ગરુડપુરાણમ્

કૃષ્ણે સ્ફુરજ્જલધરોદરચારુકૃષ્ણે લોકાધિકારપુરુષે પરમપ્રમેયે । એકો હિ ભાવગુણમાત્રદૃઢપ્રણામઃ સદ્યઃ શ્વપાકમપિ સાધયિતું સશક્તઃ

વરસાદના વાદળ જેવાં કાળી કાંયાંવાળા, લોકાધિપતિ, પરમ અને અપરિમિત એવા કૃષ્ણને, માત્ર ભાવ અને ગુણથી કરેલી એક દૃઢ વંદનાથી—even શ્વપાક પણ પવિત્ર થઈ જાય છે.

પ્રણમ્ય દણ્ડબદ્ભૂમૌ નમસ્કારેણ યોર્ઽચયેત્ । સ યાં ગતિમવાપ્નોતિ ન તાં ક્રતુશતૈરપિ

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક જમીન પર દંડવત્ થઈને પૂજા કરે છે, એ જે ગતિ પામે છે, એ તો સો યજ્ઞથી પણ મળતી નથી.

દુર્ગસંસારકાન્તારાકૂપારેઽપિ પ્રધાવતામ્ । એકઃ કૃષ્ણે નમસ્કારો મુક્ત્યા તાંસ્તારયિષ્યતિ

મોટા કઠિન સંસારના જંગલના કિનારે પણ, કૃષ્ણને એક વંદન કરવાથી મુક્તિ મળી જાય છે.

આસીનો વા શયાનો વાતિષ્ઠન્ વા યત્ર તત્ર વા । નમો નારાયણાયેતિ મન્ત્રૈકશરણો ભવેત્

બેસી હોય, સુઈ હોય કે ઊભો હોય, જ્યાં હોય ત્યાં 'નમો નારાયણાય' મંત્રને આશ્રય લેવો પૂરતો છે.

નારાયણેતિ શબ્દોઽસ્તિ વાગસ્તિ વશવર્તિની । તથાપિ નરકે મૂઢાઃ પતન્તીતિ કિમદ્ભુતમ્

'નારાયણ' શબ્દ છે, બોલી પણ પોતાના હાથમાં છે, છતાં પણ મૂઢ લોકો નરકમાં પડે છે—આમાં શું આશ્ચર્ય છે?

ચતુર્મુખો વા યદિ કોટિવક્ત્રો ભવેન્નરઃ કોપિ વિશુદ્ધચેતાઃ । સ વૈ ગુણાનામયુતૈકદેશં વદેન્ન વા દેવવરસ્ય વિષ્ણોઃ

જો કોઈ મનુષ્યને બ્રહ્માજી જેવી ચાર મુખ હોય, કે દસ લાખ મોઢાં હોય, અને મન પણ એકદમ શુદ્ધ હોય, તો પણ એ ભગવાન વિષ્ણુના ગુણોમાંથી એક નાનકડો ભાગ પણ કહી શકે નહીં.

વ્યાસાદ્યા મુનયઃ સર્વે સ્તુવન્તો મધુસૂદનમ્ । મતિક્ષયાન્નિવર્તન્તે ન ગોવિન્દગુણક્ષયાત્

વ્યાસજીથી લઈને બધા મુનિઓ પણ જ્યારે મધુસૂદનનું ગાન કરે છે, ત્યારે તેમની બુદ્ધિ તો થાકી જાય છે, પણ ગોવિંદના ગુણો ક્યારેય પૂરા થતા નથી.

અવશેનાપિ યન્નામ્નિ કીર્તિતે સર્વપાતકૈઃ । પુમાન્ વિમુચ્યતે સદ્યઃ સિંહત્રસ્તો મૃગા યથા । બદ્ધઃ પરિકરસ્તેન મોક્ષાય ગમનં પ્રતિ

જો કોઈ માણસનું મોં પણ અનાયાસે ભગવાનનું નામ ઉચ્ચારે, તો એ તરત જ બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે, જેમ સિંહને જોઈને પ્રાણીઓ ડરીને ભાગી જાય છે; એ નામના બાંધણે એ મુક્તિ તરફ જ જાય છે.

સ્વપ્નેઽપિ નામ સ્પૃશતોઽપિ પુંસઃ ક્ષયં કરોત્યક્ષયપાપરાશિમ્ । પ્રત્યક્ષતઃ કિં પુનરત્ર પુંસા પ્રકીર્તિતે નામ્નિ જનાર્દનસ્ય

સપનામાં પણ જો કોઈ માણસના મનમાં ભગવાનનું નામ આવે, તો એના અનંત પાપો નાશ પામે છે; તો પછી જો કોઈ પુરુષ પ્રગટ રીતે જનાર્દનનું નામ લે, તો એની મહિમા કેટલી વધારે હશે!

