ગરુડપુરાણમ્

એકાન્તિનઃ સ્વવપુષા ગચ્છન્તિ પરમં પદમ્ । એકાન્તેન સમો વિષ્ણુસ્તસ્માદેષાં પરાયણઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જે લોકો એકાગ્ર ચિત્તે ભક્તિ કરે છે, તેઓ પોતાના રૂપે પરમ સ્થાન પામે છે; એમના માટે વિષ્ણુ જ સર્વોચ્ચ ધ્યેય છે, એમની એકનિષ્ઠ ભક્તિ સમાન બીજું કશું નથી.

યસ્માદેકાન્તિનઃ પ્રોક્તાસ્તદ્ભાગવતચેતસઃ । પ્રિયાણામપિ સર્વેષાં દેવદેવસ્ય સુપ્રિયઃ ॥ ૧,૨૨૭.

એમને એકાગ્ર મનવાળા કહેવામાં આવે છે, એમનું હૃદય ભગવાનમાં લીન રહે છે; બધા પ્રિયજનોથી પણ, એ લોકો દેવોના દેવને સૌથી વધુ પ્રિય છે.

આપત્સ્વપિ સદા ભસ્ય ભક્તિરવ્યભિચારિણા । યા પ્રીતિરધિકા વિષ્ણોર્વિષયેષ્વનપાયિની ॥ ૧,૨૨૭.

મુશ્કેલીમાં પણ જે અડગ ભક્તિ રહે છે, એ હંમેશા વખાણાય છે; વિષ્ણુ પ્રત્યે જે પ્રેમ છે, એ કોઈપણ વિષય કરતાં વધારે છે અને કદી ઓગળતો નથી.

વિષ્ણું સંસ્મરતઃ સા મે હૃદયાન્નોપસર્પતિ । દૃઢભક્તોઽપિ વેદાદિસર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જ્યારે હું વિષ્ણુનું સ્મરણ કરું છું ત્યારે એ ભક્તિ મારા હૃદયમાંથી કદી દૂર થતી નથી; ભલે કોઈ દૃઢ ભક્ત હોય અને બધા વેદો તથા શાસ્ત્રોનું જ્ઞાન ધરાવતો હોય.

યો ન સર્વેશ્વરે ભક્તસ્તં વિદ્યાત્પુરુષાધમમ્ । નાધીતવેદશાસ્ત્રોઽપિ ન કૃતોઽધ્વરસમ્ભવઃ । યો ભક્તિં વહતે વિષ્ણૌ તેન સર્વં કૃતં ભવેત્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે સર્વેશ્વર વિષ્ણુમાં ભક્તિ ધરાવતો નથી, તેને સૌથી નીચો માનવો; અને જો કોઈએ વેદ-શાસ્ત્રો ભણ્યા નથી કે યજ્ઞ કર્યા નથી, પણ જો તે વિષ્ણુમાં ભક્તિ રાખે છે, તો એ બધું જ પ્રાપ્ત કરી લે છે.

યજ્વાનઃ ક્રતુમુખ્યાનાં વેદાનાં પારગા અપિ । ન તાં યાન્તિ ગતિં ભક્તા યાં યાન્તિ મુનિસત્તમાઃ ॥ ૧,૨૨૭.

યજ્ઞ કરનારા, શ્રેષ્ઠ યજ્ઞો કરનારા અને વેદોનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન ધરાવનારા પણ, જે અવસ્થા ભક્તિપૂર્વક મુનિઓ પામે છે, એ પામતા નથી.

યઃ કશ્ચિદ્વૈષ્ણવો લોકે મિથ્યાચારોઽપ્યનાશ્રમી । પુનાતિ સકલાંલ્લોકાન્સહસ્રાંશુરિવોદિતઃ ॥ ૧,૨૨૭.

દુનિયામાં કોઈ પણ વૈષ્ણવ, ભલે તેનું વર્તન ખોટું હોય કે તે આશ્રમથી બહાર હોય, તો પણ, તે ઉગતા સૂર્ય જેવી રીતે બધા લોકોએ પવિત્ર કરે છે.

