ગરુડપુરાણમ્

યથાગ્નિરગ્નૌ સંક્ષિપ્તસ્તથાત્મા પરમાત્મનિ । બ્રહ્મરૂપં મહાપુણ્યમોમિત્યેકાક્ષરં જપેત્ ॥ ૧,૨૨૬.

જેમ અગ્નિમાં અગ્નિ ભળી જાય છે, તેમ આત્મા પરમાત્મામાં લીન થાય છે; બ્રહ્મ સ્વરૂપ અને મહાપુણ્ય ‘ઑમ’ એક અક્ષરનો જાપ કરવો.

અકારશ્ચ તથોકારો મકારશ્ચાક્ષરત્રયમ્ । એતાસ્તિસ્ત્રસ્તતો માત્રાઃ સત્ત્વરાજસતામસાઃ ॥ ૧,૨૨૬.

‘અ’, ‘ઉ’ અને ‘મ’ — આ ત્રણ અક્ષરો છે; આ ત્રણ માત્રાઓ સત્ત્વ, રજ અને તમ — આ ત્રણ ગુણોને દર્શાવે છે.

નિર્ગુણા યોગિગમ્યાદ્યાર્ધમાત્રા પરા સ્થિતા । ગાન્ધારીતિ ચ વિજ્ઞેયા ગાન્ધારસ્વરસંશ્રયા । ઇત્યેતદક્ષરં બ્રહ્મ પરમોઙ્કારસંજ્ઞિતમ્ ॥ ૧,૨૨૬.

આ અર્ધ માત્રા ગુણોથી પર છે અને યોગીઓ માટે પ્રાપ્ત કરી શકાય તેવી સર્વોચ્ચ અવસ્થા છે; તેને ગાંધાર સ્વર કહેવાય છે; આ અક્ષર બ્રહ્મ છે અને પરમ ‘ઑમ’ તરીકે ઓળખાય છે.

અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ સ્થૂલદેહવિવર્જિતમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્જરામરણવર્જિતમ્ ॥ ૧,૨૨૬.

હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે સ્થૂળ શરીરથી રહિત છે; હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે વૃદ્ધાપ્ય અને મરણથી મુક્ત છે.

અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ પૃથિવ્યા મલવર્જિતમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્વાય્વાકાશવિવર્જિતમ્ ॥ ૧,૨૨૬.

હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે પૃથ્વીનો મલ નથી; હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે વાયુ અને આકાશથી રહિત છે.

અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ સૂક્ષ્મદેહવિવર્જિતમ્ । અહં બ્રહ્મપરં જ્યોતિઃ સ્થાનાસ્થાનવિવર્જિતમ્ ॥ ૧,૨૨૬.

હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે સૂક્ષ્મ શરીરથી મુક્ત છે; હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે સ્થાન અને અસ્થાનથી પર છે.

અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્ગન્ધમાત્રવિવર્જિતમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ શ્રોત્રત્વક્પરિવર્જિતમ્ ॥ ૧,૨૨૬.

હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે માત્ર સુગંધથી રહિત છે; હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે શ્રવણ અને સ્પર્શથી મુક્ત છે.

અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્જિહ્વાઘ્રાણવિવર્જિતમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિઃ પ્રાણાપાનવિવર્જિતમ્ ॥ ૧,૨૨૬.

હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે જીભ અને નાકથી રહિત છે; હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે પ્રાણ અને અપાનથી મુક્ત છે.

અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્વ્યાનોદાનવિવર્જિતમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિરજ્ઞાનપરિવર્જિતમ્ ॥ ૧,૨૨૬.

હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે વ્યાન અને ઉદાનથી રહિત છે; હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જે અજ્ઞાનથી મુક્ત છે.

અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિસ્તુરીયં પરમં પદમ્ । દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિપ્રાણાહઙ્કારવર્જિતમ્ ॥ ૧,૨૨૬.

હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, ચોથું અને સર્વોચ્ચ સ્થાન છું, જે શરીર, ઇન્દ્રિયો, મન, બુદ્ધિ, પ્રાણ અને અહંકારથી રહિત છે.

નિત્યશુદ્ધબુદ્ધંમુક્તમહામાનન્દમદ્વયમ્ । અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિર્જ્ઞાનરૂપો વિમુક્તયે ॥ ૧,૨૨૬.

હું સદા શુદ્ધ, જાગૃત, મુક્ત, મહાન આનંદથી પરિપૂર્ણ અને અદ્વિતીય છું; હું બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ છું, જ્ઞાન સ્વરૂપ છું, મુક્તિ માટે.

સૂત ઉવાચ । ઇત્યષ્ટાઙ્ગો મયા યોગ ઉક્તઃ શૌનક મુક્તિદઃ । નિત્યનૈમિત્તિકં ગત્વા લયં પ્રાકૃતબન્ધનાઃ ॥ ૧,૨૨૬.