નમઃ કૃષ્ણાચ્યુતાનન્તવાસુદેવેત્યુદીરિતમ્ । યૈર્ભાવભાવિતૈર્વિપ્રન તે યમપુરં યયુઃ

જે લોકોએ ભક્તિથી 'કૃષ્ણ, અચ્યૂત, અનંત, વાસુદેવ' નામ ઉચારી લીધાં છે, હે બ્રાહ્મણ, એ બધા યમપુરિ પહોંચ્યા છે.

ક્ષયો ભવેદ્યથા વહ્નેસ્તમસો ભાસ્કરોદયે । તથૈવ કલુષૌઘસ્ય નામસંકીર્તનાદ્ધરેઃ

જેમ સૂર્ય ઉગે ત્યારે અંધકાર દૂર થઈ જાય છે, તેમ હરિના નામના સંકીર્તનથી પાપોનો ઢગલો પણ નાશ પામે છે.

ક્વ નાકપૃષ્ઠગમનં પુનરાયાતિ ન ક્ષયમ્ । ગચ્છતાં દૂરમધ્વાનં કૃષ્ણમૂર્છિતચેતસામ્

જે લોકોનું મન કૃષ્ણમાં લીન થઈ ગયું છે, એમના માટે સ્વર્ગમાં જવાનો માર્ગ ક્યારેય પાછો ફરતો નથી કે ઓછો થતો નથી, ભલે એ લાંબો રસ્તો હોય.

પાથેયં પુણ્ડરીકાક્ષનામસંકીર્તનં હરેઃ । સંસારસર્પસંદષ્ટવિષચેષ્ટૈકભેષજમ્ । કૃષ્ણેતિ વૈષ્ણવં ક્ષાન્તં જપ્ત્વા મુક્તો ભવેન્નરઃ

પુંડરીકાક્ષ હરિના નામનું સંકીર્તન એ જીવનયાત્રાનું ખોરાક છે; એ સંસારરૂપ સાપના ઝેર માટે એકમાત્ર ઔષધિ છે; 'કૃષ્ણ' નામ જપવાથી માણસ મુક્ત થઈ જાય છે.

ધ્યાયન્ કૃતે જપેન્મન્ત્રૈસ્ત્રેતાયાં દ્વાપરેર્ઽચયન્ । યદાપ્નોતિ તદાપ્નોતિ તદાપ્નોતિ કલૌ સંસ્મૃત્યકેશવમ્

કૃતયુગમાં ધ્યાનથી, ત્રેતાયુગમાં મંત્રોથી, દ્વાપરયુગમાં પૂજાથી જે ફળ મળે છે, એ કળિયુગમાં માત્ર કેશવનુ સ્મરણ કરવાથી મળે છે.

જિહ્વાગ્રે વર્તતે યસ્ય હરિરિત્યક્ષરદ્વયમ્ । સંસારસાગરં તીર્ત્વા સ ગચ્છેદ્વૈષ્ણવં પદમ્

જેની જીભ પર 'હરી' એ બે અક્ષર રહે છે, એ સંસારના મહાસાગરને પાર કરી વૈષ્ણવ સ્થાનને પામે છે.

વિજ્ઞાતદુષ્કૃતિસહસ્રસમાવૃતોઽપિશ્રેયઃ પરન્તુ પરિશુદ્ધિમ ભીપ્સમાનઃ । સ્પપ્નાન્તરે ન હિ પુનશ્ચ ભવં સ પશ્યેન્નારાયણસ્તુતિકથાપરમો મનુષ્યઃ

હજારો જાણીતા પાપોથી ઘેરાયેલો હોય છતાં, જે માણસ શુદ્ધિ ઈચ્છે છે અને નારાયણની સ્તુતિમાં તત્પર રહે છે, એ પુનર્જન્મને સપનામાં પણ નથી જુએતો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૯ સૂત ઉવાચ । અશેષલોકનાથસ્ય સારમારાધનં હરેઃ । દદ્યાતુ પુરુષસૂક્તેણ યઃ પુષ્પાણ્યપ એવ ચ ॥ ૧,૨૨૯.

સૂતજી બોલ્યા: જે કોઈ પુરુષ પુરુષસૂક્તના પાઠ સાથે ફૂલ અને પાણીથી સર્વલોકના સ્વામી હરિનું પૂજન કરે છે, એ સાચી આરાધના કરે છે.

અર્ચિતં સ્યાજ્જગદિદં તેન સર્વં ચરાચરમ્ । યો ન પૂજયતે વિષ્ણું તં વિદ્યાદ્બ્રહ્મઘાતકમ્ ॥ ૧,૨૨૯.

એ રીતે, આખું જગત—સ્થાવર અને જંગમ—પૂજાય જાય છે; પણ જે વિષ્ણુની પૂજા કરતો નથી, એ બ્રાહ્મણહંતાની જેમ ગણાય છે.

યતઃ પ્રવૃત્તિર્ભૂતાનાં યેન સર્વમિદં તતમ્ । તં યો ન ધ્યાયતે વિષ્ણું સ વિષ્ઠાયાં ક્રિમિર્ભવેત્ ॥ ૧,૨૨૯.

