ગરુડપુરાણમ્

તતસ્તુ વૈષ્ણવી માયા વૃણોત્યત્યન્તમોહિની । બાલત્વં ત્વથ કૌમારં યૌવનં વૃદ્ધતામપિ ॥ ૧,૨૨૫.

પછી વિષ્ણુની માયા તેને સંપૂર્ણ રીતે ઢાંકી લે છે; પછી તે બાળપણ, કિશોરાવસ્થા, યુવાની અને વૃદ્ધાવસ્થા પણ અનુભવે છે.

તતશ્ચ મરણં તત્તદ્ધર્મામાપ્નોતિ માનવઃ । એવં સંસારચક્રેઽસ્મિન્ ભ્રામ્યતે ઘટીયન્ત્રવત્ ॥ ૧,૨૨૫.

પછી મૃત્યુ આવે છે અને મનુષ્ય પોતાના કર્મો અનુસાર ફળ પામે છે; આમ, આ જન્મમરણના ચક્રમાં મનુષ્ય ઘડિયાળના ચક્રની જેમ ફરતો રહે છે.

નરકાત્પ્રતિમુક્તસ્તુ પાપયોનિષુ જાયતે । પતિતાત્પ્રતિગૃહ્યાથ અધોયોનિં વ્રજેદ્બુધઃ ॥ ૧,૨૨૫.

નરકમાંથી મુક્ત થયેલો મનુષ્ય પાપી યોનિમાં જન્મે છે; પડીને અને ફરી પ્રાપ્ત થઈને, વિવેકી મનુષ્ય પણ નીચી યોનિમાં જઈ શકે છે.

નરકાત્પ્રતિમુક્તસ્તુ કૃમિર્ભવતિ યાચકઃ । ઉપાધ્યાયવ્યલીકં તુ કૃત્વા શ્વા ભવતિ દ્વિજ ॥ ૧,૨૨૫.

નરકમાંથી છૂટીને કોઈ જીવ કીડો કે ભીખારી બને છે; ગુરુને છેતરનાર દ્વિજ મૃત્યુ પછી કૂતરો બને છે.

તજ્જાયાં મનસા વાઞ્છંસ્તદ્દ્રવ્યં વાપ્યસંશયમ્ । ગર્દભોજાયતે જન્તુર્મિત્રસ્યૈવાપમાનકૃત્ ॥ ૧,૨૨૫.

બીજાની પત્ની કે સંપત્તિની ઈચ્છા મનમાં રાખનાર કે ખરેખર લઈ લેનાર જીવ ગધેડો બને છે; મિત્રનું અપમાન કરનારને પણ એ જ ફળ મળે છે.

પિતરૌ પીડયિત્વા તુ કચ્છપત્વઞ્ચ જાયતે । ભુર્તુઃ પિણ્ડમુપાશ્વસ્તો વઞ્જયિત્વા તમેવ યઃ ॥ ૧,૨૨૫.

પિતામાતા ને દુઃખ આપનાર કાચબો બને છે; અને ભાઈને પિંડમાં છેતરનાર પણ એ જ યોનિમાં જન્મે છે.

સોઽપિ મોહસમાપન્નો જાયતે વાનરો મૃતઃ । ન્યાસાપહર્તા નરકાદ્વિમુક્તો જાયતે કૃમિઃ ॥ ૧,૨૨૫.

એ પણ મોહમાં આવી મૃત્યુ પછી વાંદરો બને છે; જમા રાખેલું ધન ચોરી કરનાર નરકમાંથી છૂટીને કીડો બને છે.

અસૂયકશ્ચ નરકાન્મુક્તો ભવતિ રાક્ષસઃ । વિશ્વાસહર્તા ચ નરો મીનયોનૌ પ્રજાયતે ॥ ૧,૨૨૫.

જે માણસે ઈર્ષ્યા ન હોય, એ રાક્ષસ હોય તો પણ નરકમાંથી છુટકારો પામે છે; પણ જે વિશ્વાસઘાત કરે છે, એ માછલીના ગર્ભમાં જન્મે છે.

યવધાન્યાનિ સંહૃત્ય જાયતે મૂષકો મૃતઃ । પરદારાભિમર્શાત્તુ વૃકો ઘોરોઽભિજાયતે ॥ ૧,૨૨૫.

જે વ્યક્તિ જવાર અને બીજાં અનાજ ભેગાં કરે છે અને મરે છે, એ ઉંદર બની જન્મે છે; અને જે પરસ્ત્રીને સ્પર્શે છે, એ ભયાનક વરુ બનશે.

ભ્રાતૃભાર્યાપ્રસંગેન કોકિલો જાયતે નરઃ । ગુર્વાદિભાર્યાગમનાચ્છૂકરો જાયતે નરઃ ॥ ૧,૨૨૫.

ભાઈની પત્ની સાથે સંબંધ રાખનાર માણસ કોયલ બની જન્મે છે; ગુરુ કે વડીલની પત્ની પાસે જનાર માણસ ડુક્કર બને છે.

