ગરુડપુરાણમ્

રાષ્ટ્રસ્ય શરણં રાજા પિતરો બાલકસ્ય ચ । ધર્મશ્ચ સર્વમર્ત્યાનાં સર્વસ્ય શરણં હરિઃ ॥ ૧,૨૩૦.

રાજા રાજ્યનો આશરો છે, પિતા બાળકનો આશરો છે, ધર્મ બધાં મરતાં માણસોનો આશરો છે અને હરી બધાનો આશરો છે.

યે નમન્તિ જગદ્યોનિં વાસુદેવં સનાતનમ્ । ન યેભ્યો વિદ્યતે તીર્થમધિકં મુનિસત્તમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

જે લોકો જગતના મૂળ અને સનાતન વસુદેવને નમન કરે છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, એમની તુલનામાં બીજું કોઈ તીર્થ નથી.

અનર્ઘરત્નપૂજાઞ્ચ કુર્યાત્સ્વાધ્યાયમેવ ચ । તમેવોદ્દિશ્ય ગોવિન્દં ધ્યાયન્નિત્યમતન્દ્રિતઃ ॥ ૧,૨૩૦.

અનમોલ રત્નો અર્પણ કરવી અને શાસ્ત્રપાઠ કરવો જોઈએ, પણ એ બધું ગોવિંદને સમર્પિત કરીને, હંમેશાં એકાગ્રતાથી ધ્યાન કરવું જોઈએ.

શૂદ્રં વા ભગવદ્ભક્તં નિષાદં શ્વપચં તથા । દ્વિજજાતિ સમંમન્યો ન યાતિ નરકં નરઃ ॥ ૧,૨૩૦.

શૂદ્ર હોય, ભગવાનનો ભક્ત હોય, નિષાદ કે ચંડાળ હોય, જે એમને દ્વિજ જેટલા સમાન માને છે, એ માણસ કદી નરકમાં નથી જતો.

આદરેણ સદા સ્તૌતિ ધનવન્તં ધનેચ્છયા । તથા વિશ્વસ્ય કર્તારં કો ન મુચ્યેત બન્ધનાત્ ॥ ૧,૨૩૦.

જેમ ધન માટે લોકો ધનવાનની હંમેશાં આદરપૂર્વક પ્રશંસા કરે છે, તેમ જ જગતના સર્જનહારની સ્તુતિ કરવાથી કોણ બંધનમાંથી મુક્ત ન થાય?

યથા પ્રાપ્તવનો વહ્નિર્દહત્યાર્દ્રમપીન્ધનમ્ । તથાવિધઃ સ્થિતો વિષ્ણુર્યોગિનાં સર્વકિલ્વિષમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

જેમ આગ ભીંજાયેલા લાકડાને પણ મળતાં જ બળી નાખે છે, તેમ વિષ્ણુ યોગીઓના બધા પાપો ક્ષણમાં ભસ્મ કરી નાખે છે.

આદીપ્તં પર્વતં યદ્વન્નાશ્રયન્તિ મૃગાદયઃ । તદ્વત્પાપનિ સર્વાણિ યોગાભ્યાસરતં નરમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

જેમ પ્રજ્વલિત પર્વત પાસે પશુઓ જતાં નથી, તેમ યોગાભ્યાસમાં તત્પર માણસ પાસે બધા પાપો આવતાં નથી.

યસ્ય યાવાંશ્ચ વિશ્વાસસ્તસ્ય સિદ્ધિસ્તુ તાવતી । એતવાનેવ કૃષ્ણસ્ય પ્રભાવઃ પરિમીયતે ॥ ૧,૨૩૦.

જેતલી શ્રદ્ધા હોય છે, એટલી જ સિદ્ધિ મળે છે; શ્રીકૃષ્ણની મહિમા પણ એટલી જ સમજાય છે.

વિદ્વેષાદપિ ગોવિન્દં દમઘોષાત્મજઃ સ્મરન્ । શિશુપાલો ગતસ્તત્ત્વં કિં પુનસ્તત્પરાયણઃ ॥ ૧,૨૩૦.

દમઘોષપુત્ર શિશુપાલે પણ દ્વેષથી પણ ગોવિંદનું સ્મરણ કરીને પરમ તત્વ પ્રાપ્ત કર્યું; તો જે તેની ભક્તિ કરે છે, તેને શું કહેવું?

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૧ સૂત ઉવાચ । નારસિંહસ્તુતિં વક્ષ્યે શિવોક્તં શૌનકાધુના । પૂર્વં માતૃગણાઃ સર્વે શઙ્કરં વાક્યમબ્રુવન્ ॥ ૧,૨૩૧.

સૂતજી બોલ્યા: હવે હું શ્રીનરસિંહજીની સ્તુતિ કહું છું, જે શિવજીએ શૌનકને કહી હતી. પહેલાં બધા માતાઓએ શંકરજીને આ રીતે કહ્યું હતું.

