ગરુડપુરાણમ્

ક્ષયો ભવેદ્યથા વહ્નેસ્તમસો ભાસ્કરોદયે । તથૈવ કલુષૌઘસ્ય નામસંકીર્તનાદ્ધરેઃ

જેમ સૂર્ય ઉગે ત્યારે અંધકાર દૂર થઈ જાય છે, તેમ હરિના નામના સંકીર્તનથી પાપોનો ઢગલો પણ નાશ પામે છે.

ક્વ નાકપૃષ્ઠગમનં પુનરાયાતિ ન ક્ષયમ્ । ગચ્છતાં દૂરમધ્વાનં કૃષ્ણમૂર્છિતચેતસામ્

જે લોકોનું મન કૃષ્ણમાં લીન થઈ ગયું છે, એમના માટે સ્વર્ગમાં જવાનો માર્ગ ક્યારેય પાછો ફરતો નથી કે ઓછો થતો નથી, ભલે એ લાંબો રસ્તો હોય.

પાથેયં પુણ્ડરીકાક્ષનામસંકીર્તનં હરેઃ । સંસારસર્પસંદષ્ટવિષચેષ્ટૈકભેષજમ્ । કૃષ્ણેતિ વૈષ્ણવં ક્ષાન્તં જપ્ત્વા મુક્તો ભવેન્નરઃ

પુંડરીકાક્ષ હરિના નામનું સંકીર્તન એ જીવનયાત્રાનું ખોરાક છે; એ સંસારરૂપ સાપના ઝેર માટે એકમાત્ર ઔષધિ છે; 'કૃષ્ણ' નામ જપવાથી માણસ મુક્ત થઈ જાય છે.

ધ્યાયન્ કૃતે જપેન્મન્ત્રૈસ્ત્રેતાયાં દ્વાપરેર્ઽચયન્ । યદાપ્નોતિ તદાપ્નોતિ તદાપ્નોતિ કલૌ સંસ્મૃત્યકેશવમ્

કૃતયુગમાં ધ્યાનથી, ત્રેતાયુગમાં મંત્રોથી, દ્વાપરયુગમાં પૂજાથી જે ફળ મળે છે, એ કળિયુગમાં માત્ર કેશવનુ સ્મરણ કરવાથી મળે છે.

જિહ્વાગ્રે વર્તતે યસ્ય હરિરિત્યક્ષરદ્વયમ્ । સંસારસાગરં તીર્ત્વા સ ગચ્છેદ્વૈષ્ણવં પદમ્

જેની જીભ પર 'હરી' એ બે અક્ષર રહે છે, એ સંસારના મહાસાગરને પાર કરી વૈષ્ણવ સ્થાનને પામે છે.

વિજ્ઞાતદુષ્કૃતિસહસ્રસમાવૃતોઽપિશ્રેયઃ પરન્તુ પરિશુદ્ધિમ ભીપ્સમાનઃ । સ્પપ્નાન્તરે ન હિ પુનશ્ચ ભવં સ પશ્યેન્નારાયણસ્તુતિકથાપરમો મનુષ્યઃ

હજારો જાણીતા પાપોથી ઘેરાયેલો હોય છતાં, જે માણસ શુદ્ધિ ઈચ્છે છે અને નારાયણની સ્તુતિમાં તત્પર રહે છે, એ પુનર્જન્મને સપનામાં પણ નથી જુએતો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૯ સૂત ઉવાચ । અશેષલોકનાથસ્ય સારમારાધનં હરેઃ । દદ્યાતુ પુરુષસૂક્તેણ યઃ પુષ્પાણ્યપ એવ ચ ॥ ૧,૨૨૯.

સૂતજી બોલ્યા: જે કોઈ પુરુષ પુરુષસૂક્તના પાઠ સાથે ફૂલ અને પાણીથી સર્વલોકના સ્વામી હરિનું પૂજન કરે છે, એ સાચી આરાધના કરે છે.

અર્ચિતં સ્યાજ્જગદિદં તેન સર્વં ચરાચરમ્ । યો ન પૂજયતે વિષ્ણું તં વિદ્યાદ્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥ ૧,૨૨૯.

એ રીતે, આખું જગત—સ્થાવર અને જંગમ—પૂજાય જાય છે; પણ જે વિષ્ણુની પૂજા કરતો નથી, એ બ્રાહ્મણહંતાની જેમ ગણાય છે.

યતઃ પ્રવૃત્તિર્ભૂતાનાં યેન સર્વમિદં તતમ્ । તં યો ન ધ્યાયતે વિષ્ણું સ વિષ્ઠાયાં ક્રિમિર્ભવેત્ ॥ ૧,૨૨૯.

જેમાંથી બધું સર્જાયું છે અને જે સર્વત્ર વ્યાપક છે, એવા વિષ્ણુનું ધ્યાન ન કરનાર માણસ ગંદકીમાં જીવ બને છે.