જેમાંથી બધું સર્જાયું છે અને જે સર્વત્ર વ્યાપક છે, એવા વિષ્ણુનું ધ્યાન ન કરનાર માણસ ગંદકીમાં જીવ બને છે.

નરકે પચ્યમાનસ્તુ યમેન પરિભાષિતઃ । કિન્ત્વયા નાર્ચિતો દેવઃ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ ॥ ૧,૨૨૯.

નરકમાં યમરાજ દ્વારા દુઃખ પામતો માણસને પૂછવામાં આવે છે: 'તમે દુઃખ દૂર કરનાર કેશવની પૂજા કેમ ન કરી?'

ઉદકેનાપ્યભાવેન દ્રવ્યાણામર્ચિતઃ પ્રભુઃ । યો દદાતિ સ્વકં લોકં સ ત્વયા કિં ન ચાર્ચિતઃ ॥ ૧,૨૨૯.

જ્યારે કોઈ પાસે ફૂલ કે અન્ય વસ્તુ ન હોય, માત્ર પાણીથી પણ ભગવાનની પૂજા થાય છે; જે પોતાનું લોક આપે છે, એ ભગવાનની તું પૂજા કેમ ન કરી?

ન તત્કરોતિ સા માતા ન પિતા નાપિ બાન્ધવઃ । યત્કરોતિ હૃષીકેશઃ સન્તુષ્ટઃ શ્રદ્ધયાર્ચિતઃ ॥ ૧,૨૨૯.

માતા, પિતા કે સંબંધીઓ પણ એ નથી કરી શકતા, જે હૃષીકેશ પ્રસન્ન થઈ, શ્રદ્ધાથી પૂજવામાં આવે ત્યારે કરે છે.

વર્ણાશ્રમાચારવતા પુરુષેણ પરઃ પુમાન્ । વિષ્ણુરારાધ્યતે પન્થા નાન્યસ્તત્તોષકારકઃ ॥ ૧,૨૨૯.

જે પુરુષ varnashramના નિયમોનું પાલન કરે છે, એ પરમ પુરુષ વિષ્ણુની સાચી આરાધના કરે છે; બીજો કોઈ રસ્તો ભગવાનને પ્રસન્ન કરવાનો નથી.

ન દાનૈર્વિવિધૈર્દત્તૈર્ન પુષ્પૈર્નાનુલેપનૈઃ । તોષમેતિ મહાત્માસૌ યથા ભક્ત્યા જનાર્દનઃ ॥ ૧,૨૨૯.

મહાન આત્મા જનાર્દનને અનેક પ્રકારના દાન, ફૂલ કે સુગંધિત લિપનથી એટલો સંતોષ થતો નથી જેટલો ભક્તિથી થાય છે.

સમ્પદૈશ્વર્યમાહાત્મ્યૈઃ સન્તત્યા ન ચ કર્મણા । વિમુક્તૈશ્ચૈકતા લભ્યા મૂલમારાધનં હરેઃ ॥ ૧,૨૨૯.

ધન, વૈભવ, મહાનતા, સંતાન કે કર્મો, કે પછી મોક્ષ પણ, હરિની ઉપાસનાથી મળતી એકતાને આપી શકતા નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩૦ સૂત ઉવાચ । આલોક્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ વિચાર્ય ચ પુનઃ પુનઃ । ઇદમેકં સુનિષ્પન્નં ધ્યેયો નારાયણઃ સદા ॥ ૧,૨૩૦.

સૂતજી બોલ્યા: સર્વે શાસ્ત્રોનું પુનઃપુનઃ મનન કરીને એક જ નિષ્કર્ષ આવે છે—હંમેશા નારાયણનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

કિં તસ્ય દાનૈઃ કિન્તીર્થૈઃ કિં તપોભિઃ કિમધ્વરૈઃ । યો નિત્યં ધ્યાયતે દેવં નારાયણમનન્યધીઃ ॥ ૧,૨૩૦.

જે મનુષ્ય નિરંતર અનન્ય ચિત્તે નારાયણનું ધ્યાન કરે છે, તેને દાન, તીર્થ, તપ કે યજ્ઞની જરૂર નથી.

ષષ્ટિસ્તીર્થસહસ્રાણિ ષષ્ટિસ્તીર્થશતાનિ ચ । નારાયણપ્રણામસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

સાઠ હજાર તીર્થો અને છસઠ હજાર તીર્થો પણ નારાયણને વંદન કરવાના એક ભાગની પણ બરાબરી કરી શકે નહીં.

પ્રયશ્ચિત્તાન્યશેષાણિ તપઃ કર્માણિ યાનિ વૈ । વિદ્ધિ તેષામશેષાણાં કૃષ્ણાનુસ્મરણં પરમ્ ॥ ૧,૨૩૦.

સર્વ પ્રકારના પ્રાયશ્ચિત્ત, તપ અને કર્મોમાંથી કૃષ્ણનું સ્મરણ સર્વોપરી છે—એ જાણ.