ગરુડપુરાણમ્

ભગવન્ ભક્ષયિષ્યામઃ સદેવાસુરમાનુષમ્ । ત્વત્પ્રસાદાજ્જગત્સર્વં તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ ॥ ૧,૨૩૧.

"પ્રભુ, આપની કૃપાથી અમે દેવ, અસુર અને માનવ સહિત બધાને ભક્ષી લેવાની ઇચ્છા રાખીએ છીએ; આપ આ સમગ્ર જગત માટે અમને અનુમતિ આપો."

શઙ્કરૌવાચ । ભવતીભિઃ પ્રજાઃ સર્વા રક્ષણીયા ન સંશયઃ । તસ્માડ્વોરતરપ્રાયં મનઃ શીઘ્રં નિવર્ત્યતામ્ ॥ ૧,૨૩૧.

શંકરજી બોલ્યા: "તમારે બધાએ સર્વ પ્રજાનો રક્ષણ કરવું જોઈએ, તેમાં કોઈ શંકા નથી; તેથી આ અતિશય ઇચ્છા તુરંત છોડો."

ઇત્યેવં શઙ્કરેણોક્તમનાદૃત્ય તુ તદ્વચઃ । ભક્ષયામાસુરવ્યગ્રાસ્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

શંકરજીના શબ્દો અવગણીને, તેઓ ઉત્સાહપૂર્વક ત્રણેય લોકના ચાલતા અને અચલ સર્વ જીવોને ભક્ષવા લાગ્યા.

ત્રૈલોક્યે ભક્ષ્યમાણે તુ તદા માતૃગણેન વૈ । નૃસિંહરૂપિણં દેવં પ્રદધ્યૌ ભગવાઞ્છિવઃ ॥ ૧,૨૩૧.

જ્યારે માતાઓ ત્રણેય લોકને ભક્ષી રહી હતી, ત્યારે ભગવાન શિવે નરસિંહ સ્વરૂપ ધરાવનારા દેવનું ધ્યાન કર્યું.

અનાદિનિધનં દેવં સર્વભૂતભવોદ્ભવમ્ । વિદ્યુજ્જિહ્વં મહાદંષ્ટ્રં સ્ફુરત્કેસરમાલિનમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

શિવજી એ અનાદિ, અનંત, સર્વ જીવોના ઉત્પત્તિસ્થાન, વીજળી જેવી જીભ, મોટાં દાંત અને ઝગમગતાં વાળવાળા દેવનું ધ્યાન કર્યું.

રત્નાઙ્ગદં સમુકુટં હેમકેસરભૂષિતમ્ । ખોણિસૂત્રેણ મહતા કાઞ્ચનેન વિરાજિતમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

માણકાંના કાંડા, સુંદર મુગટ, સોનાની વાળથી શોભિત અને કમર પર મોટાં સોનાના દોરાથી શણગારેલા દેવને તેમણે ધ્યાનમાં લીધા.

નીલોત્પલદલશ્યામં રત્નનૂપુરભૂષિતમ્ । તેજસાક્રાન્તસકલબ્રહ્માણ્ડોદરમણ્ડપમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

જેમની કાંઈ કાળી ત્વચા નિલોત્પલના પાંદડાં જેવી છે, પગમાં રત્નના પાયલ છે અને જેમનું તેજ આખા બ્રહ્માંડને પ્રકાશિત કરે છે.

આવર્તસદૃશાકારૈઃ સંયુક્તં દેહરોમભિઃ । સર્વપુષ્પૈર્યોજિતાઞ્ચ ધારયંશ્ચ મહાસ્ત્રજમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

જેમના શરીર પર વાળ ઘૂમતાં વલય જેવા છે, સર્વ ફૂલોની વેણી ધારણ કરી છે અને મહાન માળા પહેરી છે.

