આધાર છે.

જપેદિદં સન્તતદુઃ ખજાલં જહાતિ નીહારમિવાંશુમાલી । સમાતૃવર્ગસ્ય કરોતિ મૂર્તિં યદા તદા તિષ્ઠતિ તત્સમીપે ॥ ૧,૨૩૧.

જે સતત આ જપ કરે છે, તે દુઃખના જાળને દૂર કરી દે છે, જેમ સૂર્યની કિરણો ધુમ્મસને હટાવી દે છે; જ્યારે માતાઓના સ્વરૂપનું ધ્યાન કરે છે, ત્યારે એ તરત જ તેમની નજીક પહોંચી જાય છે.

દેવેશ્વરસ્યાપિ નૃસિંહમૂર્તેઃ પૂજાં વિધાતું ત્રિપુરાન્તકારી । પ્રસાદ્ય તં દેવવરં સ લબ્ધ્વા અવ્યાજ્જગન્માતૃગણેભ્ય એવ ચ ॥ ૧,૨૩૧.

દેવોના સ્વામી, ત્રિપુરવિનાશક, એ નરસિંહમૂર્તિને પ્રસન્ન કરીને અને તેમની કૃપા મેળવી, જગતની માતાઓના સમૂહને સુરક્ષિત રાખ્યા.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૨ સૂત ઉવાચ । કુલામૃતં પ્રવક્ષ્યામિ સ્તોત્રં યત્તુ હરોઽબ્રવીત્ । પૃષ્ટઃ શ્રીનારદેનૈવ નારદાય તથા શૃણુ ॥ ૧,૨૩૨.

સૂતે કહ્યું: હવે હું વંશરૂપી અમૃત અને તે સ્તોત્ર કહું છું, જે હરીએ નારદના પ્રશ્નના જવાબમાં કહ્યું હતું; એ રીતે જ નારદે સાંભળ્યું, એ તમે પણ સાંભળો.

નારદ ઉવાચ । યઃ સંકારે સદા દ્વન્દ્વૈઃ કામક્રોધૈઃ શુભાશુભૈઃ । શબ્દાદિવિષયૈર્બદ્ધઃ પીડ્યમાનઃ સ દુર્મતિઃ ॥ ૧,૨૩૨.

નારદે કહ્યું: જે મનુષ્ય હંમેશાં સંસારના ઉથલપાથલમાં, રાગ-દ્વેષ, કામ-ક્રોધ, શુભ-અશુભ અને વિષયોની વાસનામાં બંધાયેલો રહે છે, તે દુઃખી અને ભટકેલો રહે છે.

ક્ષણં વિમુચ્યતે જન્તુર્મૃત્યુસંસારસાગરાત્ । ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તો હિ ત્રિપુરાન્તક ॥ ૧,૨૩૨.

કોઈ જીવ માત્ર એક ક્ષણ માટે જ મૃત્યુ અને સંસારના મહાસાગરથી મુક્ત થાય છે; હે ત્રિપુરવિનાશક, હું એ વિષયમાં તમારાથી સાંભળવા ઈચ્છું છું.

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નારદસ્ય ત્રિલોચનઃ । ઉવાચ તમૃષિં શમ્ભુઃ પ્રસન્નવદનો હરઃ ॥ ૧,૨૩૨.

નારદના આ વચન સાંભળી, ત્રિનેત્રધારી શિવે પ્રસન્ન ચહેરે એ ઋષિ સાથે વાત કરી.

મહેશ્વર ઉવાચ । જ્ઞાનામૃતં પરં ગુહ્યં રહસ્યમૃષિસત્તમ । વક્ષ્યામિ શૃણુ દુઃ ખઘ્નં ભવબન્ધભયામહમ્ ॥ ૧,૨૩૨.

મહેશ્વરે કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, હવે હું તને જ્ઞાનરૂપ અમૃત અને પરમ ગુપ્ત તત્વ કહું છું; સાંભળ, કારણ કે એ દુઃખ અને બંધનના ભયને દૂર કરે છે.

તૃણાદિ ચતુરાસ્યાન્તં ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્ । ચરાચરં જગત્સર્વં પ્રસુપ્તં યસ્ય માયયા ॥ ૧,૨૩૨.

ઘાસથી લઈને ચતુરાનન બ્રહ્મા સુધી, ચાર પ્રકારના બધા જીવ, ચાલતાં-અચળ, આખું જગત, બધું જ એની માયાથી સુતેલું છે.