યે નૃશંસા દુરાત્માનઃ પાપાચરરતાસ્તથા । તેઽપિ યાન્તિ પરં સ્થાનં નારાયણપરાયણાઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જે લોકો ક્રૂર, દુષ્ટ અને પાપમાં રત હોય, છતાં જો તેઓ નારાયણમાં પરાયણ હોય, તો તેઓ પણ પરમ સ્થાન પામે છે.

દૃઢા જનાર્દને ભક્તિર્યદૈવાવ્યભિચારિણી । તદા કિયત્સ્વર્ગસુખં સૈવ નિર્વાણહેતુકા ॥ ૧,૨૨૭.

જ્યારે જનાર્દન પ્રત્યે દૃઢ અને અવિચલ ભક્તિ હોય છે, ત્યારે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, સ્વર્ગનું જે સુખ છે, એ ભક્તિ જ મોક્ષનું કારણ બની જાય છે.

ભ્રામ્યતાં તત્ર સંસારે નરાણાં કુર્મદુર્ગમે । હસ્તાવલમ્બને હ્યેકં યેન તુષ્યેજ્જનાર્દનઃ । ન શૃણોતિ ગુણાન્દિવ્યાન્દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ । સ મરો બધિરો જ્ઞેયઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ ॥ ૧,૨૨૭.

આ સંસારમાં માણસો કાચબાની ચાલ જેવી મુશ્કેલ માર્ગે ભટકે છે, ત્યારે માત્ર એ જ આધાર છે, જે જનાર્દનને પ્રસન્ન કરે; જે દેવોના દેવ ચક્રધારીના દિવ્ય ગુણો સાંભળતો નથી, તે મૃત, બહેરો અને સર્વ ધર્મથી બહાર ગણવો.

નામ્નિ સંકીર્તિતે વિષ્ણોર્યસ્ય પુંસો ન જાયતે । શરીરં પુલકોદ્ભાસિ તદ્ભવેત્કુણપોપમમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે માણસને વિષ્ણુનું નામ સંકીર્તન કરતી વખતે શરીરમાં રોમાંચ થતો નથી, તેનું શરીર મૃતદેહ સમાન છે.

યસ્મિન્ભક્તિર્દ્વિજશ્રેષ્ઠ મુક્તિરપ્યચિરાદ્ભવેત્ । નિવિષ્ટમનસાં પુંસાં સર્વથા વૃજિનક્ષયઃ ॥ ૧,૨૨૭.

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જેમાં ભક્તિ છે, તેમાં જલ્દી મુક્તિ મળે છે; જેમનું મન ભગવાનમાં સ્થિર છે, એમના બધા પાપ સર્વ રીતે નાશ પામે છે.

સ્વપુરુષમભિવીક્ષ્ય પાશહસ્તં વદતિ યમઃ કિલ તસ્ય કર્ણમૂલે । પરિહર મધુસૂદનપ્રાપન્નન્પ્રભુરહમન્યનૃણાં ન વૈષ્ણવાનામ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જ્યારે યમરાજ પોતાના દૂતને ફાંસ લઈને જુએ છે, ત્યારે તે માણસના કાન પાસે કહે છે: 'મધુસૂદનને શરણ ગયેલા લોકોને છોડો; હું બીજાઓનો સ્વામી છું, વૈષ્ણવનો નથી.'

અપિ ચેત્સુદુરાચારો ભજતે મામનન્યભાક્ । સાધુરેવ સ મન્તવ્યઃ સમ્યગવ્યવસિતો હિ સઃ ॥ ૧,૨૨૭.

ભલે કોઈનું વર્તન બહુ ખરાબ હોય, પણ જો તે અનન્ય ભાવે મારી ભક્તિ કરે છે, તો તેને સજ્જન જ માનવો, કારણ કે તેની ભાવના સાચી છે.

ક્ષિપ્રં ભવતિ ધર્માત્મા શશ્વચ્છાન્તિં સ ગચ્છતિ । વિપ્રેન્દ્ર પ્રતિજાનીહિ વિષ્ણુભક્તો ન નશ્યતિ ॥ ૧,૨૨૭.

તે ઝડપથી ધર્મનિષ્ઠ બને છે અને શાશ્વત શાંતિ પામે છે; હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ, નિશ્ચયપૂર્વક જાણો કે વિષ્ણુભક્ત કદી નાશ પામતો નથી.

ધર્માર્થકામઃ કિં તસ્ય મુક્તિસ્તસ્ય કરે સ્થિતા । સમસ્તજગતાં મૂલં યસ્ય ભક્તિઃ સ્થિરા હરૌ ॥ ૧,૨૨૭.

જેની હરિ પ્રત્યે દૃઢ ભક્તિ છે, જે સર્વ જગતનું મૂળ છે, તેને ધર્મ, અર્થ કે કામની શું જરૂર? મુક્તિ તો તેના હાથમાં જ છે.

દૈવી હ્યેષા ગુણમયી હરેર્માયા દુરત્યયા । તમેવ યે પ્રપદ્યન્તે માયામેતાં તરન્તિ તે ॥ ૧,૨૨૭.

હરિની આ દૈવી શક્તિ, ગુણોથી યુક્ત છે અને પાર પામવી અઘરી છે; પણ જે માત્ર ભગવાનને શરણ જાય છે, તે આ માયાને પાર કરી જાય છે.

કિં યજ્ઞારાધને પુંસા શિષ્યતે હરિમેધસામ્ । ભક્ત્યૈવારાધ્યતે વિષ્ણુર્નાન્યત્તત્રોપકારકમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

હરિ માટેના યજ્ઞ-પૂજામાં માણસે શું મેળવવું છે? શ્રીવિષ્ણુ માત્ર ભક્તિથી પ્રસન્ન થાય છે, બીજું કંઈ પણ તેમાં સહાયરૂપ નથી.

ન દાનૈર્વિવિધૈર્દત્તૈઃ પુષ્પૈર્નૈવાનુલેપનૈઃ । તોષમેતિ મહાત્માસૌ યથા ભક્ત્યા જનાર્દનઃ ॥ ૧,૨૨૭.

વિવિધ દાન, ફૂલ કે ચંદનથી પણ મહાન આત્મા જનાર્દન એટલા પ્રસન્ન થતા નથી, જેટલા ભક્તિથી થાય છે.

સંસારવિષવૃક્ષસ્ય દ્વે ફલે હ્યમૃતોપમે । કદાચિત્કેશવે ભક્તિસ્તદ્ભક્તૈર્વા સમાગમઃ ॥ ૧,૨૨૭.

આ સંસારના ઝેરી વૃક્ષને અમૃત જેવાં બે ફળ છે: ક્યારેક કેશવ પ્રત્યેની ભક્તિ અને ક્યારેક તેના ભક્તોનું સંગ.

પત્રેષુ પુષ્પેષુ ફલેષુ તોયેષ્વકષ્ટલભ્યેષુ સદૈવ સત્સુ । ભક્ત્યૈકલભ્યે પુરુષે પુરાણે મુક્ત્યૈકલાભે ક્રિયતે પ્રયત્નઃ ॥ ૧,૨૨૭.

પાન, ફૂલ, ફળ કે પાણી—આ બધું હંમેશાં સરળતાથી મળે છે—પણ પુરાતન પુરુષને માત્ર ભક્તિથી જ મેળવાય છે અને મુક્તિ પણ એથી જ મળે છે; એટલે જ પ્રયત્ન થાય છે.

આસ્ફોટયન્તિ પિતરઃ પ્રનૃત્યન્તિ પિતામાહઃ । વૈષ્ણવોસ્મત્કુલે જાતઃ સ નઃ સન્તારયિષ્યતિ ॥ ૧,૨૨૭.

પિતૃઓ તાળી વગાડે છે, પિતામહો નાચે છે—અમારા કુળમાં વૈષ્ણવ જન્મે છે, એ અમને પાર ઉતારશે.