સ ધ્યાતમાત્રો ભગવાન્પ્રદદૌ તસ્ય દર્શનમ્ । યાદૃશેન રૂપેણ ધ્યાતો રુદ્રૈસ્તુ ભક્તિતઃ ॥ ૧,૨૩૧.

ભગવાનનું ધ્યાન કરતાં જ, તેમણે પોતાનું દર્શન આપ્યું, જેમના રૂપમાં રુદ્રોએ ભક્તિપૂર્વક ધ્યાન કર્યું હતું એ જ રૂપે પ્રગટ થયા.

તાદૃશેનૈવ રૂપેણ દુર્નિરીક્ષ્યેણ દૈવતૈઃ । પ્રણિપત્ય તુ દેવેશં તદા તુષ્ટાવ શઙ્કરઃ ॥ ૧,૨૩૧.

એ જ અદભૂત રૂપે, જે દેવતાઓ માટે પણ જોવું મુશ્કેલ છે, શંકરજી એ દેવોના સ્વામીના ચરણોમાં વંદન કરીને સ્તુતિ કરી.

શઙ્કર ઉવાચ । નમસ્તેઽસ્ત જગન્નાથ નરસિંહવપુર્ધર । દૈત્યેશ્વરેન્દ્રસંહારિનખશુક્તિવિરાજિત ॥ ૧,૨૩૧.

શંકરજી બોલ્યા: "હે જગન્નાથ! નરસિંહ સ્વરૂપ ધારણ કરનાર, દૈત્યરાજાઓના સંહારક અને શંખ જેવી ચમકતી નખવાળા, તમને વંદન છે."

નખમણ્ડલસભિન્નહેમપિઙ્ગલવિગ્રહ । નમોઽસ્તુ પદ્મનાભાય શોભનાય જગદ્ગુરો । કલ્પાન્તામ્ભોદનિર્ઘોષ સૂર્યકોટિસમપ્રભ ॥ ૧,૨૩૧.

જેમના નખના મંડળથી સોનાં જેવું શરીર વિભાજિત થયું છે, એવા પદ્મનાભ, શુભ અને જગતના ગુરુને વંદન. કલ્પાંતના મહાસાગર જેવી ગર્જના અને કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતા તમને નમન.

સહસ્રયમસંત્રાસ સહસ્રેન્દ્રપરાક્રમ । હસસ્ત્રધનદસ્ફીત સહસ્રચરણાત્મક ॥ ૧,૨૩૧.

તમે હજારો યમદૂતને પણ ભયભીત કરો છો, હજારો ઇન્દ્ર જેટલું પરાક્રમ ધરાવો છો, હજારો કુબેર જેટલું ધન છે અને હજારો પગવાળા સ્વરૂપ ધરાવ છો.

સહસ્રચન્દપ્રતિમ ! સહસ્રાંશુહરિક્રમ । સહસ્રરુદ્રતેજસ્ક સહસ્રબ્રહ્મસંસ્તુત ॥ ૧,૨૩૧.

હજારો ચંદ્ર જેવી શોભા ધરાવતા, હજારો સૂર્યના પ્રકાશને પણ મટાડી દેનારા, હજારો રુદ્ર જેટલું તેજ ધરાવતા અને હજારો બ્રહ્માએ જેમની સ્તુતિ કરી છે એવા ભગવાનને વંદન.

સહસ્રરુદ્રસંજપ્ત સહસ્રાક્ષનિરીક્ષણ । સહસ્રજન્મમથન સહસ્રબન્ધનમોચન ॥ ૧,૨૩૧.

હજારો રુદ્રો જેમનું જપ કરે છે, હજારો આંખોથી જોવામાં આવે છે, હજારો જન્મનો નાશક અને હજારો બંધનમાંથી મુક્તિ આપનાર ભગવાનને વંદન.

સહસ્રવાયુવેગાક્ષ સહસ્રાજ્ઞકૃપાકર । સ્તુત્વૈવં દેવદેવેશં નૃસિંહવપુષં હરિમ્ । વિજ્ઞાપયામાસ પુનર્વિનયાવનતઃ શિવઃ ॥ ૧,૨૩૧.