ભગવન્ ભક્ષયિષ્યામઃ સદેવાસુરમાનુષમ્ । ત્વત્પ્રસાદાજ્જગત્સર્વં તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ ॥ ૧,૨૩૧.

"પ્રભુ, આપની કૃપાથી અમે દેવ, અસુર અને માનવ સહિત બધાને ભક્ષી લેવાની ઇચ્છા રાખીએ છીએ; આપ આ સમગ્ર જગત માટે અમને અનુમતિ આપો."

શઙ્કરૌવાચ । ભવતીભિઃ પ્રજાઃ સર્વા રક્ષણીયા ન સંશયઃ । તસ્માડ્વોરતરપ્રાયં મનઃ શીઘ્રં નિવર્ત્યતામ્ ॥ ૧,૨૩૧.

શંકરજી બોલ્યા: "તમારે બધાએ સર્વ પ્રજાનો રક્ષણ કરવું જોઈએ, તેમાં કોઈ શંકા નથી; તેથી આ અતિશય ઇચ્છા તુરંત છોડો."

ઇત્યેવં શઙ્કરેણોક્તમનાદૃત્ય તુ તદ્વચઃ । ભક્ષયામાસુરવ્યગ્રાસ્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

શંકરજીના શબ્દો અવગણીને, તેઓ ઉત્સાહપૂર્વક ત્રણેય લોકના ચાલતા અને અચલ સર્વ જીવોને ભક્ષવા લાગ્યા.

ત્રૈલોક્યે ભક્ષ્યમાણે તુ તદા માતૃગણેન વૈ । નૃસિંહરૂપિણં દેવં પ્રદધ્યૌ ભગવાઞ્છિવઃ ॥ ૧,૨૩૧.

જ્યારે માતાઓ ત્રણેય લોકને ભક્ષી રહી હતી, ત્યારે ભગવાન શિવે નરસિંહ સ્વરૂપ ધરાવનારા દેવનું ધ્યાન કર્યું.

અનાદિનિધનં દેવં સર્વભૂતભવોદ્ભવમ્ । વિદ્યુજ્જિહ્વં મહાદંષ્ટ્રં સ્ફુરત્કેસરમાલિનમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

શિવજી એ અનાદિ, અનંત, સર્વ જીવોના ઉત્પત્તિસ્થાન, વીજળી જેવી જીભ, મોટાં દાંત અને ઝગમગતાં વાળવાળા દેવનું ધ્યાન કર્યું.

રત્નાઙ્ગદં સમુકુટં હેમકેસરભૂષિતમ્ । ખોણિસૂત્રેણ મહતા કાઞ્ચનેન વિરાજિતમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

માણકાંના કાંડા, સુંદર મુગટ, સોનાની વાળથી શોભિત અને કમર પર મોટાં સોનાના દોરાથી શણગારેલા દેવને તેમણે ધ્યાનમાં લીધા.

નીલોત્પલદલશ્યામં રત્નનૂપુરભૂષિતમ્ । તેજસાક્રાન્તસકલબ્રહ્માણ્ડોદરમણ્ડપમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

જેમની કાંઈ કાળી ત્વચા નિલોત્પલના પાંદડાં જેવી છે, પગમાં રત્નના પાયલ છે અને જેમનું તેજ આખા બ્રહ્માંડને પ્રકાશિત કરે છે.

આવર્તસદૃશાકારૈઃ સંયુક્તં દેહરોમભિઃ । સર્વપુષ્પૈર્યોજિતાઞ્ચ ધારયંશ્ચ મહાસ્ત્રજમ્ ॥ ૧,૨૩૧.

જેમના શરીર પર વાળ ઘૂમતાં વલય જેવા છે, સર્વ ફૂલોની વેણી ધારણ કરી છે અને મહાન માળા પહેરી છે.

સ ધ્યાતમાત્રો ભગવાન્પ્રદદૌ તસ્ય દર્શનમ્ । યાદૃશેન રૂપેણ ધ્યાતો રુદ્રૈસ્તુ ભક્તિતઃ ॥ ૧,૨૩૧.

ભગવાનનું ધ્યાન કરતાં જ, તેમણે પોતાનું દર્શન આપ્યું, જેમના રૂપમાં રુદ્રોએ ભક્તિપૂર્વક ધ્યાન કર્યું હતું એ જ રૂપે પ્રગટ થયા.

તાદૃશેનૈવ રૂપેણ દુર્નિરીક્ષ્યેણ દૈવતૈઃ । પ્રણિપત્ય તુ દેવેશં તદા તુષ્ટાવ શઙ્કરઃ ॥ ૧,૨૩૧.

એ જ અદભૂત રૂપે, જે દેવતાઓ માટે પણ જોવું મુશ્કેલ છે, શંકરજી એ દેવોના સ્વામીના ચરણોમાં વંદન કરીને સ્તુતિ કરી.