સૂતજી બોલ્યા: શૌનકજી, મેં આઠ ભાગવાળો યોગ સમજાવ્યો છે, જે મુક્તિ આપે છે. નિયમિત અને વિશેષ કરવાનું કરીને, મનુષ્ય પ્રકૃતિના બંધનમાંથી છૂટીને અંતિમ શાંતિ પામે છે.

ઉત્પદ્યન્તે હિ સંસારે નૈકં યાત્વા પરાત્મનામ્ । વિમુચ્યતે વિમુક્તશ્ચ જ્ઞાનાદજ્ઞાનમોહિતઃ ॥ ૧,૨૨૬.

આ સંસારમાં અનેક આત્માઓ જન્મે છે; પણ જે પરમાત્માને પામે છે, એ અજ્ઞાન દૂર કરીને જ્ઞાનથી મુક્તિ પામે છે.

તતો નં મ્રિયતે દુઃ ખી ન રોગી ન ચ વન્ધવાન્ । ન પાપૈર્યુજ્યતે યોગી નરકે ન વિપચ્યતે ॥ ૧,૨૨૬.

પછી એ neither દુઃખમાં મરે છે, ને બીમાર પડે છે, ને બંધનથી બંધાય છે; એ યોગી પાપથી પણ બચી જાય છે અને નર્કમાં ક્યારેય દુઃખ ભોગવે નહીં.

ગર્ભવાસે સ નો દુઃ ખી સ સ્યાન્નારાયણોઽવ્યયઃ । ભક્ત્યા ત્વનન્યયા લભ્યો ભગવાન્ભુક્તિમુક્તિદઃ ॥ ૧,૨૨૬.

ગર્ભમાં પણ એને દુઃખ થતું નથી; એ અવિનાશી નારાયણ બની જાય છે. ભગવાન, જે ભોગ અને મુક્તિ આપનાર છે, એ માત્ર અનન્ય ભક્તિથી જ મળે છે.

ધ્યાનેન પૂજયા જપ્યૈઃ સમ્યક્સ્તોત્રૈર્યતવ્રતૈઃ । યજ્ઞૈર્દાનૈશ્ચિત્તશુદ્ધિસ્તયા જ્ઞાનઞ્ચ લભ્યતે ॥ ૧,૨૨૬.

ધ્યાન, પૂજા, જપ, યોગ્ય સ્તુતિ, નિયમ, વ્રત, યજ્ઞ અને દાનથી મન શુદ્ધ થાય છે; અને એથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

પ્રણવાદિકમન્ત્રૈશ્ચ જપ્યૈર્મુક્તિં ગતા દ્વિજાઃ । ઇન્દ્રોઽપિ પરમં સ્થાનં ગન્ધર્વાપ્સરસો વરાઃ ॥ ૧,૨૨૬.

પ્રણવ અને બીજા મંત્રોના જપથી દ્વિજોએ મુક્તિ પામી છે; ઇન્દ્ર અને શ્રેષ્ઠ ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓએ પણ પરમ સ્થાન મેળવ્યું છે.

પ્રાપ્તા દેવાશ્ચ દેવત્વં મુનિત્વં મુનયો ગતાઃ । ગન્ધર્વત્વઞ્ચ ગન્ધર્વા રાજત્વઞ્ચ નૃપાદયઃ ॥ ૧,૨૨૬.

દેવતાઓએ દેવત્વ મેળવ્યું, ઋષિઓએ ઋષિત્વ, ગંધર્વોએ ગંધર્વત્વ અને રાજાઓએ રાજપદ પ્રાપ્ત કર્યું છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૭ સૂત ઉવાચ । વિષ્ણુભક્તિં પ્રવક્ષ્યામિ યયા સર્વમવાપ્યતે । યથા ભક્ત્યા હરિસ્તુષ્યેત્તથા નાન્યેન કેનચિત્ ॥ ૧,૨૨૭.

સૂતજી બોલ્યા: હવે હું વિષ્ણુભક્તિ કહેવા જઇ રહ્યો છું, જેના દ્વારા બધું પ્રાપ્ત થાય છે. એવી ભક્તિથી જ હરિ પ્રસન્ન થાય છે, બીજાં કોઈ ઉપાયથી નહીં.

મહતઃ શ્રેયસો મૂલં પ્રસવઃ પુણ્યસન્તતેઃ । જીવિતસ્ય ફલં સ્વાદુ નિયતં સ્મરણં હરેઃ ॥ ૧,૨૨૭.

મહાન કલ્યાણનું મૂળ અને પુણ્યની વંશ પરંપરાનું કારણ એ છે કે, જીવનનું સાચું મીઠું ફળ તો હરિનું સ્મરણ જ છે.

તસ્માત્સેવા બુધૈઃ પ્રોક્તા ભક્તિસાધનભૂયસી । તે ભક્તા લોકનાથસ્ય નામકર્માદિકીર્તને ॥ ૧,૨૨૭.