હજારો પવન જેટલી ઝડપથી દ્રષ્ટિ ધરાવનાર, હજારો રાજાઓ પર દયા વરસાવનાર એવા દેવોના દેવ, નરસિંહ સ્વરૂપ ધરાવનાર હરિની શિવે વિનમ્રતાપૂર્વક સ્તુતિ કરી અને ફરીથી નમ્રતાથી પોતાની વિનંતી રજૂ કરી.

અન્ધકસ્ય વિનાશાય યા સૃષ્ટા માતરો મયા । અનાદૃત્ય તુ મદ્વાક્યં ભક્ષ્યન્ત્વદ્ભુતાઃ પ્રજાઃ ॥ ૧,૨૩૧.

અંધકના વિનાશ માટે મેં માતાઓની રચના કરી હતી, પણ તેઓએ મારા કહેવા પર ધ્યાન આપ્યું નહીં અને અદ્ભુત પ્રજાઓને ભક્ષી રહી છે.

સૃષ્ટ્વા તાશ્ચ ન શક્તોઽહં સંહર્તુમપરાજિતઃ । પૂર્વં કૃત્વા કથં તાસાં વિનાશમભિરોચયે ॥ ૧,૨૩૧.

હું તેમને સર્જ્યા પછી પણ, અજય, તેમને સંહરવામાં અસમર્થ છું; હવે, જેમને પહેલાં બનાવ્યા છે, તેમનો વિનાશ કેવી રીતે કરું?

એવમુક્તઃ સ રુદ્રેણ નરસિહવપુર્હરિઃ । સહસ્રહેવીર્જિહ્વાગ્રાત્તદા વાગીશ્વરો હરિઃ ॥ ૧,૨૩૧.

રુદ્રે આવી રીતે કહ્યું ત્યારે, નરસિંહ સ્વરૂપ ધરાવનાર હરિ, વાણીના સ્વામી, પોતાની હજારો જ્વલંત જીભના ટોચ પરથી બોલ્યા.

તથા સુરગણાન્સર્વાન્રૌદ્રાન્માતૃગણાન્વિભુઃ । સંહૃત્ય જગતઃ શર્મ કૃત્વા ચાન્તર્દધે હરિઃ ॥ ૧,૨૩૧.

એ રીતે સર્વવ્યાપી હરિએ બધા રૌદ્ર સ્વરૂપ ધરાવતી માતાઓ અને દેવગણોને પાછા ખેંચી લીધા, જગતમાં શાંતિ સ્થાપી અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

નારસિંહમિદં સ્તોત્રં યઃ પઠેન્નિયતેન્દ્રિયઃ । મનોરથપ્રદસ્તસ્ય રુદ્રસ્યેવ ન સંશયઃ ॥ ૧,૨૩૧.

જે કોઈ નિયમિતપણે ઇન્દ્રિય સંયમથી નરસિંહનું આ સ્તોત્ર પાઠ કરે છે, તેની ઈચ્છાઓ નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ થાય છે, જેમ કે રુદ્રની થઈ હતી.

ધ્યાયેન્નૃસિંહં તરુણાર્કનેત્રં સિદામ્બુજાતં જ્વલિતાગ્નિવત્ક્રમ્ । અનાદિમધ્યાન્તમજ પુરાણં પરાપરેશં જગતાં નિધાનમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

નરસિંહનું ધ્યાન કરવું જોઈએ, જેમના નેત્ર ઉગતા સૂર્ય જેવા તેજસ્વી છે, કમળ પર વિરાજમાન છે, અગ્નિ જેવી જ્યોતિ ધરાવે છે, અનાદિ, મધ્ય અને અંત વિનાના, જન્મ રહિત, પ્રાચીન, સર્વોચ્ચ અને સર્વજગતના આધાર છે.

