ગરુડપુરાણમ્

ઉદકેનાપ્યભાવેન દ્રવ્યાણામર્ચિતઃ પ્રભુઃ । યો દદાતિ સ્વકં લોકં સ ત્વયા કિં ન ચાર્ચિતઃ ॥ ૧,૨૨૯.

જ્યારે કોઈ પાસે ફૂલ કે અન્ય વસ્તુ ન હોય, માત્ર પાણીથી પણ ભગવાનની પૂજા થાય છે; જે પોતાનું લોક આપે છે, એ ભગવાનની તું પૂજા કેમ ન કરી?

ન તત્કરોતિ સા માતા ન પિતા નાપિ બાન્ધવઃ । યત્કરોતિ હૃષીકેશઃ સન્તુષ્ટઃ શ્રદ્ધયાર્ચિતઃ ॥ ૧,૨૨૯.

માતા, પિતા કે સંબંધીઓ પણ એ નથી કરી શકતા, જે હૃષીકેશ પ્રસન્ન થઈ, શ્રદ્ધાથી પૂજવામાં આવે ત્યારે કરે છે.

વર્ણાશ્રમાચારવતા પુરુષેણ પરઃ પુમાન્ । વિષ્ણુરારાધ્યતે પન્થા નાન્યસ્તત્તોષકારકઃ ॥ ૧,૨૨૯.

જે પુરુષ varnashramના નિયમોનું પાલન કરે છે, એ પરમ પુરુષ વિષ્ણુની સાચી આરાધના કરે છે; બીજો કોઈ રસ્તો ભગવાનને પ્રસન્ન કરવાનો નથી.

ન દાનૈર્વિવિધૈર્દત્તૈર્ન પુષ્પૈર્નાનુલેપનૈઃ । તોષમેતિ મહાત્માસૌ યથા ભક્ત્યા જનાર્દનઃ ॥ ૧,૨૨૯.

મહાન આત્મા જનાર્દનને અનેક પ્રકારના દાન, ફૂલ કે સુગંધિત લિપનથી એટલો સંતોષ થતો નથી જેટલો ભક્તિથી થાય છે.

સમ્પદૈશ્વર્યમાહાત્મ્યૈઃ સન્તત્યા ન ચ કર્મણા । વિમુક્તૈશ્ચૈકતા લભ્યા મૂલમારાધનં હરેઃ ॥ ૧,૨૨૯.

ધન, વૈભવ, મહાનતા, સંતાન કે કર્મો, કે પછી મોક્ષ પણ, હરિની ઉપાસનાથી મળતી એકતાને આપી શકતા નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૦ સૂત ઉવાચ । આલોક્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ વિચાર્ય ચ પુનઃ પુનઃ । ઇદમેકં સુનિષ્પન્નં ધ્યેયો નારાયણઃ સદા ॥ ૧,૨૩૦.

સૂતજી બોલ્યા: સર્વે શાસ્ત્રોનું પુનઃપુનઃ મનન કરીને એક જ નિષ્કર્ષ આવે છે—હંમેશા નારાયણનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

કિં તસ્ય દાનૈઃ કિન્તીર્થૈઃ કિં તપોભિઃ કિમધ્વરૈઃ । યો નિત્યં ધ્યાયતે દેવં નારાયણમનન્યધીઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જે મનુષ્ય નિરંતર અનન્ય ચિત્તે નારાયણનું ધ્યાન કરે છે, તેને દાન, તીર્થ, તપ કે યજ્ઞની જરૂર નથી.

ષષ્ટિસ્તીર્થસહસ્રાણિ ષષ્ટિસ્તીર્થશતાનિ ચ । નારાયણપ્રણામસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

સાઠ હજાર તીર્થો અને છસઠ હજાર તીર્થો પણ નારાયણને વંદન કરવાના એક ભાગની પણ બરાબરી કરી શકે નહીં.

પ્રયશ્ચિત્તાન્યશેષાણિ તપઃ કર્માણિ યાનિ વૈ । વિદ્ધિ તેષામશેષાણાં કૃષ્ણાનુસ્મરણં પરમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

સર્વ પ્રકારના પ્રાયશ્ચિત્ત, તપ અને કર્મોમાંથી કૃષ્ણનું સ્મરણ સર્વોપરી છે—એ જાણ.

કૃતપાપેઽનુરક્તિશ્ચ યસ્ય પુંસઃ પ્રજાયતે । પ્રાયશ્ચિત્તન્તુ તસ્યૈકં હરેઃ સંસ્મરણં પરમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

જે મનુષ્યનું મન પાપ તરફ આકર્ષાય છે, તેના માટે સર્વોત્તમ પ્રાયશ્ચિત્ત એક જ છે—હરિનું સ્મરણ.