તસ્ય વિષ્ણો પ્રિસાદેન યદિ કશ્ચિત્પ્રબુધ્યતે । સ નિસ્તરતિ સંસારં દેવાનામપિ દુસ્તરમ્ ॥ ૧,૨૩૨.

જો કોઈને વિષ્ણુની કૃપાથી જાગૃતિ મળે છે, તો એ સંસારને પાર કરી જાય છે, જે દેવતાઓ માટે પણ અત્યંત દુર્લભ છે.

ભોગૈશ્વર્યમદોન્મત્તસ્તતત્ત્વજ્ઞાનપરાઙ્મુખઃ । પુત્રદારકુટુમ્બેષુ મત્તાઃ સીદન્તિજન્તવઃ ॥ ૧,૨૩૨.

ભોગ, વૈભવ અને અહંકારમાં મગ્ન, સાચા જ્ઞાનથી દૂર, સંતાન, પત્ની અને કુટુંબમાં મસ્ત રહેનારા બધા જીવ અંતે ડૂબી જાય છે.

સર્વ એકાર્ણવે મગ્ના જીર્ણા વનગજા ઇવ । યસ્ત્વાનનં નિબધ્નાતિ દુર્મતિઃ કોશકારવત્ ॥ ૧,૨૩૨.

બધા એક જ મહાસાગરમાં ડૂબેલા છે, જેમ વૃદ્ધ જંગલના હાથીઓ; પણ મૂર્ખ મનુષ્ય પોતે જ પોતાના મોઢાથી, રેશમકીડા જેવી રીતે, બંધાઈ જાય છે.

તસ્ય મુક્તિં ન પશ્યામિ જન્મકોટિશતૈરપિ । તસ્માન્નારદ સર્વેષાં દેવાનાં દેવમવ્યયમ્ । આરાધયેત્સદા સમ્યગધ્યાયેદ્વિષ્ણું મુદાન્વિતઃ ॥ ૧,૨૩૨.

હું માનતો નથી કે એ વ્યક્તિને કરોડો જન્મ પછી પણ મુક્તિ મળે. એટલે, નારદજી, બધા દેવતાઓના દેવ, અવિનાશી ભગવાનની હંમેશા સાચી રીતે પૂજા કરવી જોઈએ અને આનંદભેર વિષ્ણુજીનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

યસ્તુ વિશ્વમનાદ્યન્તમજમાત્મનિ સંસ્થિતમ્ । સર્વજ્ઞમચલં વિષ્ણું સદા ધ્યાયેત્સમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ સર્વજ્ઞ, અવિચલ, અનાદિ અને અનંત એવા, આત્મામાં સ્થિત વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે અવશ્ય મુક્તિ પામે છે.

દેવં ગર્ભોચિતં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે । અશિરીરં વિધાતારં સર્વજ્ઞાનમનોરતિમ્ । અચલં સર્વગં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ ગર્ભમાં રહેલા, દેહરહિત, સર્વજ્ઞ, મનને આનંદ આપનારા, અડગ અને સર્વવ્યાપી એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

નિર્વિકલ્પં નિરાભાસં નિષ્પ્રપઞ્ચં નિરામયમ્ । વાસુદેવં ગુરું વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ ભેદરહિત, રૂપરહિત, જગતથી પર અને દુઃખરહિત એવા ગુરુ વાસુદેવ વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

સર્વાત્મકઞ્ચ વૈ યાવદાત્મચૈતન્યરૂપકમ્ । શુભમેકાક્ષરં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ સર્વના સ્વરૂપ, આત્માની ચેતનામાં રહેલા, શુભ અને એકમાત્ર અક્ષર એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

વાક્યાતીતં ત્રિકાલજ્ઞં વિશ્વેશં લોકસાક્ષિણમ્ । સર્વસ્માદુત્તમં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ વાણીથી પર, ત્રણેય કાળને જાણનારા, વિશ્વના ઈશ્વર, સર્વલોકના સાક્ષી અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

બ્રહ્માદિદેવગન્ધર્વૈર્મુનિભિઃ સિદ્ધચારણૈઃ । યોગિભિઃ સેવિતં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ, ગંધર્વો, ઋષિઓ, સિદ્ધો, ચારણો અને યોગીઓ દ્વારા પૂજિત એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

સંસારબન્ધનામુક્તિમિચ્છંલ્લોકો હ્યશેષતઃ । સ્તુત્વૈવં વરદં વિષ્ણું સદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે કોઈ સંસારના બંધનમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ ઈચ્છે છે, તે જો વિષ્ણુજીનું સ્તવન કરે અને હંમેશા તેમનું ધ્યાન કરે, તો તે મુક્તિ પામે છે.