નરકે પચ્યમાનસ્તુ યમેન પરિભાષિતઃ । કિન્ત્વયા નાર્ચિતો દેવઃ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ ॥ ૧,૨૨૯.

નરકમાં યમરાજ દ્વારા દુઃખ પામતો માણસને પૂછવામાં આવે છે: 'તમે દુઃખ દૂર કરનાર કેશવની પૂજા કેમ ન કરી?'

ઉદકેનાપ્યભાવેન દ્રવ્યાણામર્ચિતઃ પ્રભુઃ । યો દદાતિ સ્વકં લોકં સ ત્વયા કિં ન ચાર્ચિતઃ ॥ ૧,૨૨૯.

જ્યારે કોઈ પાસે ફૂલ કે અન્ય વસ્તુ ન હોય, માત્ર પાણીથી પણ ભગવાનની પૂજા થાય છે; જે પોતાનું લોક આપે છે, એ ભગવાનની તું પૂજા કેમ ન કરી?

ન તત્કરોતિ સા માતા ન પિતા નાપિ બાન્ધવઃ । યત્કરોતિ હૃષીકેશઃ સન્તુષ્ટઃ શ્રદ્ધયાર્ચિતઃ ॥ ૧,૨૨૯.

માતા, પિતા કે સંબંધીઓ પણ એ નથી કરી શકતા, જે હૃષીકેશ પ્રસન્ન થઈ, શ્રદ્ધાથી પૂજવામાં આવે ત્યારે કરે છે.

વર્ણાશ્રમાચારવતા પુરુષેણ પરઃ પુમાન્ । વિષ્ણુરારાધ્યતે પન્થા નાન્યસ્તત્તોષકારકઃ ॥ ૧,૨૨૯.

જે પુરુષ varnashramના નિયમોનું પાલન કરે છે, એ પરમ પુરુષ વિષ્ણુની સાચી આરાધના કરે છે; બીજો કોઈ રસ્તો ભગવાનને પ્રસન્ન કરવાનો નથી.

ન દાનૈર્વિવિધૈર્દત્તૈર્ન પુષ્પૈર્નાનુલેપનૈઃ । તોષમેતિ મહાત્માસૌ યથા ભક્ત્યા જનાર્દનઃ ॥ ૧,૨૨૯.

મહાન આત્મા જનાર્દનને અનેક પ્રકારના દાન, ફૂલ કે સુગંધિત લિપનથી એટલો સંતોષ થતો નથી જેટલો ભક્તિથી થાય છે.

સમ્પદૈશ્વર્યમાહાત્મ્યૈઃ સન્તત્યા ન ચ કર્મણા । વિમુક્તૈશ્ચૈકતા લભ્યા મૂલમારાધનં હરેઃ ॥ ૧,૨૨૯.

ધન, વૈભવ, મહાનતા, સંતાન કે કર્મો, કે પછી મોક્ષ પણ, હરિની ઉપાસનાથી મળતી એકતાને આપી શકતા નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૦ સૂત ઉવાચ । આલોક્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ વિચાર્ય ચ પુનઃ પુનઃ । ઇદમેકં સુનિષ્પન્નં ધ્યેયો નારાયણઃ સદા ॥ ૧,૨૩૦.

સૂતજી બોલ્યા: સર્વે શાસ્ત્રોનું પુનઃપુનઃ મનન કરીને એક જ નિષ્કર્ષ આવે છે—હંમેશા નારાયણનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

કિં તસ્ય દાનૈઃ કિન્તીર્થૈઃ કિં તપોભિઃ કિમધ્વરૈઃ । યો નિત્યં ધ્યાયતે દેવં નારાયણમનન્યધીઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જે મનુષ્ય નિરંતર અનન્ય ચિત્તે નારાયણનું ધ્યાન કરે છે, તેને દાન, તીર્થ, તપ કે યજ્ઞની જરૂર નથી.

ષષ્ટિસ્તીર્થસહસ્રાણિ ષષ્ટિસ્તીર્થશતાનિ ચ । નારાયણપ્રણામસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

સાઠ હજાર તીર્થો અને છસઠ હજાર તીર્થો પણ નારાયણને વંદન કરવાના એક ભાગની પણ બરાબરી કરી શકે નહીં.

પ્રયશ્ચિત્તાન્યશેષાણિ તપઃ કર્માણિ યાનિ વૈ । વિદ્ધિ તેષામશેષાણાં કૃષ્ણાનુસ્મરણં પરમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

સર્વ પ્રકારના પ્રાયશ્ચિત્ત, તપ અને કર્મોમાંથી કૃષ્ણનું સ્મરણ સર્વોપરી છે—એ જાણ.