યજ્ઞદાનવિવાહાનાં વિઘ્નકર્તા ભવેત્કૃમિઃ । દેવતાપિતૃવિપ્રાણામદત્ત્વા યોઽન્નમશ્નુતે ॥ ૧,૨૨૫.

યજ્ઞ, દાન કે લગ્નમાં અવરોધ પાડનાર માણસ જીવાત બને છે; અને જે દેવ, પિતૃ કે બ્રાહ્મણને ભોજન આપ્યા વિના પોતે ખાય છે, એ પણ એવો જ જીવાત બને છે.

પ્રમુક્તો નરકાદ્વાપિ વાયસઃ સન્પ્રજાયતે । જ્યેષ્ઠભ્રાત્રપમાનાચ્ચ ક્રૌઞ્ચયોનૌ પ્રજાયતે ॥ ૧,૨૨૫.

નરકમાંથી છૂટીને માણસ કાગડો બની જન્મે છે; અને જે મોટા ભાઈનું અપમાન કરે છે, એ ક્રૌંચ પક્ષી તરીકે જન્મે છે.

શૂદ્રસ્તુ બ્રાહ્મણીં ગત્વા કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે । તસ્યામપત્યમુત્પાદ્ય કાષ્ઠાન્તઃ કટીકો ભવેત્ ॥ ૧,૨૨૫.

શૂદ્ર જે બ્રાહ્મણ સ્ત્રી પાસે જાય છે, એ જીવાતના ગર્ભમાં જન્મે છે; અને એ સ્ત્રીથી સંતાન ઉત્પન્ન કરે છે તો લાકડું ખોદનાર જીવાત બને છે.

કૃતઘ્નઃ કૃમિકઃ કીટઃ પતઙ્ગો વૃશ્ચિકસ્તથા । અશસ્ત્રં પુરુષં હર્તા નરઃ સઞ્જાયતે ખરઃ ॥ ૧,૨૨૫.

અપકારમૂળક માણસ જીવાત, કીડો, પતંગિયો કે વિચ્છુ બને છે; અને નિરાયુધ માણસ પાસેથી ચોરી કરનાર ગધેડો બની જન્મે છે.

કૃમિઃ સ્ત્રીવધકર્તા ચ બાલહન્તા ચ જાયતે । ભોજનઞ્ચોરયિત્વા તુ મક્ષિકા જાયતે નરઃ ॥ ૧,૨૨૫.

સ્ત્રી કે બાળકનો હત્યારો જીવાત બની જન્મે છે; અને ભોજન ચોરી કરનાર માણસ માખી બને છે.

હૃત્વાજ્યઞ્ચૈવ માર્જારસ્તિલહૃચ્ચૈવ મૂષકઃ । ઘૃતં હૃત્વા ચ નકુલઃ કાકો મદ્ભુરમામિષમ્ ॥ ૧,૨૨૫.

ઘી ચોરનાર બિલાડી બને છે; તલ ચોરનાર ઉંદર બને છે; ઘી ચોરનાર નકુલ બને છે; અને માંસ કે ભાત ચોરનાર કાગડો બને છે.

મધુ હૃત્વા નરો દંશપૂપં હૃત્વા પિપીલિકઃ । અપો હૃત્વા તુ પાપાત્મા વાયસઃ સમ્પ્રજાયતે ॥ ૧,૨૨૫.

મધ ચોરનાર માણસ ડંખ મારતી જીવાત બને છે; પૂપા (કેક) ચોરનાર પિપળીક (કીડો) બને છે; અને પાણી ચોરનાર પાપી કાગડો બની જન્મે છે.

હૃતે કાષ્ઠે ચ હારીતઃ કપોતો વા પ્રજાયતે । હૃત્વા તુ કાઞ્ચનં ભાણ્ડં કૃમિયોનૌ પ્રજાયતે ॥ ૧,૨૨૫.

લાકડું ચોરનાર હરિયાળો પક્ષી કે કબૂતર બને છે; અને સોનું કે વાસણ ચોરનાર જીવાતના ગર્ભમાં જન્મે છે.

કાર્પાસિકે હૃતે ક્રૌઞ્ચો વહ્રિહર્તા બકસ્તથા । મયૂરો વર્ણકં હૃત્વા શાકપત્રઞ્ચ જાયતે ॥ ૧,૨૨૫.

કપાસ ચોરનાર ક્રૌંચ પક્ષી બને છે; હળ ચોરનાર બગલો બને છે; રંગીન પાવડર ચોરનાર મોર બને છે; અને શાકપાન ચોરનાર શશક (સસલું) બને છે.

જીવઞ્જીવકતાં યાતિ રક્તવસ્ત્વપહૃન્નરઃ । છુછુન્દરિઃ શુભાન્ગન્ધાઞ્છશં હૃત્વા શશો ભવેત્ ॥ ૧,૨૨૫.

જીવંત પ્રાણી ચોરનાર ચૂહો બને છે; લાલ વસ્ત્ર ચોરનાર ચુચુંદરી બને છે; અને સુગંધિત વસ્તુઓ ચોરનાર શશક (સસલું) બને છે.