સંસારબન્ધનાત્કોઽપિ મુક્તિમિચ્છન્સમાહિતઃ । અનન્તમવ્યયં દેવં વિષ્ણં વિશ્વપ્રતિષ્ઠિતમ્ । વિશ્વેશ્વરમજં વિષ્ણું સંદા ધ્યાયન્વિમુચ્યતે ॥ ૧,૨૩૨.

જે કોઈ મન એકાગ્ર કરી સંસારના બંધનમાંથી મુક્તિ ઈચ્છે છે અને અનંત, અવિનાશી, વિશ્વમાં સ્થિત, વિશ્વના ઈશ્વર અને અનાદિ એવા વિષ્ણુજીનું હંમેશા ધ્યાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

સૂત ઉવાચ । નારદેન પુરા પૃષ્ટ એવં સ વૃષભધ્વજઃ । યેત્તેન તસ્મૈ વ્યાખ્યાતં તન્મયા કથિતં તવ ॥ ૧,૨૩૨.

સૂતજી બોલ્યા: એક વખત નારદજીએ પૂછ્યું ત્યારે વૃષભધ્વજ ભગવાને એમને જે સમજાવ્યું હતું, એ જ હું હવે તમને કહી રહ્યો છું.

તમેવ સતતન્ધ્યાયન્નિર્વ્યયં બ્રહ્મ નિષ્કલમ્ । અવાપ્સ્યસિ ધ્રુવં તાત ! શાશ્વતં પદમવ્યયમ્ ॥ ૧,૨૩૨.

હંમેશા એ અવિનાશી, નિષ્કલ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરવાથી, પ્રિય પુત્ર, તું નિશ્ચિતપણે એ શાશ્વત, અવિનાશી સ્થાનને પ્રાપ્ત કરીશ.

અશ્વમેધસહસ્રાણિ વાજપેયશતાનિ ચ । ક્ષણમેકાગ્રચિત્તસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥ ૧,૨૩૨.

હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞો અને સૈંકડો વાજપેય યજ્ઞો પણ, એક ક્ષણ માટે મન એકાગ્ર રાખવાથી મળતી ફળની સોળમું ભાગ પણ નથી.

શ્રુત્વા સુરઋષિર્વિષ્ણોઃ પ્રાધાન્યમિદમીશ્વરાત્ । સ વિષ્ણું સમ્યગારાધ્ય સિદ્ધઃ પદમવાપ્તવાન્ ॥ ૧,૨૩૨.

ભગવાન પાસેથી વિષ્ણુજીની મહિમા સાંભળી, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ઋષિએ યોગ્ય રીતે વિષ્ણુજીની આરાધના કરીને સિદ્ધ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી.

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વા પિ નિત્યમેવ સ્તવોત્તમમ્ । કોટિજન્મકૃતં પાપમપિ તસ્ય પ્રણશ્યતિ ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ રોજ આ ઉત્તમ સ્તોત્રનું પઠન કરે છે અથવા સાંભળે છે, તેના કરોડો જન્મના પાપ પણ નાશ પામે છે.

વિષ્ણોઃ સ્તવમિદં દિવ્યં મહાદેવેન કીર્તિતમ્ । પ્રયત્નાદ્યઃ પઠેન્નિત્ય મમૃતત્વં સ ગચ્છતિ ॥ ૧,૨૩૨.

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક મહાદેવજી દ્વારા ગવાયેલું આ દિવ્ય વિષ્ણુ સ્તોત્ર રોજ પઠે છે, તે અમરત્વને પ્રાપ્ત કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૩ સૂત ઉવાચ । સ્તોત્રં તત્સં પ્રવક્ષ્યામિ માર્કણ્ડેયન ભાષિતમ્ । દામોદરં પ્રપન્નોઽસ્મિ કિન્નો મૃત્યુઃ કરિષ્યતિ ॥ ૧,૨૩૩.

સૂતજી બોલ્યા: હવે હું એ સ્તોત્ર કહું છું, જે માર્કંડેયજીએ કહ્યું છે: 'હું દામોદર ભગવાનના શરણમાં ગયો છું—મૃત્યુ મારું શું કરી શકે?''