આથી, વિદ્વાનોએ સેવા ને ભક્તિનું શ્રેષ્ઠ સાધન કહ્યું છે; એવા ભક્તો જગતના સ્વામીના નામ, કથા અને કૃત્યોનું ગાન કરે છે.

મુઞ્ચન્ત્યશ્રૂણિ સંહર્ષાદ્યે પ્રહૃષ્ટનૂરુહાઃ । જગદ્ધાતુર્મહેશસ્ય દિવ્યાજ્ઞાચરણા વયમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે ભક્તો આનંદથી આંખોમાંથી આંસુ વહાવે છે અને રોમાંચિત થાય છે, તેઓ કહે છે: 'અમે જગતના સર્જનહાર મહેશ્વર ભગવાનની દૈવી આજ્ઞાના અનુયાયી છીએ.'

ઇહ નિત્યક્રિયાઃ કુર્યુઃ સ્નિગ્ધા યે વૈષ્ણવાસ્તુ તે । બ્રહ્માક્ષરં ન શૃણ્વન્વૈ તયા ભગવતેરિતમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

અહીં જે વૈષ્ણવો પ્રેમથી રોજની ક્રિયાઓ કરે છે, પણ જો તેઓ બ્રહ્માક્ષર, એટલે કે ભગવાનની આજ્ઞા, સાંભળતા નથી, તો એ બધું વ્યર્થ છે.

પ્રણામપૂર્વકં ભક્ત્યા યો વદેદ્વૈષ્ણવો હિ સઃ । તદ્ભક્તજનવાત્સલ્યં પૂજનં ચાનુમોદનમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

જે ભક્તિપૂર્વક અને નમન કરીને બોલે છે, એ સાચો વૈષ્ણવ છે; તે ભગવાનના ભક્તો પર પ્રેમ રાખે છે, તેમનું સન્માન કરે છે અને તેમને આનંદ આપે છે.

તત્કથાશ્રવણે પ્રીતિરશ્રુનેત્રાઙ્ગવિક્રિયાઃ । યેન સર્વાત્મના વિષ્ણૌ ભક્ત્યા ભાવો નિવેશિતઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જેને ભગવાનની કથા સાંભળવામાં આનંદ આવે છે, આંખોમાંથી આંસુ આવે છે, શરીરે રોમાંચ થાય છે—એવી ભક્તિથી જાણાય છે કે, મનુષ્યે સમગ્ર હૃદયથી વિષ્ણુમાં ભાવ સ્થાપ્યો છે.

વિપ્રેભ્યશ્ચ કૃતાત્મત્વાન્મહાભાગવતો હિ સઃ । વિશ્વોપકરણં નિત્યં તદર્થં સઙ્ગવર્જનમ્ । સ્વયમભ્યર્ચનઞ્ચૈવ યો વિષ્ણુઞ્ચોપજીવતિ ॥ ૧,૨૨૭.

આત્મસંયમથી જે દ્વિજ મહાભાગવત બને છે, તે સદા જગતના કલ્યાણ માટે કાર્ય કરે છે, દુષ્ટ સંગત ટાળી દે છે અને પોતે ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના કરે છે.

ભક્તિરષ્ટવિધા હ્યેષા યસ્મિન્મ્લેચ્છોઽપિ વર્તતે । સ વિપ્રેન્દ્રો મુનિઃ શ્રીમાન્સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥ ૧,૨૨૭.

આ ભક્તિ આઠ પ્રકારની છે; એમાં જો કોઈ વિદેશી પણ હોય, તો એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મુનિ અને ભાગ્યશાળી કહેવાય છે અને પરમ ગતિ પામે છે.

તસ્મૈ દેયં તતો ગ્રાહ્યં સ ચ પૂજ્યો યથા હરિઃ । સ્મૃતઃ સંભાષિતો વાપિ પૂજિતો વા દ્વિજોત્તમઃ । પુનાતિ ભગવદ્ભક્તશ્ચણ્ડાલોઽપિ યદૃચ્છયા ॥ ૧,૨૨૭.

એવા ભક્તને આપવું અને એ પાસેથી લેવું યોગ્ય છે; એનું પૂજન હરિ જેવું જ કરવું. એ ભક્તનું સ્મરણ, વાતચીત કે પૂજન—even જો એ નીચ જાતિનો હોય—એ પણ પવિત્ર કરે છે.

દયાં કુરુ પ્રપન્નાય તવાસ્મીતિ ચ યો વદેત્ । અભયં સર્વભૂતેભ્યો દદ્યાદેતદ્વ્રતં હરેઃ ॥ ૧,૨૨૭.

જે શરણાગત થઈને કહે છે: 'હું તારો છું,' એ પર દયા કરવી. હરિનું વ્રત એ છે કે, બધા જીવોને નિર્ભયતા આપવી.