શઙ્કર ઉવાચ । નમસ્તેઽસ્ત જગન્નાથ નરસિંહવપુર્ધર । દૈત્યેશ્વરેન્દ્રસંહારિનખશુક્તિવિરાજિત ॥ ૧,૨૩૧.

શંકરજી બોલ્યા: "હે જગન્નાથ! નરસિંહ સ્વરૂપ ધારણ કરનાર, દૈત્યરાજાઓના સંહારક અને શંખ જેવી ચમકતી નખવાળા, તમને વંદન છે."

નખમણ્ડલસભિન્નહેમપિઙ્ગલવિગ્રહ । નમોઽસ્તુ પદ્મનાભાય શોભનાય જગદ્ગુરો । કલ્પાન્તામ્ભોદનિર્ઘોષ સૂર્યકોટિસમપ્રભ ॥ ૧,૨૩૧.

જેમના નખના મંડળથી સોનાં જેવું શરીર વિભાજિત થયું છે, એવા પદ્મનાભ, શુભ અને જગતના ગુરુને વંદન. કલ્પાંતના મહાસાગર જેવી ગર્જના અને કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતા તમને નમન.

સહસ્રયમસંત્રાસ સહસ્રેન્દ્રપરાક્રમ । હસસ્ત્રધનદસ્ફીત સહસ્રચરણાત્મક ॥ ૧,૨૩૧.

તમે હજારો યમદૂતને પણ ભયભીત કરો છો, હજારો ઇન્દ્ર જેટલું પરાક્રમ ધરાવો છો, હજારો કુબેર જેટલું ધન છે અને હજારો પગવાળા સ્વરૂપ ધરાવ છો.

સહસ્રચન્દપ્રતિમ ! સહસ્રાંશુહરિક્રમ । સહસ્રરુદ્રતેજસ્ક સહસ્રબ્રહ્મસંસ્તુત ॥ ૧,૨૩૧.

હજારો ચંદ્ર જેવી શોભા ધરાવતા, હજારો સૂર્યના પ્રકાશને પણ મટાડી દેનારા, હજારો રુદ્ર જેટલું તેજ ધરાવતા અને હજારો બ્રહ્માએ જેમની સ્તુતિ કરી છે એવા ભગવાનને વંદન.

સહસ્રરુદ્રસંજપ્ત સહસ્રાક્ષનિરીક્ષણ । સહસ્રજન્મમથન સહસ્રબન્ધનમોચન ॥ ૧,૨૩૧.

હજારો રુદ્રો જેમનું જપ કરે છે, હજારો આંખોથી જોવામાં આવે છે, હજારો જન્મનો નાશક અને હજારો બંધનમાંથી મુક્તિ આપનાર ભગવાનને વંદન.

સહસ્રવાયુવેગાક્ષ સહસ્રાજ્ઞકૃપાકર । સ્તુત્વૈવં દેવદેવેશં નૃસિંહવપુષં હરિમ્ । વિજ્ઞાપયામાસ પુનર્વિનયાવનતઃ શિવઃ ॥ ૧,૨૩૧.

હજારો પવન જેટલી ઝડપથી દ્રષ્ટિ ધરાવનાર, હજારો રાજાઓ પર દયા વરસાવનાર એવા દેવોના દેવ, નરસિંહ સ્વરૂપ ધરાવનાર હરિની શિવે વિનમ્રતાપૂર્વક સ્તુતિ કરી અને ફરીથી નમ્રતાથી પોતાની વિનંતી રજૂ કરી.

અન્ધકસ્ય વિનાશાય યા સૃષ્ટા માતરો મયા । અનાદૃત્ય તુ મદ્વાક્યં ભક્ષ્યન્ત્વદ્ભુતાઃ પ્રજાઃ ॥ ૧,૨૩૧.

અંધકના વિનાશ માટે મેં માતાઓની રચના કરી હતી, પણ તેઓએ મારા કહેવા પર ધ્યાન આપ્યું નહીં અને અદ્ભુત પ્રજાઓને ભક્ષી રહી છે.

સૃષ્ટ્વા તાશ્ચ ન શક્તોઽહં સંહર્તુમપરાજિતઃ । પૂર્વં કૃત્વા કથં તાસાં વિનાશમભિરોચયે ॥ ૧,૨૩૧.

હું તેમને સર્જ્યા પછી પણ, અજય, તેમને સંહરવામાં અસમર્થ છું; હવે, જેમને પહેલાં બનાવ્યા છે, તેમનો વિનાશ કેવી રીતે કરું?

એવમુક્તઃ સ રુદ્રેણ નરસિહવપુર્હરિઃ । સહસ્રહેવીર્જિહ્વાગ્રાત્તદા વાગીશ્વરો હરિઃ ॥ ૧,૨૩૧.

રુદ્રે આવી રીતે કહ્યું ત્યારે, નરસિંહ સ્વરૂપ ધરાવનાર હરિ, વાણીના સ્વામી, પોતાની હજારો જ્વલંત જીભના ટોચ પરથી બોલ્યા.