કૃતપાપેઽનુરક્તિશ્ચ યસ્ય પુંસઃ પ્રજાયતે । પ્રાયશ્ચિત્તન્તુ તસ્યૈકં હરેઃ સંસ્મરણં પરમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

જે મનુષ્યનું મન પાપ તરફ આકર્ષાય છે, તેના માટે સર્વોત્તમ પ્રાયશ્ચિત્ત એક જ છે—હરિનું સ્મરણ.

મુહૂર્તમપિ યો ધ્યાયેન્નારાયણમતન્દ્રિતઃ । સોઽપિ સ્વર્ગતિમાપ્નોતિ કિં પુનસ્તત્પરાયણઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જે મનુષ્ય એક ક્ષણ પણ નિર્વિઘ્નપણે નારાયણનું ધ્યાન કરે છે, તે સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે—તો જે સર્વે રીતે સમર્પિત છે, તેની તો વાત જ શું!

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તેષુ યોગસ્થસ્ય ચ યોગિનઃ । યા કાચિન્મનસો વૃત્તિઃ સા ભવત્યચ્યુતાશ્રયાત્ ॥ ૧,૨૩૦.

યોગમાં સ્થિત યોગીને જાગ્રત, સ્વપ્ન કે સુષુપ્તિ—કોઈ પણ અવસ્થામાં મનની જે કોઈ ચાલ થાય, એ બધું અચ્યૂતના આશ્રયમાં જ રહે છે.

ઉત્તિષ્ઠન્નિપતન્વિષ્ણું પ્રલપન્વિવિશંસ્તથા । ભુઞ્જઞ્જાગ્રચ્ચ ગોવિન્દં માધવં યશ્ચ સંસ્મરેત્ ॥ ૧,૨૩૦.

ઉઠતા, સુતા, બોલતા, અંદર જતા, ખાવા બેઠા કે જાગતા—જે કોઈ પણ સમયે જે મનુષ્ય ગોવિંદ કે માધવનું સ્મરણ કરે છે—

સ્વેસ્વે કર્મણ્યભિરતઃ કુર્યાચ્ચિત્તં જનાર્દને । એષા શાસ્ત્રાનુસારોક્તિઃ કિમન્યૈર્બહુભાષિતૈઃ ॥ ૧,૨૩૦.

પોતાના કર્મમાં તત્પર રહેનાર મનુષ્યે પોતાનું મન જનાર્દનમાં લગાડવું જોઈએ—આ જ શાસ્ત્રોની વાત છે, વધુ શબ્દોની જરૂર નથી.

ધ્યાનમેવ પરો ધર્મો ધ્યાનમેવ પરં તપઃ । ધ્યાનમેવ પરં શૌચં તસ્માદ્ધ્યાનપરો ભવેત્ ॥ ૧,૨૩૦.

ધ્યાન જ સર્વોત્તમ ધર્મ છે, ધ્યાન જ સર્વોત્તમ તપ છે, ધ્યાન જ સર્વોત્તમ પવિત્રતા છે; તેથી મનુષ્યે ધ્યાનમાં તત્પર રહેવું જોઈએ.

નાસ્તિ વિષ્ણોઃ પરં ધ્થેયં તપો નાનશનાત્પરમ્ । તસ્માત્પ્રધાનમત્રોક્તં વાસુદેવસ્ય ચિન્તનમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

વિષ્ણુ સિવાય બીજું કોઈ ધ્યાનનું વિષય નથી, ઉપવાસથી મોટું તપ નથી; તેથી અહીં મુખ્ય ઉપદેશ વાસુદેવનું ચિંતન જ છે.

યદ્દુર્લભં પરં પ્રાપ્યં મનસો યન્ન ગોચરમ્ । તદપ્યપ્રાર્થિતં ધ્યાતો દદાતિ મધુસૂદનઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જે દુર્લભ, સર્વોચ્ચ અને મનથી પણ પરે છે—એવું પણ, માધુસૂદનનું ધ્યાન કરનારને, વિનંતી કર્યા વિના, તે આપી દે છે.

પ્રમાદાત્કુર્વતાં કર્મ પ્રચ્યવેતાધ્વરેષુ યત્ । સ્મરણાદેવ તદ્વિષ્ણોઃ સંપૂર્ણં સ્યાદિતિ શ્રુતિઃ ॥ ૧,૨૩૦.

યજ્ઞ કે અન્ય કર્મોમાં ભૂલ થઈ જાય તો પણ, શ્રુતિ કહે છે કે માત્ર વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવાથી તે પૂર્ણ થઈ જાય છે.

ધ્યાનેન સદૃશો નાસ્તિ શોધનં પાપકર્મણામ્ । આગામિદેહહેતૂનાં દાહકો યોગપાવકઃ ॥ ૧,૨૩૦.

પાપી કર્મો માટે ધ્યાન જેટલું શુદ્ધિકારક બીજું કંઈ નથી; યોગની અગ્નિ ભવિષ્યના જન્મોના કારણોને દહન કરે છે.