મુહૂર્તમપિ યો ધ્યાયેન્નારાયણમતન્દ્રિતઃ । સોઽપિ સ્વર્ગતિમાપ્નોતિ કિં પુનસ્તત્પરાયણઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જે મનુષ્ય એક ક્ષણ પણ નિર્વિઘ્નપણે નારાયણનું ધ્યાન કરે છે, તે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે—તો જે સર્વે રીતે સમર્પિત છે, તેની તો વાત જ શું!

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તેષુ યોગસ્થસ્ય ચ યોગિનઃ । યા કાચિન્મનસો વૃત્તિઃ સા ભવત્યચ્યુતાશ્રયાત્ ॥ ૧,૨૩૦.

યોગમાં સ્થિત યોગીને જાગ્રત, સ્વપ્ન કે સુષુપ્તિ—કોઈ પણ અવસ્થામાં મનની જે કોઈ ચાલ થાય, એ બધું અચ્યૂતના આશ્રયમાં જ રહે છે.

ઉત્તિષ્ઠન્નિપતન્વિષ્ણું પ્રલપન્વિવિશંસ્તથા । ભુઞ્જઞ્જાગ્રચ્ચ ગોવિન્દં માધવં યશ્ચ સંસ્મરેત્ ॥ ૧,૨૩૦.

ઉઠતા, સુતા, બોલતા, અંદર જતા, ખાવા બેઠા કે જાગતા—જે કોઈ પણ સમયે જે મનુષ્ય ગોવિંદ કે માધવનું સ્મરણ કરે છે—

સ્વેસ્વે કર્મણ્યભિરતઃ કુર્યાચ્ચિત્તં જનાર્દને । એષા શાસ્ત્રાનુસારોક્તિઃ કિમન્યૈર્બહુભાષિતૈઃ ॥ ૧,૨૩૦.

પોતાના કર્મમાં તત્પર રહેનાર મનુષ્યે પોતાનું મન જનાર્દનમાં લગાડવું જોઈએ—આ જ શાસ્ત્રોની વાત છે, વધુ શબ્દોની જરૂર નથી.

ધ્યાનમેવ પરો ધર્મો ધ્યાનમેવ પરં તપઃ । ધ્યાનમેવ પરં શૌચં તસ્માદ્ધ્યાનપરો ભવેત્ ॥ ૧,૨૩૦.

ધ્યાન જ સર્વોત્તમ ધર્મ છે, ધ્યાન જ સર્વોત્તમ તપ છે, ધ્યાન જ સર્વોત્તમ પવિત્રતા છે; તેથી મનુષ્યે ધ્યાનમાં તત્પર રહેવું જોઈએ.

નાસ્તિ વિષ્ણોઃ પરં ધ્થેયં તપો નાનશનાત્પરમ્ । તસ્માત્પ્રધાનમત્રોક્તં વાસુદેવસ્ય ચિન્તનમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

વિષ્ણુ સિવાય બીજું કોઈ ધ્યાનનું વિષય નથી, ઉપવાસથી મોટું તપ નથી; તેથી અહીં મુખ્ય ઉપદેશ વાસુદેવનું ચિંતન જ છે.

યદ્દુર્લભં પરં પ્રાપ્યં મનસો યન્ન ગોચરમ્ । તદપ્યપ્રાર્થિતં ધ્યાતો દદાતિ મધુસૂદનઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જે દુર્લભ, સર્વોચ્ચ અને મનથી પણ પરે છે—એવું પણ, માધુસૂદનનું ધ્યાન કરનારને, વિનંતી કર્યા વિના, તે આપી દે છે.

પ્રમાદાત્કુર્વતાં કર્મ પ્રચ્યવેતાધ્વરેષુ યત્ । સ્મરણાદેવ તદ્વિષ્ણોઃ સંપૂર્ણં સ્યાદિતિ શ્રુતિઃ ॥ ૧,૨૩૦.

યજ્ઞ કે અન્ય કર્મોમાં ભૂલ થઈ જાય તો પણ, શ્રુતિ કહે છે કે માત્ર વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવાથી તે પૂર્ણ થઈ જાય છે.

ધ્યાનેન સદૃશો નાસ્તિ શોધનં પાપકર્મણામ્ । આગામિદેહહેતૂનાં દાહકો યોગપાવકઃ ॥ ૧,૨૩૦.

પાપી કર્મો માટે ધ્યાન જેટલું શુદ્ધિકારક બીજું કંઈ નથી; યોગની અગ્નિ ભવિષ્યના જન્મોના કારણોને દહન કરે છે.

વિનિષ્પન્નસમાધિસ્તુ મુક્તિમત્રૈવ જન્મનિ । પ્રાપ્નોતિ યોગી યોગાગ્નિદગ્ધકર્મા ચ યોઽચિરાત્ ॥ ૧,૨૩૦.

જે યોગી સંપૂર્ણ સમાધિ પ્રાપ્ત કરે છે અને યોગાગ્નિથી પોતાના કર્મો દહન કરે છે, તે આ જ જન્મમાં મુક્તિ પામે છે અને તે પણ ઝડપથી.

યથાગ્નિરુદ્યતશિખઃ કક્ષં દહતિ વાનિલઃ । તથા ચિત્તસ્થિતે વિષ્ણૌ યોગિના સર્વકિલ્બિષમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

જે રીતે ઉંચા શিখાવાળો અગ્નિ જંગલને દહન કરે છે, એ જ રીતે, જ્યારે મનમાં વિષ્ણુ સ્થિર થાય છે, યોગી સર્વ પાપ દહન કરી નાખે છે.

યથાગ્નિયોગાત્કનકમમલં સંપ્રજાયતે । સંપ્લુષ્ટો વાસુદેવેન મનુષ્યાણાં સદા મલઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જેમ અગ્નિથી સોનુ શુદ્ધ બને છે, તેમ વાસુદેવના સ્પર્શથી મનુષ્યના બધા દોષો સદા દુર થઈ જાય છે.

ગઙ્ગાસ્નાનસહસ્રેષુ પુષ્કરસ્નાનકોટિષુ । યત્પાપં નિલયયાતિ સ્મૃતે નશ્યતિ તદ્ધરૌ ॥ ૧,૨૩૦.

ગંગામાં હજાર વખત સ્નાન કરો કે પુષ્કરમાં કરોડ વખત ડૂબકી લો, છતાં જે પાપ દૂર થતું નથી, તે હરિનું સ્મરણ કરતાં જ નાશ પામે છે.

પ્રાણાયામસહસ્નૈસ્તુ યત્પાપં નશ્યતિ ધ્રુવમ્ । ક્ષણમાત્રેણ તત્પાપં હરેર્ધ્યાનાત્પ્રણશ્યતિ ॥ ૧,૨૩૦.

હજારો પ્રાણાયામથી જે પાપ ચોક્કસ નાશ પામે છે, તે પાપ હરિનું ધ્યાન માત્ર એક ક્ષણમાં જ દુર થઈ જાય છે.

કલિપ્રભાવાદ્દુષ્ટોક્તિઃ પાષણ્ડાનાં તથોક્તયઃ । ન ક્રામેન્માનસં તસ્ય યસ્ય ચેતસિ કેશવઃ ॥ ૧,૨૩૦.

કળીયુગના પ્રભાવે પાખંડી લોકોની ખોટી વાતો અને શિક્ષણો, જેના મનમાં કેશવ વસે છે, તેના મનને કદી સ્પર્શી શકતી નથી.

સા તિથિસ્તદહોરાત્રં સ યોગઃ સ ચ ચન્દ્રમાઃ । લગ્નં તદેવ વિખ્યાતં યત્ર સંસ્મર્યતે હરિઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જે દિવસે હરિનું સ્મરણ થાય, એ જ પવિત્ર તિથિ, એ જ શુભ રાત, એ જ યોગ, એ જ ચંદ્ર અને એ જ પ્રસિદ્ધ લગ્ન ગણાય છે.

સા હાનિસ્તન્મહચ્છિદ્રં સા ચાર્થજડમૂકતા । ચન્મુહૂર્તં ક્ષણો વાપિ વાસુદેવો ન ચિન્ત્યતે ॥ ૧,૨૩૦.

જ્યારે એક ક્ષણ કે પળ માટે પણ વાસુદેવનું ચિંતન ન થાય, ત્યારે એ જ ખોટ, એ જ મોટું દુષણ અને એ જ ધન અંગેની મૂર્ખતા કહેવાય છે.

કલૌ કૃત યુગં તસ્ય કલિસ્તસ્ય કૃતે યુગે । હૃદિ નો યસ્ય ગોવિન્દો યસ્ય ચેતસિ નાચ્યુતઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જેના હૃદયમાં ગોવિંદ નથી અને મનમાં અચ્યૂત નથી, તેના માટે કળીયુગ પણ કૃતયુગ બની જાય છે અને કૃતયુગ પણ કળીયુગ સમાન બની જાય છે.

યસ્યાગ્રતસ્તથા પૃષ્ઠે ગચ્છતસ્તિષ્ઠતોઽપિ વા । ગોવિન્દે નિયતં ચેતઃ કૃતકૃત્યઃ સદૈવ સઃ ॥ ૧,૨૩૦.

આગળ, પાછળ, ચાલતા કે ઊભા હોય, જેમનું મન ગોવિંદમાં સદા સ્થિર છે, તેઓ બધું પૂરું કરી ચૂક્યા ગણાય છે.