અજ્ઞાનિનઃ સુખરે સમધિક્ષિપન્તો યત્પાપિનોઽપિ શિશુપાલસુયોધનાદ્યાઃ । મુક્તિં ગતાઃ સ્મરણમાત્રવિધૂતપાપાઃ કઃ સંશયઃ પરમભક્તિમતાં જનાનામ્ ॥ ૧,૨૨૭.

અજ્ઞાન અને પાપી એવા શિશુપાલ અને દુર્યોધન જેવા લોકોએ પણ, જેમણે નિંદા કરી હતી, માત્ર સ્મરણથી પાપ ધોઈ મુક્તિ પામી; તો શ્રેષ્ઠ ભક્તિ ધરાવનાર માટે શા માટે સંશય રાખવો?

શરમં તં પ્રપન્ના યે ધ્યાનયોગવિવર્જિતાઃ । તેઽપિ મૃત્યુમતિક્રમ્ય યાન્તિ તદ્વૈષ્ણવં પદમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે લોકો ધ્યાન કે યોગ વિના પણ તને શરણ થયા છે, તેઓ પણ મૃત્યુને પાર કરી એ વૈષ્ણવ પદને પામે છે.

ભવોદ્ભવક્લેશશતૈર્હતસ્તથા પરિભ્રમન્નિન્દ્રિયરન્ધ્રકૈર્હયૈઃ । નિયમ્યતાં માધવ ! મે મનોહયસ્ત્વદઙ્ઘ્રિશઙ્કૌ દૃઢભક્તિબન્ધને ॥ ૧,૨૨૭.

માધવ! જન્મમરણના અનેક દુઃખોથી પીડાઈને, ઇન્દ્રિયોના ઘોડાઓમાં ભટકતો, મારું મન તારા ચરણોમાં દૃઢ ભક્તિથી બંધાઈ રહે—એવી કૃપા કર.

વિષ્ણુરેવ પરં બ્રહ્મ ત્રિભેદમિહ પઠ્યતે । વેદસિદ્ધાન્તમાર્ગેષુ તન્ન જાનન્તિ મોહિતાઃ ॥ ૧,૨૨૭.

વિષ્ણુ જ પરમ બ્રહ્મ છે, અહીં ત્રણ પ્રકાર કહેવામાં આવે છે; પણ જે મોહમાં છે, તેઓ વેદના માર્ગે ચાલીને પણ એ જાણતા નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૮ સૂત ઉવાચ । મુક્તિહેતુમનાદ્યન્તમજમવ્યયમક્ષયમ્ । યો નમેત્સર્વલોકસ્ય નમસ્યો જાયતે નરઃ

સૂતાએ કહ્યું: જે મુક્તિના કારણ, અનાદિ, અનંત, અજ, અવિનાશી અને અક્ષયને વંદન કરે છે, એ સર્વ લોકોએ પૂજ્ય બને છે.

વિષ્ણુમાનન્દમદ્વૈતં વિજ્ઞાનં સર્વગં પ્રભુમ્ । પ્રણમામિ સદા ભક્ત્યા ચેતસા હૃદયાલયમ્

હું હંમેશાં ભક્તિપૂર્વક મનથી અને હૃદયથી શ્રીવિષ્ણુને વંદન કરું છું—જે આનંદરૂપ, અદ્વિતીય, સર્વજ્ઞ અને સર્વવ્યાપક પ્રભુ છે, અને જેમનું નિવાસસ્થાન હૃદય છે.

યોઽન્તસ્તિષ્ઠન્નશેષસ્ય પશ્યતીશઃ શુભાશુભમ્ । તં સર્વસાક્ષિણં વિષ્ણું નમસ્યે પરમેશ્વરમ્

જે સર્વના અંતરમાં રહીને, સારા-ખરાબ બધું જોઈ શકે છે, એ સર્વના સાક્ષી એવા પરમેશ્વર વિષ્ણુને હું વંદન કરું છું.