ષણ્ડાઃ કલાપહરણે કાષ્ઠહૃત્તૃણકીટકઃ । પુષ્પં હૃત્વા દરિદ્રસ્તુ પઙ્ગુર્યાચકહૃન્નરઃ ॥ ૧,૨૨૫.

ગહણા ચોરનાર શંડો લાકડું ખોદનાર જીવાત બને છે; ફૂલ ચોરનાર ગરીબ બને છે; અને લંગડા માણસનું ભિક્ષાપાત્ર ચોરનાર લંગડો બની જન્મે છે.

શાકહર્તા ચ હારીતસ્તોયહર્તા ચ ચાતકઃ । ગૃહહૃન્નરકાન્ગત્વા રૌરવાદીન્સુદારુણાન્ ॥ ૧,૨૨૫.

શાક ચોરનાર હરિયાળો પક્ષી બને છે; પાણી ચોરનાર ચાતક પક્ષી બને છે; અને ઘર ચોરનાર માણસ રૌરવ જેવા ભયાનક નરક ભોગવી ભયાનક રૂપે જન્મે છે.

તૃણગુલ્મલતાવલ્લીત્વગ્ઘારી તરુતાં વ્રજેત્ । એષ એવ ક્રમો દૃષ્ટો ગોસુવર્ણાદિહારિણામ્ ॥ ૧,૨૨૫.

ઘાસ, ઝાડ, વેલ, લતા કે છાલ ચોરનાર વૃક્ષ બની જાય છે; આવો જ ક્રમ ગાય, સોનાં વગેરે ચોરનાર માટે પણ જોવા મળે છે.

વિદ્યાપહારી મૂકઃ સ્યાદ્ગત્વા ચ નરકાન્બહન્ । અસમિદ્ધે હુતે ચાગ્નૌ મન્દાગ્નિઃ ખલુ જાયતે ॥ ૧,૨૨૫.

જ્ઞાન ચોરનાર માણસ મૌન થઈ જાય છે અને નરક ભોગવી પછી, યોગ્ય રીતે અગ્નિ પ્રગટ ન થાય એવી મંદ અગ્નિ રૂપે જન્મે છે.

પરનિન્દા કૃતઘ્નત્વં પરસીમાભિઘાતનમ્ । નૈષ્ઠુર્યં નિર્ઘૃણત્વઞ્ચ પરદારોપસેવનમ્ ॥ ૧,૨૨૫.

બીજાની નિંદા કરવી, ઉપકાર ભૂલવો, બીજાની જમીન દબાવવી, કઠોરતા, નિર્દયતા અને પરસ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખવો—

પરસ્વહરણાશૌચં દેવતાનાં ચ કુત્સનમ્ । નિકૃત્ય બન્ધનં નૄણાં કાર્પણ્યઞ્ચ નૃણાં વધઃ । ઉપલક્ષણાદ્વિજાનીયાન્મુક્તાનાં નરકાદનુ ॥ ૧,૨૨૫.

બીજાના માલની ચોરી, અશુદ્ધિ, દેવતાઓની નિંદા, દગાખોરી, લોકોને બાંધવું, અને કંજૂસીથી હત્યા — આવા લક્ષણોથી જાણો કે એ લોકો નરકમાંથી છૂટેલા છે.

દયા ભૂતેષુ સંવાદઃ પરલોકં પ્રતિ ક્રિયા । સત્યં હિતાર્થમુક્તિશ્ચ વેદપ્રામાણ્યદર્શનમ્ ॥ ૧,૨૨૫.

સર્વ જીવો પર દયા, સાચું બોલવું, પરલોક માટેના સારા કર્મો, હિત માટે સત્ય કહવું અને વેદની સત્તા માનવી — એ બધું એમના લક્ષણ છે.

ગુરુદેવર્ષિસિદ્ધર્ષિસેવનં સાધુસંયમઃ । સત્ક્રિયાષ્વસનં મૈત્રી સ્વર્ગસ્ય લક્ષણં વિદુઃ । અષ્ટાઙ્ગયોગવિજ્ઞાનાત્પ્રાપ્નોત્યાત્યન્તિકં ફલમ્ ॥ ૧,૨૨૫.

ગુરુ, દેવ, ઋષિ અને સિદ્ધોનું સેવન, સજ્જનોમાં સંયમ, સારા કર્મોમાં આનંદ અને સૌ સાથે મૈત્રી — એ સ્વર્ગના લક્ષણો કહેવાય છે; અને અષ્ટાંગ યોગનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને સર્વોચ્ચ ફળ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૬ સૂત ઉવાચ વક્ષ્યે સાઙ્ગં મહાયોગં ભુક્તિમુક્તિકરં પરમ્ । સર્વપાપપ્રશમનં ભક્ત્યાનુપઠિતં શૃણુ ॥ ૧,૨૨૬.

સૂતાએ કહ્યું: હવે હું તને એ મહાયોગ સંપૂર્ણ રીતે કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ આપે છે અને બધા પાપોનો નાશ કરે છે — શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળ.