ગરુડપુરાણમ્

નિત્યશુદ્ધબુદ્ધંમુક્તમહામાનન્દમદ્વયમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્જ્ઞાનરૂપો વિમુક્તયે ॥ ૧,૨૨૬.

હું સદા શુદ્ધ, જાગૃત, મુક્ત, મહાન આનંદથી પરિપૂર્ણ અને અદ્વિતીય છું; હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જ્ઞાન સ્વરૂપ છું, મુક્તિ માટે.

સૂત ઉવાચ । ઇત્યષ્ટાઙ્ગો મયા યોગ ઉક્તઃ શૌનક મુક્તિદઃ । નિત્યનૈમિત્તિકં ગત્વા લયં પ્રાકૃતબન્ધનાઃ ॥ ૧,૨૨૬.

સૂતજી બોલ્યા: શૌનકજી, મેં આઠ ભાગવાળો યોગ સમજાવ્યો છે, જે મુક્તિ આપે છે. નિયમિત અને વિશેષ કરવાનું કરીને, મનુષ્ય પ્રકૃતિના બંધનમાંથી છૂટીને અંતિમ શાંતિ પામે છે.

ઉત્પદ્યન્તે હિ સંસારે નૈકં યાત્વા પરાત્મનામ્ । વિમુચ્યતે વિમુક્તશ્ચ જ્ઞાનાદજ્ઞાનમોહિતઃ ॥ ૧,૨૨૬.

આ સંસારમાં અનેક આત્માઓ જન્મે છે; પણ જે પરમાત્માને પામે છે, એ અજ્ઞાન દૂર કરીને જ્ઞાનથી મુક્તિ પામે છે.

તતો નં મ્રિયતે દુઃ ખી ન રોગી ન ચ વન્ધવાન્ । ન પાપૈર્યુજ્યતે યોગી નરકે ન વિપચ્યતે ॥ ૧,૨૨૬.

પછી એ neither દુઃખમાં મરે છે, ને બીમાર પડે છે, ને બંધનથી બંધાય છે; એ યોગી પાપથી પણ બચી જાય છે અને નર્કમાં ક્યારેય દુઃખ ભોગવે નહીં.

ગર્ભવાસે સ નો દુઃ ખી સ સ્યાન્નારાયણોઽવ્યયઃ । ભક્ત્યા ત્વનન્યયા લભ્યો ભગવાન્ભુક્તિમુક્તિદઃ ॥ ૧,૨૨૬.

ગર્ભમાં પણ એને દુઃખ થતું નથી; એ અવિનાશી નારાયણ બની જાય છે. ભગવાન, જે ભોગ અને મુક્તિ આપનાર છે, એ માત્ર અનન્ય ભક્તિથી જ મળે છે.

ધ્યાનેન પૂજયા જપ્યૈઃ સમ્યક્સ્તોત્રૈર્યતવ્રતૈઃ । યજ્ઞૈર્દાનૈશ્ચિત્તશુદ્ધિસ્તયા જ્ઞાનઞ્ચ લભ્યતે ॥ ૧,૨૨૬.

ધ્યાન, પૂજા, જપ, યોગ્ય સ્તુતિ, નિયમ, વ્રત, યજ્ઞ અને દાનથી મન શુદ્ધ થાય છે; અને એથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

પ્રણવાદિકમન્ત્રૈશ્ચ જપ્યૈર્મુક્તિં ગતા દ્વિજાઃ । ઇન્દ્રોઽપિ પરમં સ્થાનં ગન્ધર્વાપ્સરસો વરાઃ ॥ ૧,૨૨૬.

પ્રણવ અને બીજા મંત્રોના જપથી દ્વિજોએ મુક્તિ પામી છે; ઇન્દ્ર અને શ્રેષ્ઠ ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓએ પણ પરમ સ્થાન મેળવ્યું છે.

પ્રાપ્તા દેવાશ્ચ દેવત્વં મુનિત્વં મુનયો ગતાઃ । ગન્ધર્વત્વઞ્ચ ગન્ધર્વા રાજત્વઞ્ચ નૃપાદયઃ ॥ ૧,૨૨૬.

દેવતાઓએ દેવત્વ મેળવ્યું, ઋષિઓએ ઋષિત્વ, ગંધર્વોએ ગંધર્વત્વ અને રાજાઓએ રાજપદ પ્રાપ્ત કર્યું છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૭ સૂત ઉવાચ । વિષ્ણુભક્તિં પ્રવક્ષ્યામિ યયા સર્વમવાપ્યતે । યથા ભક્ત્યા હરિસ્તુષ્યેત્તથા નાન્યેન કેનચિત્ ॥ ૧,૨૨૭.

સૂતજી બોલ્યા: હવે હું વિષ્ણુભક્તિ કહેવા જઇ રહ્યો છું, જેના દ્વારા બધું પ્રાપ્ત થાય છે. એવી ભક્તિથી જ હરિ પ્રસન્ન થાય છે, બીજાં કોઈ ઉપાયથી નહીં.

મહતઃ શ્રેયસો મૂલં પ્રસવઃ પુણ્યસન્તતેઃ । જીવિતસ્ય ફલં સ્વાદુ નિયતં સ્મરણં હરેઃ ॥ ૧,૨૨૭.

મહાન કલ્યાણનું મૂળ અને પુણ્યની વંશ પરંપરાનું કારણ એ છે કે, જીવનનું સાચું મીઠું ફળ તો હરિનું સ્મરણ જ છે.

તસ્માત્સેવા બુધૈઃ પ્રોક્તા ભક્તિસાધનભૂયસી । તે ભક્તા લોકનાથસ્ય નામકર્માદિકીર્તને ॥ ૧,૨૨૭.

આથી, વિદ્વાનોએ સેવા ને ભક્તિનું શ્રેષ્ઠ સાધન કહ્યું છે; એવા ભક્તો જગતના સ્વામીના નામ, કથા અને કૃત્યોનું ગાન કરે છે.

મુઞ્ચન્ત્યશ્રૂણિ સંહર્ષાદ્યે પ્રહૃષ્ટનૂરુહાઃ । જગદ્ધાતુર્મહેશસ્ય દિવ્યાજ્ઞાચરણા વયમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે ભક્તો આનંદથી આંખોમાંથી આંસુ વહાવે છે અને રોમાંચિત થાય છે, તેઓ કહે છે: 'અમે જગતના સર્જનહાર મહેશ્વર ભગવાનની દૈવી આજ્ઞાના અનુયાયી છીએ.'

ઇહ નિત્યક્રિયાઃ કુર્યુઃ સ્નિગ્ધા યે વૈષ્ણવાસ્તુ તે । બ્રહ્માક્ષરં ન શૃણ્વન્વૈ તયા ભગવતેરિતમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

અહીં જે વૈષ્ણવો પ્રેમથી રોજની ક્રિયાઓ કરે છે, પણ જો તેઓ બ્રહ્માક્ષર, એટલે કે ભગવાનની આજ્ઞા, સાંભળતા નથી, તો એ બધું વ્યર્થ છે.

પ્રણામપૂર્વકં ભક્ત્યા યો વદેદ્વૈષ્ણવો હિ સઃ । તદ્ભક્તજનવાત્સલ્યં પૂજનં ચાનુમોદનમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે ભક્તિપૂર્વક અને નમન કરીને બોલે છે, એ સાચો વૈષ્ણવ છે; તે ભગવાનના ભક્તો પર પ્રેમ રાખે છે, તેમનું સન્માન કરે છે અને તેમને આનંદ આપે છે.

તત્કથાશ્રવણે પ્રીતિરશ્રુનેત્રાઙ્ગવિક્રિયાઃ । યેન સર્વાત્મના વિષ્ણૌ ભક્ત્યા ભાવો નિવેશિતઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જેને ભગવાનની કથા સાંભળવામાં આનંદ આવે છે, આંખોમાંથી આંસુ આવે છે, શરીરે રોમાંચ થાય છે—એવી ભક્તિથી જાણાય છે કે, મનુષ્યે સમગ્ર હૃદયથી વિષ્ણુમાં ભાવ સ્થાપ્યો છે.

વિપ્રેભ્યશ્ચ કૃતાત્મત્વાન્મહાભાગવતો હિ સઃ । વિશ્વોપકરણં નિત્યં તદર્થં સઙ્ગવર્જનમ્ । સ્વયમભ્યર્ચનઞ્ચૈવ યો વિષ્ણુઞ્ચોપજીવતિ ॥ ૧,૨૨૭.

આત્મસંયમથી જે દ્વિજ મહાભાગવત બને છે, તે સદા જગતના કલ્યાણ માટે કાર્ય કરે છે, દુષ્ટ સંગત ટાળી દે છે અને પોતે ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના કરે છે.

ભક્તિરષ્ટવિધા હ્યેષા યસ્મિન્મ્લેચ્છોઽપિ વર્તતે । સ વિપ્રેન્દ્રો મુનિઃ શ્રીમાન્સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

આ ભક્તિ આઠ પ્રકારની છે; એમાં જો કોઈ વિદેશી પણ હોય, તો એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મુનિ અને ભાગ્યશાળી કહેવાય છે અને પરમ ગતિ પામે છે.

તસ્મૈ દેયં તતો ગ્રાહ્યં સ ચ પૂજ્યો યથા હરિઃ । સ્મૃતઃ સંભાષિતો વાપિ પૂજિતો વા દ્વિજોત્તમઃ । પુનાતિ ભગવદ્ભક્તશ્ચણ્ડાલોઽપિ યદૃચ્છયા ॥ ૧,૨૨૭.

એવા ભક્તને આપવું અને એ પાસેથી લેવું યોગ્ય છે; એનું પૂજન હરિ જેવું જ કરવું. એ ભક્તનું સ્મરણ, વાતચીત કે પૂજન—even જો એ નીચ જાતિનો હોય—એ પણ પવિત્ર કરે છે.

દયાં કુરુ પ્રપન્નાય તવાસ્મીતિ ચ યો વદેત્ । અભયં સર્વભૂતેભ્યો દદ્યાદેતદ્વ્રતં હરેઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જે શરણાગત થઈને કહે છે: 'હું તારો છું,' એ પર દયા કરવી. હરિનું વ્રત એ છે કે, બધા જીવોને નિર્ભયતા આપવી.

મન્ત્રજાપિસહસ્રેભ્યઃ સર્વવેદાન્તપારગઃ । સર્વવેદાન્તવિત્કોટ્યાં વિષ્ણુભક્તો વિશિષ્યતે ॥ ૧,૨૨૭.

હજારો મંત્રો જાપનારા અને બધા વેદાંત જાણનારા, લાખો વેદાંતના પંડિતો વચ્ચે પણ, જે વિષ્ણુના ભક્ત છે, એ બધાથી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

એકાન્તિનઃ સ્વવપુષા ગચ્છન્તિ પરમં પદમ્ । એકાન્તેન સમો વિષ્ણુસ્તસ્માદેષાં પરાયણઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જે લોકો એકાગ્ર ચિત્તે ભક્તિ કરે છે, તેઓ પોતાના રૂપે પરમ સ્થાન પામે છે; એમના માટે વિષ્ણુ જ સર્વોચ્ચ ધ્યેય છે, એમની એકનિષ્ઠ ભક્તિ સમાન બીજું કશું નથી.

યસ્માદેકાન્તિનઃ પ્રોક્તાસ્તદ્ભાગવતચેતસઃ । પ્રિયાણામપિ સર્વેષાં દેવદેવસ્ય સુપ્રિયઃ ॥ ૧,૨૨૭.

એમને એકાગ્ર મનવાળા કહેવામાં આવે છે, એમનું હૃદય ભગવાનમાં લીન રહે છે; બધા પ્રિયજનોથી પણ, એ લોકો દેવોના દેવને સૌથી વધુ પ્રિય છે.

આપત્સ્વપિ સદા ભસ્ય ભક્તિરવ્યભિચારિણા । યા પ્રીતિરધિકા વિષ્ણોર્વિષયેષ્વનપાયિની ॥ ૧,૨૨૭.

મુશ્કેલીમાં પણ જે અડગ ભક્તિ રહે છે, એ હંમેશા વખાણાય છે; વિષ્ણુ પ્રત્યે જે પ્રેમ છે, એ કોઈપણ વિષય કરતાં વધારે છે અને કદી ઓગળતો નથી.

વિષ્ણું સંસ્મરતઃ સા મે હૃદયાન્નોપસર્પતિ । દૃઢભક્તોઽપિ વેદાદિસર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જ્યારે હું વિષ્ણુનું સ્મરણ કરું છું ત્યારે એ ભક્તિ મારા હૃદયમાંથી કદી દૂર થતી નથી; ભલે કોઈ દૃઢ ભક્ત હોય અને બધા વેદો તથા શાસ્ત્રોનું જ્ઞાન ધરાવતો હોય.

યો ન સર્વેશ્વરે ભક્તસ્તં વિદ્યાત્પુરુષાધમમ્ । નાધીતવેદશાસ્ત્રોઽપિ ન કૃતોઽધ્વરસમ્ભવઃ । યો ભક્તિં વહતે વિષ્ણૌ તેન સર્વં કૃતં ભવેત્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે સર્વેશ્વર વિષ્ણુમાં ભક્તિ ધરાવતો નથી, તેને સૌથી નીચો માનવો; અને જો કોઈએ વેદ-શાસ્ત્રો ભણ્યા નથી કે યજ્ઞ કર્યા નથી, પણ જો તે વિષ્ણુમાં ભક્તિ રાખે છે, તો એ બધું જ પ્રાપ્ત કરી લે છે.

યજ્વાનઃ ક્રતુમુખ્યાનાં વેદાનાં પારગા અપિ । ન તાં યાન્તિ ગતિં ભક્તા યાં યાન્તિ મુનિસત્તમાઃ ॥ ૧,૨૨૭.

યજ્ઞ કરનારા, શ્રેષ્ઠ યજ્ઞો કરનારા અને વેદોનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન ધરાવનારા પણ, જે અવસ્થા ભક્તિપૂર્વક મુનિઓ પામે છે, એ પામતા નથી.

યઃ કશ્ચિદ્વૈષ્ણવો લોકે મિથ્યાચારોઽપ્યનાશ્રમી । પુનાતિ સકલાંલ્લોકાન્સહસ્રાંશુરિવોદિતઃ ॥ ૧,૨૨૭.

દુનિયામાં કોઈ પણ વૈષ્ણવ, ભલે તેનું વર્તન ખોટું હોય કે તે આશ્રમથી બહાર હોય, તો પણ, તે ઉગતા સૂર્ય જેવી રીતે બધા લોકોએ પવિત્ર કરે છે.

યે નૃશંસા દુરાત્માનઃ પાપાચરરતાસ્તથા । તેઽપિ યાન્તિ પરં સ્થાનં નારાયણપરાયણાઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જે લોકો ક્રૂર, દુષ્ટ અને પાપમાં રત હોય, છતાં જો તેઓ નારાયણમાં પરાયણ હોય, તો તેઓ પણ પરમ સ્થાન પામે છે.

દૃઢા જનાર્દને ભક્તિર્યદૈવાવ્યભિચારિણી । તદા કિયત્સ્વર્ગસુખં સૈવ નિર્વાણહેતુકા ॥ ૧,૨૨૭.

જ્યારે જનાર્દન પ્રત્યે દૃઢ અને અવિચલ ભક્તિ હોય છે, ત્યારે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, સ્વર્ગનું જે સુખ છે, એ ભક્તિ જ મોક્ષનું કારણ બની જાય છે.