જપેદિદં સન્તતદુઃ ખજાલં જહાતિ નીહારમિવાંશુમાલી । સમાતૃવર્ગસ્ય કરોતિ મૂર્તિં યદા તદા તિષ્ઠતિ તત્સમીપે ॥ ૧,૨૩૧.

જે સતત આ જપ કરે છે, તે દુઃખના જાળને દૂર કરી દે છે, જેમ સૂર્યની કિરણો ધુમ્મસને હટાવી દે છે; જ્યારે માતાઓના સ્વરૂપનું ધ્યાન કરે છે, ત્યારે એ તરત જ તેમની નજીક પહોંચી જાય છે.

દેવેશ્વરસ્યાપિ નૃસિંહમૂર્તેઃ પૂજાં વિધાતું ત્રિપુરાન્તકારી । પ્રસાદ્ય તં દેવવરં સ લબ્ધ્વા અવ્યાજ્જગન્માતૃગણેભ્ય એવ ચ ॥ ૧,૨૩૧.

દેવોના સ્વામી, ત્રિપુરવિનાશક, એ નરસિંહમૂર્તિને પ્રસન્ન કરીને અને તેમની કૃપા મેળવી, જગતની માતાઓના સમૂહને સુરક્ષિત રાખ્યા.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૨ સૂત ઉવાચ । કુલામૃતં પ્રવક્ષ્યામિ સ્તોત્રં યત્તુ હરોઽબ્રવીત્ । પૃષ્ટઃ શ્રીનારદેનૈવ નારદાય તથા શૃણુ ॥ ૧,૨૩૨.

સૂતે કહ્યું: હવે હું વંશરૂપી અમૃત અને તે સ્તોત્ર કહું છું, જે હરીએ નારદના પ્રશ્નના જવાબમાં કહ્યું હતું; એ રીતે જ નારદે સાંભળ્યું, એ તમે પણ સાંભળો.

નારદ ઉવાચ । યઃ સંકારે સદા દ્વન્દ્વૈઃ કામક્રોધૈઃ શુભાશુભૈઃ । શબ્દાદિવિષયૈર્બદ્ધઃ પીડ્યમાનઃ સ દુર્મતિઃ ॥ ૧,૨૩૨.

નારદે કહ્યું: જે મનુષ્ય હંમેશાં સંસારના ઉથલપાથલમાં, રાગ-દ્વેષ, કામ-ક્રોધ, શુભ-અશુભ અને વિષયોની વાસનામાં બંધાયેલો રહે છે, તે દુઃખી અને ભટકેલો રહે છે.

ક્ષણં વિમુચ્યતે જન્તુર્મૃત્યુસંસારસાગરાત્ । ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તો હિ ત્રિપુરાન્તક ॥ ૧,૨૩૨.

કોઈ જીવ માત્ર એક ક્ષણ માટે જ મૃત્યુ અને સંસારના મહાસાગરથી મુક્ત થાય છે; હે ત્રિપુરવિનાશક, હું એ વિષયમાં તમારાથી સાંભળવા ઈચ્છું છું.

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નારદસ્ય ત્રિલોચનઃ । ઉવાચ તમૃષિં શમ્ભુઃ પ્રસન્નવદનો હરઃ ॥ ૧,૨૩૨.

નારદના આ વચન સાંભળી, ત્રિનેત્રધારી શિવે પ્રસન્ન ચહેરે એ ઋષિ સાથે વાત કરી.

મહેશ્વર ઉવાચ । જ્ઞાનામૃતં પરં ગુહ્યં રહસ્યમૃષિસત્તમ । વક્ષ્યામિ શૃણુ દુઃ ખઘ્નં ભવબન્ધભયામહમ્ ॥ ૧,૨૩૨.

મહેશ્વરે કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, હવે હું તને જ્ઞાનરૂપ અમૃત અને પરમ ગુપ્ત તત્વ કહું છું; સાંભળ, કારણ કે એ દુઃખ અને બંધનના ભયને દૂર કરે છે.