ગરુડપુરાણમ્

નામ્નિ સંકીર્તિતે વિષ્ણોર્યસ્ય પુંસો ન જાયતે । શરીરં પુલકોદ્ભાસિ તદ્ભવેત્કુણપોપમમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે માણસને વિષ્ણુનું નામ સંકીર્તન કરતી વખતે શરીરમાં રોમાંચ થતો નથી, તેનું શરીર મૃતદેહ સમાન છે.

યસ્મિન્ભક્તિર્દ્વિજશ્રેષ્ઠ મુક્તિરપ્યચિરાદ્ભવેત્ । નિવિષ્ટમનસાં પુંસાં સર્વથા વૃજિનક્ષયઃ ॥ ૧,૨૨૭.

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જેમાં ભક્તિ છે, તેમાં જલ્દી મુક્તિ મળે છે; જેમનું મન ભગવાનમાં સ્થિર છે, એમના બધા પાપ સર્વ રીતે નાશ પામે છે.

સ્વપુરુષમભિવીક્ષ્ય પાશહસ્તં વદતિ યમઃ કિલ તસ્ય કર્ણમૂલે । પરિહર મધુસૂદનપ્રાપન્નન્પ્રભુરહમન્યનૃણાં ન વૈષ્ણવાનામ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જ્યારે યમરાજ પોતાના દૂતને ફાંસ લઈને જુએ છે, ત્યારે તે માણસના કાન પાસે કહે છે: 'મધુસૂદનને શરણ ગયેલા લોકોને છોડો; હું બીજાઓનો સ્વામી છું, વૈષ્ણવનો નથી.'

અપિ ચેત્સુદુરાચારો ભજતે મામનન્યભાક્ । સાધુરેવ સ મન્તવ્યઃ સમ્યગવ્યવસિતો હિ સઃ ॥ ૧,૨૨૭.

ભલે કોઈનું વર્તન બહુ ખરાબ હોય, પણ જો તે અનન્ય ભાવે મારી ભક્તિ કરે છે, તો તેને સજ્જન જ માનવો, કારણ કે તેની ભાવના સાચી છે.

ક્ષિપ્રં ભવતિ ધર્માત્મા શશ્વચ્છાન્તિં સ ગચ્છતિ । વિપ્રેન્દ્ર પ્રતિજાનીહિ વિષ્ણુભક્તો ન નશ્યતિ ॥ ૧,૨૨૭.

તે ઝડપથી ધર્મનિષ્ઠ બને છે અને શાશ્વત શાંતિ પામે છે; હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, નિશ્ચયપૂર્વક જાણો કે વિષ્ણુભક્ત કદી નાશ પામતો નથી.

ધર્માર્થકામઃ કિં તસ્ય મુક્તિસ્તસ્ય કરે સ્થિતા । સમસ્તજગતાં મૂલં યસ્ય ભક્તિઃ સ્થિરા હરૌ ॥ ૧,૨૨૭.

જેની હરિ પ્રત્યે દૃઢ ભક્તિ છે, જે સર્વ જગતનું મૂળ છે, તેને ધર્મ, અર્થ કે કામની શું જરૂર? મુક્તિ તો તેના હાથમાં જ છે.

દૈવી હ્યેષા ગુણમયી હરેર્માયા દુરત્યયા । તમેવ યે પ્રપદ્યન્તે માયામેતાં તરન્તિ તે ॥ ૧,૨૨૭.

હરિની આ દૈવી શક્તિ, ગુણોથી યુક્ત છે અને પાર પામવી અઘરી છે; પણ જે માત્ર ભગવાનને શરણ જાય છે, તે આ માયાને પાર કરી જાય છે.

કિં યજ્ઞારાધને પુંસા શિષ્યતે હરિમેધસામ્ । ભક્ત્યૈવારાધ્યતે વિષ્ણુર્નાન્યત્તત્રોપકારકમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

હરિ માટેના યજ્ઞ-પૂજામાં માણસે શું મેળવવું છે? શ્રીવિષ્ણુ માત્ર ભક્તિથી પ્રસન્ન થાય છે, બીજું કંઈ પણ તેમાં સહાયરૂપ નથી.

ન દાનૈર્વિવિધૈર્દત્તૈઃ પુષ્પૈર્નૈવાનુલેપનૈઃ । તોષમેતિ મહાત્માસૌ યથા ભક્ત્યા જનાર્દનઃ ॥ ૧,૨૨૭.

વિવિધ દાન, ફૂલ કે ચંદનથી પણ મહાન આત્મા જનાર્દન એટલા પ્રસન્ન થતા નથી, જેટલા ભક્તિથી થાય છે.

સંસારવિષવૃક્ષસ્ય દ્વે ફલે હ્યમૃતોપમે । કદાચિત્કેશવે ભક્તિસ્તદ્ભક્તૈર્વા સમાગમઃ ॥ ૧,૨૨૭.

આ સંસારના ઝેરી વૃક્ષને અમૃત જેવાં બે ફળ છે: ક્યારેક કેશવ પ્રત્યેની ભક્તિ અને ક્યારેક તેના ભક્તોનું સંગ.

પત્રેષુ પુષ્પેષુ ફલેષુ તોયેષ્વકષ્ટલભ્યેષુ સદૈવ સત્સુ । ભક્ત્યૈકલભ્યે પુરુષે પુરાણે મુક્ત્યૈકલાભે ક્રિયતે પ્રયત્નઃ ॥ ૧,૨૨૭.

પાન, ફૂલ, ફળ કે પાણી—આ બધું હંમેશાં સરળતાથી મળે છે—પણ પુરાતન પુરુષને માત્ર ભક્તિથી જ મેળવાય છે અને મુક્તિ પણ એથી જ મળે છે; એટલે જ પ્રયત્ન થાય છે.

આસ્ફોટયન્તિ પિતરઃ પ્રનૃત્યન્તિ પિતામાહઃ । વૈષ્ણવોસ્મત્કુલે જાતઃ સ નઃ સન્તારયિષ્યતિ ॥ ૧,૨૨૭.

પિતૃઓ તાળી વગાડે છે, પિતામહો નાચે છે—અમારા કુળમાં વૈષ્ણવ જન્મે છે, એ અમને પાર ઉતારશે.

અજ્ઞાનિનઃ સુખરે સમધિક્ષિપન્તો યત્પાપિનોઽપિ શિશુપાલસુયોધનાદ્યાઃ । મુક્તિં ગતાઃ સ્મરણમાત્રવિધૂતપાપાઃ કઃ સંશયઃ પરમભક્તિમતાં જનાનામ્ ॥ ૧,૨૨૭.

અજ્ઞાન અને પાપી એવા શિશુપાલ અને દુર્યોધન જેવા લોકોએ પણ, જેમણે નિંદા કરી હતી, માત્ર સ્મરણથી પાપ ધોઈ મુક્તિ પામી; તો શ્રેષ્ઠ ભક્તિ ધરાવનાર માટે શા માટે સંશય રાખવો?

શરમં તં પ્રપન્ના યે ધ્યાનયોગવિવર્જિતાઃ । તેઽપિ મૃત્યુમતિક્રમ્ય યાન્તિ તદ્વૈષ્ણવં પદમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે લોકો ધ્યાન કે યોગ વિના પણ તને શરણ થયા છે, તેઓ પણ મૃત્યુને પાર કરી એ વૈષ્ણવ પદને પામે છે.

ભવોદ્ભવક્લેશશતૈર્હતસ્તથા પરિભ્રમન્નિન્દ્રિયરન્ધ્રકૈર્હયૈઃ । નિયમ્યતાં માધવ ! મે મનોહયસ્ત્વદઙ્ઘ્રિશઙ્કૌ દૃઢભક્તિબન્ધને ॥ ૧,૨૨૭.

માધવ! જન્મમરણના અનેક દુઃખોથી પીડાઈને, ઇન્દ્રિયોના ઘોડાઓમાં ભટકતો, મારું મન તારા ચરણોમાં દૃઢ ભક્તિથી બંધાઈ રહે—એવી કૃપા કર.

વિષ્ણુરેવ પરં બ્રહ્મ ત્રિભેદમિહ પઠ્યતે । વેદસિદ્ધાન્તમાર્ગેષુ તન્ન જાનન્તિ મોહિતાઃ ॥ ૧,૨૨૭.

વિષ્ણુ જ પરમ બ્રહ્મ છે, અહીં ત્રણ પ્રકાર કહેવામાં આવે છે; પણ જે મોહમાં છે, તેઓ વેદના માર્ગે ચાલીને પણ એ જાણતા નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૮ સૂત ઉવાચ । મુક્તિહેતુમનાદ્યન્તમજમવ્યયમક્ષયમ્ । યો નમેત્સર્વલોકસ્ય નમસ્યો જાયતે નરઃ

સૂતાએ કહ્યું: જે મુક્તિના કારણ, અનાદિ, અનંત, અજ, અવિનાશી અને અક્ષયને વંદન કરે છે, એ સર્વ લોકોએ પૂજ્ય બને છે.

વિષ્ણુમાનન્દમદ્વૈતં વિજ્ઞાનં સર્વગં પ્રભુમ્ । પ્રણમામિ સદા ભક્ત્યા ચેતસા હૃદયાલયમ્

હું હંમેશાં ભક્તિપૂર્વક મનથી અને હૃદયથી શ્રીવિષ્ણુને વંદન કરું છું—જે આનંદરૂપ, અદ્વિતીય, સર્વજ્ઞ અને સર્વવ્યાપક પ્રભુ છે, અને જેમનું નિવાસસ્થાન હૃદય છે.

યોઽન્તસ્તિષ્ઠન્નશેષસ્ય પશ્યતીશઃ શુભાશુભમ્ । તં સર્વસાક્ષિણં વિષ્ણું નમસ્યે પરમેશ્વરમ્

જે સર્વના અંતરમાં રહીને, સારા-ખરાબ બધું જોઈ શકે છે, એ સર્વના સાક્ષી એવા પરમેશ્વર વિષ્ણુને હું વંદન કરું છું.

શક્તેનાપિ નમસ્કારઃ પ્રયુક્તશ્ચક્રપાણયે । સંસારતૃણવર્ગાણામુદ્વેજનકરો હિ સઃ

શક્તિશાળી માણસે પણ જ્યારે ચક્રધારીને વંદન કરે છે, ત્યારે એ સંસારના ઘાસ જેવા બંધનોમાં ઉથલપાથલ મચી જાય છે.

કૃષ્ણે સ્ફુરજ્જલધરોદરચારુકૃષ્ણે લોકાધિકારપુરુષે પરમપ્રમેયે । એકો હિ ભાવગુણમાત્રદૃઢપ્રણામઃ સદ્યઃ શ્વપાકમપિ સાધયિતું સશક્તઃ

વરસાદના વાદળ જેવાં કાળી કાંયાંવાળા, લોકાધિપતિ, પરમ અને અપરિમિત એવા કૃષ્ણને, માત્ર ભાવ અને ગુણથી કરેલી એક દૃઢ વંદનાથી—even શ્વપાક પણ પવિત્ર થઈ જાય છે.

પ્રણમ્ય દણ્ડબદ્ભૂમૌ નમસ્કારેણ યોર્ઽચયેત્ । સ યાં ગતિમવાપ્નોતિ ન તાં ક્રતુશતૈરપિ

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક જમીન પર દંડવત્ થઈને પૂજા કરે છે, એ જે ગતિ પામે છે, એ તો સો યજ્ઞથી પણ મળતી નથી.

દુર્ગસંસારકાન્તારાકૂપારેઽપિ પ્રધાવતામ્ । એકઃ કૃષ્ણે નમસ્કારો મુક્ત્યા તાંસ્તારયિષ્યતિ

મોટા કઠિન સંસારના જંગલના કિનારે પણ, કૃષ્ણને એક વંદન કરવાથી મુક્તિ મળી જાય છે.

આસીનો વા શયાનો વાતિષ્ઠન્ વા યત્ર તત્ર વા । નમો નારાયણાયેતિ મન્ત્રૈકશરણો ભવેત્

બેસી હોય, સુઈ હોય કે ઊભો હોય, જ્યાં હોય ત્યાં 'નમો નારાયણાય' મંત્રને આશ્રય લેવો પૂરતો છે.

નારાયણેતિ શબ્દોઽસ્તિ વાગસ્તિ વશવર્તિની । તથાપિ નરકે મૂઢાઃ પતન્તીતિ કિમદ્ભુતમ્

'નારાયણ' શબ્દ છે, બોલી પણ પોતાના હાથમાં છે, છતાં પણ મૂઢ લોકો નરકમાં પડે છે—આમાં શું આશ્ચર્ય છે?

ચતુર્મુખો વા યદિ કોટિવક્ત્રો ભવેન્નરઃ કોપિ વિશુદ્ધચેતાઃ । સ વૈ ગુણાનામયુતૈકદેશં વદેન્ન વા દેવવરસ્ય વિષ્ણોઃ

જો કોઈ મનુષ્યને બ્રહ્માજી જેવી ચાર મુખ હોય, કે દસ લાખ મોઢાં હોય, અને મન પણ એકદમ શુદ્ધ હોય, તો પણ એ ભગવાન વિષ્ણુના ગુણોમાંથી એક નાનકડો ભાગ પણ કહી શકે નહીં.

વ્યાસાદ્યા મુનયઃ સર્વે સ્તુવન્તો મધુસૂદનમ્ । મતિક્ષયાન્નિવર્તન્તે ન ગોવિન્દગુણક્ષયાત્

વ્યાસજીથી લઈને બધા મુનિઓ પણ જ્યારે મધુસૂદનનું ગાન કરે છે, ત્યારે તેમની બુદ્ધિ તો થાકી જાય છે, પણ ગોવિંદના ગુણો ક્યારેય પૂરા થતા નથી.

અવશેનાપિ યન્નામ્નિ કીર્તિતે સર્વપાતકૈઃ । પુમાન્ વિમુચ્યતે સદ્યઃ સિંહત્રસ્તો મૃગા યથા । બદ્ધઃ પરિકરસ્તેન મોક્ષાય ગમનં પ્રતિ

જો કોઈ માણસનું મોં પણ અનાયાસે ભગવાનનું નામ ઉચ્ચારે, તો એ તરત જ બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે, જેમ સિંહને જોઈને પ્રાણીઓ ડરીને ભાગી જાય છે; એ નામના બાંધણે એ મુક્તિ તરફ જ જાય છે.

સ્વપ્નેઽપિ નામ સ્પૃશતોઽપિ પુંસઃ ક્ષયં કરોત્યક્ષયપાપરાશિમ્ । પ્રત્યક્ષતઃ કિં પુનરત્ર પુંસા પ્રકીર્તિતે નામ્નિ જનાર્દનસ્ય

સપનામાં પણ જો કોઈ માણસના મનમાં ભગવાનનું નામ આવે, તો એના અનંત પાપો નાશ પામે છે; તો પછી જો કોઈ પુરુષ પ્રગટ રીતે જનાર્દનનું નામ લે, તો એની મહિમા કેટલી વધારે હશે!